Oddzia造wanie promieniowania s這necznego a nasze zdrowie

            S這鎍e jest niezb璠ne do prawid這wego funkcjonowania organizmu. Wp造wa korzystnie na samopoczucie, pobudza wydzielanie wielu hormon闚, umo磧iwia syntez witaminy D. Jednak nadmierne korzystanie z k徙ieli s這necznych mo瞠 wywo造wa te wiele objaw闚 niepo膨danych.

Przed promieniami s這necznymi powinni si bezwzgl璠nie chroni ludzie o typie sk鏎y

 

I (bardzo jasna, cz瘰to pokryta piegami, w這sy jasny blond lub rude, oczy niebieskie), kt鏎zy nigdy si nie opal na wakacjach ze wzgl璠u na brak pigmentacji.

 

Typ II (sk鏎a jasna, w這sy blond do br您owych, oczy niebieskie, zielone lub szare) wykazuje znaczn sk這nno嗆 do oparze.

 

Typ III (sk鏎a jasnobr您owa, w這sy ciemnoblond lub br您owe) mog si opala i wyst瘼uje u nich wyra幡a opalenizna.

 

Typ IV (sk鏎a br您owa lub oliwkowa, w這sy ciemnobr您owe) - ekspozycja na s這鎍e nie wywo逝je u nich oparze.

 

Co to jest promieniowanie UV?

            Promieniowanie elektromagnetyczne UV, charakteryzuj帷e si d逝go軼i fali kr鏒sz od promieniowania widzialnego. Ods這ni皻a sk鏎a podlega dzia豉niu pe軟ego zakresu promieniowania s這necznego.

Zmiany sk鏎ne zale膨 przede wszystkim od promieniowania ultrafioletowego (UV), b璠帷ego jedn ze sk豉dowych widma 鈍iat豉 s這necznego.

Promieniowanie UV dzielimy na dwa podstawowe zakresy: kr鏒szy zakres to tzw. promieniowanie rumieniotw鏎cze - UVB (d逝go嗆 fali 290 - 320 nm), d逝窺zy zakres to promieniowanie UVA (d逝go嗆 fali 320 - 400 nm), przed kt鏎ym - w odr騜nieniu od UVB - nie chroni nas nawet szk這. Ponadto, w zakresie promieniowania UVA wyr騜ni mo積a promienie UVA 1 o d逝go軼i fali 340 - 400 nm i promienie UVA2 o d逝go軼i fali 320 - 340 nm.

Indeks UV

Jest to mi璠zynarodowy standard pomiaru (UV) emitowanego przez S這鎍e. Skala Indeksu UV zawiera si od 0 do 16, jednak zar闚no w Polsce jak i na prawie ca造m 鈍iecie, nie spotyka si warto軼i wi瘯szych ni 10

 

UV Indeks

Opis

Reprezentowany przez kolor

Rodzaj ochrony

1-2

Brak zagro瞠 dla zdrowego cz這wieka

Zielony

Noszenie okular闚 przeciws這necznych. No je, je郵i le膨cy na ziemi 郾ieg odbija promieniowanie s這neczne lub je郵i masz bardzo wra磧iw sk鏎.

3-5

鈔ednie zagro瞠nie podczas d逝窺zego przebywania na s這鎍u

草速y

No okulary przeciws這neczne, ochraniaj cia這 ubraniami i nakryciem g這wy. W po逝dnie, gdy promieniowanie jest najintensywniejsze, poszukaj zacienionego miejsca.

6-7

Wysokie i bardzo wysokie zagro瞠nie podczas d逝窺zego przebywania na s這鎍u

Pomara鎍zowy

No okulary przeciws這neczne, u篡waj krem闚 z filtrem SPF 15 lub wy窺zym Ochraniaj cia這 jasnymi ubraniami oraz nakryciami g這wy, ograniczaj czas przebywania na s這鎍u od 2-3 godzin przed i po g鏎owaniu S這鎍a (od oko這 11:00 do 16:00 w lecie).

8-10

Bardzo wysokie zagro瞠nie podczas przebywania na s這鎍u

Czerwony/r騜owy

Ochrania si w spos鏏 podany powy瞠j. Dodatkowo nale篡 jeszcze bardziej troszczy si o sk鏎, gdy mo瞠 wyst徙i bardzo szybkie opalenie, a nawet oparzenie.

11+

Ekstremalne zagro瞠nie podczas przebywania na s這鎍u

fioletowy

Stosuj wszelkie metody ochrony wliczaj帷 w to: okulary przeciws這neczne, kremy z filtrem i inne. Ochraniaj cia這 nosz帷 koszulki z d逝gim r瘯awem oraz spodnie; no szerokie, jasne kapelusze. Ograniczaj czas przebywania na S這鎍u do minimum.

Na podstawie Raportu WHO o ochronie przed promieniowaniem UV i strony Agencji Ochrony 字odowiska USA

 

 Dlaczego powinni鄉y chroni sk鏎 przed promieniowaniem UV.

         S這鎍e wywo逝je wiele niekorzystnych efekt闚, z kt鏎ych najwa積iejsze to przedwczesne starzenie si sk鏎y i oczu.

 

Jakie zmiany w sk鏎ze mo瞠 wywo豉 鈍iat這 s這neczne?

         Promieniowanie UVB jest zakresem widma odpowiedzialnym za rumie, czyli oparzenie s這neczne. Jest to r闚nie ten zakres promieniowania, kt鏎y wywo逝je opalenizn trwa陰. W p騧niejszym okresie mo瞠 spowodowa nowotwory sk鏎y. Promieniowanie UVA odpowiedzialne jest za odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne oraz jest podstawowym zakresem widma odpowiedzialnym za przy酥ieszone starzenie sk鏎y. W mniejszym stopniu powoduje r闚nie zbr您owienie sk鏎y. Nie jest ono pozbawione dzia豉nia zwi瘯szaj帷ego ryzyko zachorowania na raka sk鏎y.

 

Co to jest oparzenie s這neczne?

         Najcz瘰tszym ostrym odczynem pos這necznym jest oparzenie. Oparzenie pojawia si na obszarze sk鏎y poddanemu bezpo鈔edniemu dzia豉niu 鈍iat豉 i polega na wyst徙ieniu rumienia ( zaczerwienienie sk鏎y) i uczuciu pieczenia. Rumie jest to najcz窷ciej widoczny objaw uszkodzenia sk鏎y wywo豉nego 鈍iat貫m. Czasami pojawiaj si r闚nie p璚herze. Rumie sk鏎y jest wyk豉dnikiem stanu zapalnego powsta貫go w nast瘼stwie uszkodzenia kom鏎ek nask鏎ka.

Nast瘼stwem oparzenia s這necznego mo瞠 by bliznowacenie lub - cz窷ciej - powstanie trwa造ch zmian barwnikowych, np. pieg闚 lub innych ciemnych plam czy odbarwie. Najcz窷ciej jednak niewielki rumie nie pozostawia 瘸dnych trwa造ch 郵ad闚 na powierzchni sk鏎y.

Wiele publikacji wskazuje obecnie na fakt, 瞠 ka盥y epizod rumienia w dzieci雟twie zwi瘯sza ryzyko odleg貫go zachorowania na nowotwory sk鏎y ( w wieku dojrza造m, nawet po 50 -70 roku 篡cia).

 

Co mog wywo豉 powtarzaj帷e si epizody rumienia w naszej sk鏎ze?

         W wielu pracach naukowych zwraca si obecnie uwag na zale積o嗆 mi璠zy nas這necznieniem sk鏎y u dzieci a liczb znamion barwnikowych zwyk造ch. Osoby nara穎ne na nadmiern ekspozycj na 鈍iat這 s這neczne, przy braku odpowiedniej ochrony sk鏎y w dzieci雟twie, maj wi瘯sz ilo嗆 znamion barwnikowych. Znamiona barwnikowe to nie tylko defekt kosmetyczny, ale r闚nie jeden z uznanych czynnik闚 ryzyka rozwoju czerniaka z這郵iwego (melanoma malignum), jednego z najbardziej z這郵iwych nowotwor闚 cz這wieka.

Drugim czynnikiem zwi瘯szaj帷ym odleg貫 ryzyko zachorowania na ten nowotw鏎 jest sporadyczne eksponowanie sk鏎y noworodk闚 i niemowl徠 oraz sk鏎y dzieci starszych, szczeg鏊nie z jasn karnacj sk鏎y (fototyp l i ll wg Fitzpatricka - patrz dalej) na dzia豉nie promieniowania UV. Wynika z tego, 瞠 za zachorowanie na czerniaka z這郵iwego lub niebarwnikowego raka sk鏎y np. po 20-40 latach, odpowiedzialna mo瞠 by nadmierna ekspozycja sk鏎y na 鈍iat這 s這neczne do 18 roku 篡cia.

 

Fotostarzenie, czyli starzenie si sk鏎y pod wp造wem s這鎍a (promieniowania ultrafioletowego).

         Objawami fotostarzenia s zmarszczki, poszerzone naczynka krwiono郾e, obszary 軼ienienia sk鏎y o nieregularnym kszta販ie, brunatne plamy, bruzdy. Od starzenia fizjologicznego fotostarzenie odr騜nia si nasileniem wy瞠j wymienionych zmian, kt鏎e pojawiaj si du穎 wcze郾iej (nawet o kilkadziesi徠 lat). Obecnie, w okresie kultu s這鎍a, osoby bez fotouszkodzenia sk鏎y nale膨 do rzadko軼i. Bardzo cz瘰to ju u os鏏 przed 30 rokiem 篡cia wida symptomy fotostarzenia.

 

Czy nasz organizm odnosi jakie korzy軼i z opalania?

         Podstawow "korzy軼i" wynikaj帷 z nara瘸nia si na promieniowanie UV jest opalenizna, dzi瘯i kt鏎ej mo瞠my czu si atrakcyjniejsi. 鈍iat這 korzystnie wp造wa r闚nie na nasza psychik, poprawia nastr鎩, ma dzia豉nie przeciwdepresyjne, szczeg鏊nie w okresie jesienno-zimowym. Trzeba jednak wiedzie, 瞠 to dzia豉nie zwi您ane jest ze 鈍iat貫m widzialnym, a nie ultrafioletowym.

 

Zasady Profilaktyki Przeciws這necznej u Dzieci

         Podstawowym elementem jest unikanie bezpo鈔edniej ekspozycji sk鏎y na 鈍iat這 s這neczne. Cz瘰tym argumentem rodzic闚 i czasami tak瞠 lekarzy, przemawiaj帷ym za korzystnym dzia豉niem promieniowania UV na organizm niemowl璚ia, jest zwi瘯szenie syntezy witaminy D. Obecnie wszystkie niemowl皻a obj皻e s profilaktyka rozwoju krzywicy, dlatego otrzymuj preparaty witaminy D doustnie w ilo軼iach wystarczaj帷ych na pokrycie ich du瞠go w tym okresie zapotrzebowania. Nie ma obecnie 瘸dnego racjonalnego uzasadnienia nara瘸nia noworodk闚 i niemowl徠, jak r闚nie dzieci starszych, na bezpo鈔ednie dzia豉nie promieniowania UV.

W jakim wieku nale篡 zapocz徠kowa ochron sk鏎y przed promieniowaniem s這necznym?

         Ju w okresie noworodkowym, a nast瘼nie kontynuowa przez okres ca貫go dzieci雟twa i 篡cia.

 

Jak chroni sk鏎 przed s這鎍em?

- Unika s這鎍a w po逝dnie (miedzy 11 a 15 w naszych rejonach geograficznych).

- U篡wa kosmetyk闚 ochronnych, o SPF minimum 15

- Zakrywa sk鏎: nosi kapelusze, czapki z daszkiem, t-shirty.

Podstawow metod profilaktyki przeciws這necznej jest obecnie stosowanie zewn皻rznych 鈔odk闚 chroni帷ych przed 鈍iat貫m - kosmetyk闚 zawieraj帷ych filtry przeciws這neczne. Preparaty te podzieli mo積a na 2 du瞠 grupy: zwi您ki chemiczne i fizyczne. Na sk鏎 dzieci, kt鏎e nie uko鎍zy造 6 miesi帷a 篡cia stosowa mo積a kosmetyki zawieraj帷e tylko i wy陰cznie filtry fizyczne, s to np. kosmetyki z tlenkiem cynku oraz dwutlenkiem tytanu. Dwutlenek tytanu przepuszcza jednak pewien zakres promieniowania UVA.

U dzieci starszych, szczeg鏊nie takich, kt鏎e uko鎍zy造 2 rok 篡cia, nale篡 stosowa kosmetyki zawieraj帷e zar闚no filtry fizyczne jak r闚nie filtry chemiczne.

Kosmetyk taki powinien by na這穎ny na wszystkie ods這ni皻e partie sk鏎y na 15-30 minut przed wyj軼iem z domu. Nak豉danie kosmetyku nale篡 powtarza co 2 godziny.

 

Dlaczego odcienie naszej skory s r騜ne i dlaczego niekt鏎e osoby opalaj si szybko?

         Znamy obecnie kilka podstawowych barwnik闚 sk鏎y, og鏊nie nazywanych melaninami. Najwa積iejsze to eumelanina - barwnik br您owo-czarny wyst瘼uj帷y w przewadze u ludzi z ciemn karnacj sk鏎y i feomelanina - barwnik 鄴速o-czerwono-br您owy charakterystyczny dla blondyn闚 i os鏏 z rudymi w這sami.

Typy sk鏎y, zawieraj帷e w przewadze eumelanin (murzyni, rasa 鄴速a i ciemne karnacje rasy bia貫j) wykazuj mniejsz wra磧iwo嗆 na ekspozycj s這neczn, co daje w konsekwencji mniejsze ryzyko uszkodze sk鏎y pod wp造wem promieniowania UV.

 

W oparciu o reakcje sk鏎y w czasie pierwszych 30 minut ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe prof.Fitzpatrick wyr騜ni 6 podstawowych fototyp闚 sk鏎y:

- zawsze rumie, nigdy pigmentacja

- zawsze rumie, nast瘼nie niewielka pigmentacja

- niewielki rumie, znaczna pigmentacja

- bez fazy rumieniowej, silna pigmentacja

- rasa 鄴速a, Indianie, Arabowie

- rasa czarna

Osoby z fototypem sk鏎y nr.1 nigdy nie powinny si opala, poniewa nie uda im si osi庵n望 opalenizny, natomiast osoby charakteryzuj帷e si fototypem nr. IV s nara穎ne w wi瘯szym stopniu na powstanie r闚nych przebarwie - plam barwnikowych, ostudy (przebarwienie wok馧 ust), szczeg鏊nie w okresie ci捫y i w przypadku stosowania pigu貫k antykoncepcyjnych.

 

Podstawowe Zasady Ochrony Sk鏎y Dzieci Przed Promiewaniem Ultrafioletowym

         Wszystkie zasady dotycz tak瞠 doros造ch

- Zwracaj uwag 瞠by dzieci by造 ubrane i bawi造 si wy陰cznie w cieniu - szczeg鏊nie od godz. 11 do 15.- Pilnuj, aby dziecko zawsze nosi這 kapelusz z szerokim rondem. Dobry str鎩 to przewiewne ubranie z d逝gim r瘯awem. Pami皻ajmy, 瞠 promieniowanie UVA przenika tak瞠 przez ubranie, szczeg鏊nie przez cienkie materia造. Mokre kostiumy k徙ielowe nie zatrzymuj w 100% promieniowania UV.

- Zawsze stosuj u dzieci kosmetyki z filtrami ochronnymi (ze wsp馧czynnikiem ochrony SPF min. 15) przeznaczone wy陰cznie dla dzieci i takie, kt鏎e na opakowaniu zawieraj informacj, 瞠 chroni zar闚no przed promieniowaniem UVB jak i UVA. Nak豉daj filtry ochronne na wszystkie partie skory, r闚nie na usta, nos, uszy. Du膨 pomoc u豉twiaj帷a dok豉dne pokrycie sk鏎y s preparaty delikatnie zabarwiane.

- Nie 瘸逝j kosmetyku - aby ochrona by豉 skuteczna musisz zastosowa odpowiedni dawk.

- Chro oczy dziecka - powinno ono nosi okulary przeciws這neczne, najlepiej kupione u optyka.

- Nie zapominaj o ustach - zabezpiecz je pomadk ochronn - czerwie wargowa to r闚nie cz瘰te miejsce powstawania raka sk鏎y.

- Nak豉daj kosmetyki z filtrami ochronnymi nie p騧niej ni 15 - 20 minut przed wyj軼iem na s這鎍e.

- Ryzyko uszkodzenia sk鏎y przez s這鎍e jest wi瘯sze na du篡ch wysoko軼iach - np. podczas wspinaczki w g鏎ach, gdy jest du穎 郾iegu, nad wod. Nie zapominaj, 瞠 s這鎍e niszczy sk鏎 r闚nie w pochmurne dni.

- Kosmetyki z filtrami przeciws這necznymi powinny by nak豉dane na sk鏎 co 3-4 godziny (najlepiej co 2 godz.), r闚nie po ka盥ej k徙ieli i spoceniu si.

- kosmetyk wodoodporny to taki, kt鏎y zachowuje aktywno嗆 przez 40 minut przebywania w wodzie

- kosmetyk extrawodoodporny to taki, kt鏎y zachowuje swoje w豉軼iwo軼i przez 80 minut przebywania w wodzie.

 

- Ucz swoje dzieci u篡wania preparat闚 z filtrami przeciws這necznymi.

- Pami皻aj - nie ma bezpiecznego opalania, nie ma zdrowej opalenizny.

- Obserwuj sk鏎 dziecka, szczeg鏊nie znamiona. Je瞠li zauwa篡sz zmian zabarwienia, powi瘯szenie si czy krwawienie, a tak瞠 czerwon obw鏚k wok馧 znamienia - niezw這cznie zg這 si do lekarza.

- je瞠li dziecko za篡wa jakie leki, spytaj swojego lekarza czy nie s to zwi您ki fotouczulaj帷e.

- nie stosuje si na sk鏎 przed opalaniem 瘸dnych kosmetyk闚 ani lek闚, kt鏎e nie s przeznaczone do opalania.

 

Co oznaczaj skr鏒y SPF, PPD, IPD?

SPF - faktor ochronny przed promieniowaniem s這necznym. Oznacza stosunek ilo軼i promieniowania ultrafioletowego powoduj帷ego oparzenie podczas stosowania filtra do ilo軼i promieniowania powoduj帷ego taki sam stopie oparzenia bez jego zastosowania. W du篡m uproszczeniu oznacza to, 瞠 je瞠li bez filtra rumie u danej osoby pojawi si po 20 minutach, to po zastosowaniu filtr SPF=15 czas ten wyd逝篡 si do 300 minut i rumie rozwinie si na skutek przebywania na s這鎍u przez 5 godzin. Nie oznacza to jednak, 瞠 mo積a przebywa bezpiecznie na s這鎍u przez 5 godzin zamiast 20 minut.

Wska幡iki IPD lub PPD - okre郵aj zdolno嗆 do ochrony przed promieniowaniem UVA.

Po upalnym dniu, nie wolno zapomnie o odpowiednim nawil瞠niu sk鏎y kosmetykiem nawil瘸j帷ym, najlepiej specjalnym preparatem przeznaczonym do u篡wania po opalaniu.

 

Na podstawie opracowania lek.med. Sebastiana Kuczy雟kiego