Łukasz Graczykowski - User contributions [en]

Sieci komputerowe 2025/2026 lato

2026-02-24T10:43:04Z

Lgraczyk: Created page with " {| align="right" | __TOC__ |} == Informacje == Prowadzący przedmiot: dr hab. inż. Łukasz Graczykowski, prof. uczelni e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl..."

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr hab. inż. Łukasz Graczykowski, prof. uczelni 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na tej stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

KADD 2025/2026

2026-02-24T10:42:21Z

Lgraczyk: Created page with " {| align="right" | __TOC__ |} == Informacje - wykład == Wykład z przedmiotu Komputerowa analiza danych doświadczalnych Prowadzący: dr hab. inż. Łukasz Graczy..."

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje - wykład ==
Wykład z przedmiotu Komputerowa analiza danych doświadczalnych 
Prowadzący: 
dr hab. inż. Łukasz Graczykowski, prof. ucz. 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: MS Teams 
Na konsultacje proszę umawiać się przez MS Teams.

'''Zasady ustalania oceny końcowej''' 
Regulamin przedmiotu znajduje się tutaj. 
Za każde z 11 punktowanych laboratoriów można otrzymać 0-5 pkt. 
Za każde z 2 kolokwiów na laboratorium można otrzymać 30 pkt. 
Za kolokwium na wykładzie można otrzymać 35 pkt. 
Końcowa liczba punktów: 150.

Poniższa tabelka przedstawia przedziały procentowe i odpowiadające im oceny:
{| class="wikitable" border="1"
|-
! Przedział procentowy
! Przedział punktowy
! Ocena
|-
| (50%; 60%>
| 75.5 - 90.0
| 3.0
|-
| (60%; 70%>
| 90.5 - 105.0
| 3.5
|-
| (70%; 80%>
| 105.5 - 120.0
| 4.0
|-
| (80%; 90%>
| 120.5 - 135.0
| 4.5
|-
| (90%; 100%>
| 135.5 - 150.0
| 5.0
|}

== Wykłady ==

MS Teams

Students

2026-02-24T09:37:49Z

Lgraczyk:

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr letni2025/2026 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2025/2026_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2025/2026 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2025/2026 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2025/2026_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2024/2025 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2024/2025_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2024/2025 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2024/2025 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2024/2025_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2023/2024 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2022/2023 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]


== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

KADD 2019 Laboratorium 12

2025-11-27T13:25:14Z

Lgraczyk:

== Zadanie ==
'''Dopasowywanie danych przy użyciu ROOT'a''' (5 pkt.)

Wczytujemy plik z danymi (histogram rozkładu masy inwariantnej): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2017/lab12/ExperimentalData.root plik]

Chcemy otrzymać wynik dopasowania tła i sygnału:

[[File:Lab12_result.png|500px]]

Całość dopasowujemy: tło - funkcja kwadratowa, sygnał - funkcja Lorentza

KADD 2018/2019

2025-11-27T13:24:21Z

Lgraczyk: /* Zadania */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje - wykład ==
Wykład z przedmiotu Komputerowa analiza danych doświadczalnych 
Prowadzący: 
dr inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: wt. 14-16, 117D GF 
Na konsultacje proszę umawiać się mailowo (możliwe również w innych terminach)

'''Zasady ustalania oceny końcowej''' 
Regulamin przedmiotu znajduje się [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2018/Regulamin-KADD-2018.pdf tutaj]. 
Za każde z 11 punktowanych laboratoriów można otrzymać 0-5 pkt. 
Za każde z 2 kolokwiów na laboratorium można otrzymać 30 pkt. 
Za kolokwium na wykładzie można otrzymać 35 pkt. 
Końcowa liczba punktów: 150.

Poniższa tabelka przedstawia przedziały procentowe i odpowiadające im oceny:
{| class="wikitable" border="1"
|-
! Przedział procentowy
! Przedział punktowy
! Ocena
|-
| (50%; 60%>
| 75.5 - 90.0
| 3.0
|-
| (60%; 70%>
| 90.5 - 105.0
| 3.5
|-
| (70%; 80%>
| 105.5 - 120.0
| 4.0
|-
| (80%; 90%>
| 120.5 - 135.0
| 4.5
|-
| (90%; 100%>
| 135.5 - 150.0
| 5.0
|}

== Wykłady ==
Wykłady z roku 2019:
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad1-2019.pdf Wykład 1] (22.02.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad2-2019.pdf Wykład 2] (1.03.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad3-2019.pdf Wykład 3] (8.03.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad4-2019.pdf Wykład 4] (15.03.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad5-2019.pdf Wykład 5] (22.03.2019 r.) - poprawiona macierz T na slajdzie 6
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad6-2019.pdf Wykład 6] (29.03.2019 r.) - zastępstwo dr inż. Grzegorz Siudem
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad7-2019.pdf Wykład 7] (5.04.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad8-2019.pdf Wykład 8] (12.04.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad9-2019.pdf Wykład 9] (19.04.2019 r.) - zastępstwo
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad10-2019.pdf Wykład 10] (26.04.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad11-2019.pdf Wykład 11] (30.04.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/Wyklad12-2019.pdf Wykład 12] (10.05.2019 r.)

Wykłady z roku 2018:
[http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2017/2018 link]

'''UWAGA! W tabelce znajdują się już wyniki poprawy kolokwiów.'''

'''Wyniki znajdują się [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1aCcxT9T85bpHjmNKhWeuiQIdyBBfn-JcMZv0idHkzrA/edit?usp=sharing tutaj]'''

'''UWAGA! Kolejny termin poprawy zrobimy w piątek 14.06 w godzinie wykładu (12-13) w sali 114 (nie 116 z uwagi na egzamin MiNI w tej sali). Dla osób, dla których byłoby to trzecie podejście - będzie to odpowiedź ustna, z możliwością zaliczenia przedmiotu na max 3.'''

Wykłady z lat poprzednich (dr inż. H. Zbroszczyk): [http://www.if.pw.edu.pl/~gos/students/kadd/ link]

== Laboratorium (moja grupa) ==

== Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki z laboratorium (moje grupy) znajdują się na [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1IstcFQmYjpgG59_LGqq9uMrahJm8ieFMXR1HPsCR7Lg/edit#gid=0 tej] stronie.

'''Uwaga! Wyniki kolokwium 2 są już dostępne.'''

== Zadania ==

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_1 Zadanie 1] (18.02.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_2 Zadanie 2] (25.02.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_3 Zadanie 3] (4.03.2019 r.) - zastępstwo z mgr inż. Andrzejem Lipcem
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_4 Zadanie 4] (111.03.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_5 Zadanie 5] (18.03.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_6 Zadanie 6] (25.03.2019 r.) - zastępstwo z mgr inż. Dominikiem Aromińskim
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_7 Zadanie 7] (9.04.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_8 Zadanie 8] (8.04.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_9 Zadanie 9] (29.04.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_10 Zadanie 10] (6.05.2019 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_11 Zadanie 11] (13.05.2018 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2019_Laboratorium_12 Zadanie 12] (27.05.2018 r.)
* Kolokwium 2 poprawa (10.06.2019) - plik [http://if.pw.edu.pl/~lgraczyk/KADD2019/kol2/dane_bw.txt dane_bw.txt]

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2018_Laboratorium_11 Zadanie 11] (21.05.2018 r.)
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2018_Laboratorium_12 Zadanie 12] (28.05.2018 r.)
-->


== Linki ==
* Dokumentacja środowiska [http://root.cern.ch ROOT].

Sieci komputerowe 2025/2026 zima

2025-10-13T10:06:42Z

Students

2025-10-13T10:06:19Z

Lgraczyk:

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr zimowy 2025/2026 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2025/2026_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2024/2025 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2024/2025_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2024/2025 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2024/2025 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2024/2025_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2023/2024 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2022/2023 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]


== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

KADD 2024/2025

2025-02-25T12:53:31Z

Lgraczyk: /* Informacje - wykład */

KADD 2024/2025

2025-02-25T12:53:17Z

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje - wykład ==
Wykład z przedmiotu Komputerowa analiza danych doświadczalnych 
Prowadzący: 
dr hab. inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: MS Teams 
Na konsultacje proszę umawiać się przez MS Teams.

'''Zasady ustalania oceny końcowej''' 
Regulamin przedmiotu znajduje się tutaj. 
Za każde z 11 punktowanych laboratoriów można otrzymać 0-5 pkt. 
Za każde z 2 kolokwiów na laboratorium można otrzymać 30 pkt. 
Za kolokwium na wykładzie można otrzymać 35 pkt. 
Końcowa liczba punktów: 150.

Poniższa tabelka przedstawia przedziały procentowe i odpowiadające im oceny:
{| class="wikitable" border="1"
|-
! Przedział procentowy
! Przedział punktowy
! Ocena
|-
| (50%; 60%>
| 75.5 - 90.0
| 3.0
|-
| (60%; 70%>
| 90.5 - 105.0
| 3.5
|-
| (70%; 80%>
| 105.5 - 120.0
| 4.0
|-
| (80%; 90%>
| 120.5 - 135.0
| 4.5
|-
| (90%; 100%>
| 135.5 - 150.0
| 5.0
|}

== Wykłady ==

MS Teams

Students

2025-02-25T12:52:23Z

Lgraczyk: /* Semestr letni 2024/2025 */

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr letni 2024/2025 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2024/2025_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2024/2025 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2024/2025 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2024/2025_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2023/2024 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2022/2023 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]


== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

SK Zadanie 1 remote

2025-02-21T07:52:42Z

Lgraczyk: /* Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Skrót zadań z Laboratorium 1 ==
=== Zadanie 1 i 2 ===
Należy utworzyć nową maszynę wirtualną przy użyciu programu '''VirtualBox''' o nazwie '''Imie Nazwisko''' (3 GB RAM, 12 GB domyślnego rozmiaru dysku) oraz zainstalować system '''Linux Ubuntu 22.04 LTS 64-bit''' (obraz płyty iso należy ściągnąć ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/jammy/ Ubuntu MATE 22.04]. Użytkownik: <code>student</code>, hasło: własne, do zapamiętania. Partycja główna 10 GB, ext4. Partycja wymiany swap - pozostała pamięć.

=== Zadanie 3 ===
Powtórzenie komend systemu Linux:
* polecenia: <code>cd, wget, pwd, mkdir, cp, cat</code>
* ścieżka względna oraz ścieżka absolutna

=== Zadanie 4 ===
Zmienić domyślne ścieżki, z których pobierane są repozytoria oprogramowania w ten sposób, by dodać repozytorium Canonical Partners.

=== Zadanie 5 ===
Należy zainstalować programy:
* serwer ''ssh''
* edytor tekstu ''emacs''
Należy pamiętać o komendzie <code>sudo apt-get update</code>!

=== Zadanie 6 ===
Dodaj użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

=== Zadanie 7 ===
Dodaj użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer.

== Wirtualizacja ==
Wirtualizacja - jest jednym ze sposobów wydajniejszego wykorzystania sprzętu komputerowego; w naszym przypadku zajmiemy się wirtualizacją systemu operacyjnego, czyli uruchomieniem dwóch systemów operacyjnych na jednym komputerze '''jednocześnie'''.

Wyróżniamy:
* '''Host''' (lub “matka”) — system, w którym uruchomione są inne systemy operacyjne (poprzez odpowiednie oprogramowanie)
* '''Guest''' (lub "gość") — system, który jest uruchomiony w oprogramowaniu symulującym komputer, które działa na hoście. Jeden host może mieć uruchomionych wiele systemów operacyjnych typu guest. Tego typu wirtualny kompuer nazywamy ''maszyną wirtualną''.

Kiedy wirtualizacja jest przydatna?
* Gdy pracujemy na Windows'ie a musimy uruchomić program napisany pod Linux'a w tym samym czasie
* W dużych zespołach programistycznych - każdy projekt ma dedykowany szablon maszyn wirtualnych, który jest skonfigurowany pod potrzeby tego projektu. W ten sposób programista może pracować nad dwoma projektami, które wymagają różnych konfiguracju systemu operacyjnego.
* Na potrzeby testowania i wdrażania aplikacji. Możemy testować działanie tej samej aplikacji na różnych konfiguracjach systemu operacyjnego (czy nawet na różnych systemach operacyjnych).
* W celu sprawdzenia komunikacji między aplikacjami - każda maszyna wirtualna (każdy system guest) może otrzymać swój indywidualny adres IP w sieci i być widoczny dla hosta i innych komputerów jako rzeczywista maszyna.

W przypadku laboratorium z Sieci komputerowych tworzymy maszynę wirtualną po to, by Państwo mieli pełną kontrolę nad systemem operacyjnym. Przykładowo, ewentualne przypadkowe usunięcie plików systemowych w maszynie wirtualnej uniemożliwi pracę tylko systemowi guest, host zaś będzie pracował normalnie.

== Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej ==
Istnieje wiele programów (narzędzi wirtualizacji), które umożliwiają wirtualizację systemu operacyjnego. W naszym przypadku wykorzystamy program [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle. Instrukcja została dostosowana do angielskiej wersji programu VirtualBox, w przypadku polskiej wersji językowej należy odnaleźć słowne odpowiedniki. Jeśli chodzi o instalowany system operacyjny będziemy również instalować wersję angielską - w przypadku problemów umożliwia to łatwiejsze odnalezienie odpowiedzi w internecie.

W celu stworzenia nowej maszyny wirtualnej postępujemy według poniższego schematu:
# instalujemy aplikację VirtualBox [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle.
# otwieramy aplikację VirtualBox
# włączamy kreator tworzenia nowej maszyny wirtualnej ('''Machine''' -> '''New''')
# '''Name''': ''ImieNazwisko''
# '''Type''': ''Linux''
# '''Version''': ''Ubuntu (64 bit)''
#: <code>'''Uwaga:''' domyślnie będziemy używać systemu [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/jammy/ Linux Ubuntu 22.04 LTS] w wersji o 64-bitowej architekturze procesora ze środowiskiem graficznym MATE. Na 64-bitowym hoście można postawić system typu guest o architekturze zarówno 64 jak i 32 bity. Na 32-bitowym hoście możliwe jest postawienie tylko 32-bitowego systemu typu guest. Jeśli wasz komputer nie umożliwia instalacji wersji 64 bitowej należy ściągnąć 32 bitowy odpowiednik. Nie wpłynie to na resztę zajęć. </code>
# '''Memory size''': ''3 GB'' (trzeba pamiętać, że pula pamięci RAM jest wspólna dla obu systemów - jeśli udostępnimy za dużo systemowi goszczącemu, możemy doprowadzić do problemów z działaniem hosta; dostosujcie więc wartości do własnej maszyny, pamiętając, by zostawić minimum 1 GB RAMu dla hosta!)
# '''Hard disk''': wybieramy ''Create a virtual hard disk now''
#: <code>'''Uwaga:''' dysk maszyny wirtualnej będzie widoczny '''tylko''' w systemie typu guest. Na maszynie typu host będzie to po prostu zwykły plik.</code>
## '''Hard disk file type''': ''VDI (VirtualBox Disk Image)''
## '''Storage on physical hard disk''': ''Dynamically allocated'' (rozmiar pliku na dysku hosta będzie się zwiększał w zależności od zajętości miejsca w systemie gościa)
## '''File location and size''': w pierwszym polu wpisujemy nazwę dysku dla naszej maszyny (''ImieNazwisko'', dysk zostanie utworzony w katalogu domowym), natomiast rozmiar ustawiamy na około 12 GB.

W tym momencie maszyna wirtualna jest już utworzona. Aby zainstalować system, musimy "włożyć" do wirtualnego napędu maszyny wirtualnej obraz płyty ISO z systemem operacyjnym. W tym celu należy zaznaczyć utworzoną maszynę oraz kliknąć przycisk '''Settings''' (lub kliknąć prawy przycisk myszy i również wybrać '''Settings'''). Następnie przechodzimy do '''Storage''' i tam klikamy na ikonę płyty (podpisaną '''Empty''') znajdującą się pod polem '''Controller: IDE'''. Następnie w menu wybieramy opcję '''Choose Virtual Optical Disk File'''. W okienku wyboru pliku wybieramy plik iso uprzednio ściągnięty ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/jammy/ Linux Ubuntu 22.04 LTS].

[[File:Open-cdrom.png|750px]]

W tym momencie mamy stworzoną maszynę wirtualną z włożoną "płytą" do wirtualnego napędu optycznego. Możemy zatem przejść do Zadania 2.

== Zadanie 2: instalacja systemu Linux Ubuntu ==
# Uruchamiamy maszynę wirtualną (zaznaczamy maszynę w oknie VirtualBox'a i klikamy '''Start''' w górnym menu)
#: '''Uwaga:''' Jeżeli w trakcie instalacji pokaże się ekran jak poniżej, to wciskamy '''prawy Ctrl + F7''' (pojawi się konsola) i następnie '''prawy Ctrl + F1''' (powinien wrócić graficzny instalator)
#: [[File:UbuntuProblem VB.png|685px]]
# W oknie '''Welcome''' wybieramy język angielski i klikamy '''Install Ubuntu MATE'''
# W ekranie wyboru klawiatury ustawiamy ''Polish'' - ''Polish'' i klikamy '''Continue'''
# W kolejnym oknie '''zaznaczamy''' Normal installation, ściąganie aktualizacji i '''nie zaznaczamy''' ściągania dodatkowego oprogramowania (kodeków MP3, itp.)
# W kolejnym oknie z menu wyboru dotyczącym sposobu instalacji wybieramy '''Something else''' (sami przeprowadzimy partycjonowanie dysku)
#: <code>'''Uwaga:''' polecane jest zapoznanie się z hierarchią systemu plików w systemach Linux (można o tym poczytać [http://osworld.pl/systemowa-hierarchia-plikow/ tutaj] lub [http://www.qkiz.pl/blog/ubuntu/newbie/5-dlaczego-ubuntu-podstawy-i-teoria.html?showall=1 tutaj])</code>
# W kolejnym oknie zaznaczamy dysk <code>/dev/sda</code> oraz klikamy '''New Partition Table''' i następnie w oknie '''Continue''' - pojawi się <code>free space</code>. Tworzymy dwie partycje:
## '''Partycja głównego systemu plików'''
##* Rozmiar: ''10 GB''
##* Typ: ''primary''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''Ext4 journaling file system''
##* Mount point: /
##: <code>'''Uwaga:''' W tej konfiguracji wszystkie dane będą na jednej partycji. W praktyce raczej przydziela się partycje na wybrane podkatalogi; przykładowo katalog /home często tworzony jest na oddzielnej partycji.</code>
## '''Partycja wymiany (swap)'''
##* Rozmiar: ''2 GB'' (pozostały rozmiar dysku)
##* Typ: ''logical''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''swap area''
# Klikamy '''Install now''' i '''Continue'''
# W opcji wyboru lokacji zostawiamy ''Warsaw'' i klikamy '''Continue'''
# W ekranie '''Who are you?''' wpisujemy:
#* '''Your name:''' ''student''
#* '''Your computer's name:''' ''student-XX'', gdzie XX to numer komputera
#* '''Pick a userame:''' ''student''
#* '''Choose a password:''' '''własne, do zapamiętania'''
#* Zaznaczamy opcję, by wpisywać hasło przy logowaniu
# Na koniec instalacji wyskoczy okienko '''Installaction complete''' - klikamy '''Restart Now'''
# Pojawi się ekran proszący o wyjęcie płyty - sprawdzamy, czy obraz iso jest w wirtualnym napędzie ('''Settings''' -> '''Storage'''), jeśli tak - usuwamy i następnie restartujemy system
# Po restarcie pojawi się okno logowania - logujemy się na użytkownika ''student'' i w zasadzie mamy działający system
# Możemy zauważyć, że okienko maszyny wirtualnej ma dość niską rozdzielczość i nie można tego rozmiaru zmienić. W tym celu istalujemy tzw. VirtualBox Guest Additions:
#* w terminalu ('''Applications''' -> '''System Tools''' -> '''MATE Terminal''') wpisujemy komendę: <pre>sudo apt-get install virtualbox-guest-dkms</pre>
#* w menu uruchomionej maszyny wirtualnej wybieramy '''Devices''' -> '''Install Guest Additions CD image'''
#* procedura ta powoduje najpierw pobranie z internetu a następnie włożenie do wirtualnego napędu optycznego "płyty" z odpowiednim oprogramowaniem - napęd z płytą pojawi się na pulpcie, w wyskakujących okienkach i terminalu klikamy tak, by się nam one zainstalowały (jeśli nie wyskoczą okienka, uruchamiamy płytę poprzez skrót na pulpicie)
#* na koniec restartujemy system
# Po ponownym uruchomieniu obraz maszyny powinien się skalować wraz z wielkością okna. Jeśli po uruchomieniu nadal okno maszyny wirtualnej nie skaluje się poprawnie należy sprawdzić czy "View --> Auto-resize Guest Display" jest dostępne i zaznaczone; można również zmienić kilkakrotnie tryb widoku, by maszyna na pewno załadowała skalowanie z rozdzielczością.

== Ustawienia sieci maszyny wirtualnej ==
Ważnym elementem konfiguracji maszyny wirtualnej jest jej podłączenie do sieci ('''Settings''' -> '''Network''' -> '''Adapter 1''' -> '''Attached to'''). Może ona działać w jednym z kilku możliwych trybów:

* '''Not attached''' - w tym trybie system operacyjny zainstalowany na maszynie wirtualnej widzi wirtualną kartę sieciową, ale nie ma połączenia na zewnątrz - tak jakby kabel Ethernet nie był podłączony do komputera. Zmiana statusu w trakcie pracy systemu na ten tryb odpowiada "mechanicznemu" wyjęciu kabla z wtyczki.

* '''NAT Network''' - ''Network Address Translation'', maszyna funkcjonuje w wirtualnej podsieci. Jest to analogiczna sytuacja, gdy ustawiamy router, który tworzy własną sieć lokalną i do niego podłączamy komputer (w tym przypadku takim routerem jest ''host''). Adres IP maszyny wirtualnej nie jest widoczny na zewnątrz.

* '''Bridged networking''' - maszyna wirtualna jest podpięta bezpośrednio do interfejsu sieciowego hosta i będzie widoczna w sieci jako kolejne urządzenie podłączone bezpośrednio do niej. Nasz system dostanie adres IP z puli sieci oraz będzie widoczny dla wszystkich innych komputerów w tej sieci tak jakby to było fizyczne urządzenie.

* '''Generic networking''' - bardzo rzadko uzywany tryb, w którym użytkownik sam wybiera sterownik karty sieciowej (nie bedziemy tego trybu używać)

== Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux ==
Na zajęciach z Sieci komputerowych będziemy pracować w systemie Linux z dużym wykorzystaniem terminala i powłoki <code>bash</code> i stopniowo poznawać bardziej zaawansowane komendy.

Pierwszym zadaniem jest przypomnienie sobie podstawowych komend, znanych jeszcze z PTI:
# Proszę pobrać tekst "Romeo i Julii" po angielsku: <pre>wget http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt</pre>
# Sprawdzić, w którym katalogu się znajdujemy (<code>pwd</code>)
# Stworzyć w katalogu <code>/tmp</code> katalogi <code>foo</code> i <code>bar</code> (do tworzenia katalogów polecenie <code>mkdir</code>, do przejścia do katalogu polecenie <code>cd</code>)
# Skopiować do katalogu <code>foo</code> plik z tekstem dramatu (<code>cp</code>)
# Przejść do katalogu <code>bar</code> i wyświetlić zawartość dramatu za pomocą ''ścieżki absolutnej'' (<code>cat</code>)
# Skopiować dramat z katalogu <code>foo</code> do <code>bar</code> za pomocą ''ścieżki względnej''

== Podstawy administracji systemem Linux - instalacja oprogramowania ==
=== Użytkownik administracyjny i komenda sudo ===
W systemie Linux istnieje bardzo mocno wymuszany podział na administratora komputera oraz zwykłego użytkownika (w nowszych wersjach systemu Windows został wprowadzony analogiczny mechanizm). Do wykonywania czynności administracyjnych stworzono użytkownika o nazwie '''root'''. W nowszych systemach (np. naszym Ubuntu) konto administracyjne jest domyślnie wyłączone (nie da się zalogować na takiego użytkownika), a jego uprawnienia nabywa zwykły użytkownik tymczasowo, z użyciem komendy <code>sudo</code>.

Komenda sudo pozwala aktualnemu użytkownikowi (o ile spełnia dodatkowo pewne wymagania) wykonywać zadania administracyjne.

Przykłady użycia: 
sudo adduser ola # wykona polecenie adduser ola z uprawnieniami administratora 
sudo -i # zalogouje sie do konsoli administratora 
sudo -u ola -i # uruchomi konosole z zalogowanym uzytkownikiem ola

=== Instalowanie oprogramowania ===
Wszystkie sytemy operacyjne Linux przychodzą z (mniej lub bardziej bogatym) zestawem oprogramowania oraz narzędziami do automatycznej instalacji programów. Instalowanie programów w systemach Linux przypomina bardziej znane ze smartfonów aplikacje typu ''Google Play'' czy ''Apple Store'', które pozwalają na automatyczną instalację zweryfikowanych aplikacji. W systemach Linux tego typu "sklepy" z (darmowym) oprogramowaniem nazywamy najczęściej '''repozytoriami''' a programy (jak i dodatkowe biblioteki) '''pakietami''' lub '''paczkami'''. Takie podejście jest znacznie bezpieczniejsze i pewniejsze niż uruchamianie losowych plików typu ''setup.exe'' ściągniętych z podejrzanych stron.

<code>'''Uwaga:''' Oczywiście w systemie Linux istnieje możliwość ściągnięcia i zainstalowania programu, który nie istnieje w repozytoriach. Z reguły ściągamy wtedy archiwum ze skompilowany programem, po czym uruchamiamy dołaczony do niego skrypt instalacyjny.</code>

W Ubuntu (i innych dystrybucjach pochodzących od systemu Debian) do zarządzania pakietami/paczkami służą narzędzia '''dpkg''' oraz '''apt'''.

<code>'''Uwaga:''' Niektóre dystrybucje Linuxa (np. nasze Ubuntu) posiadają całkiem użyteczne graficzne nakładki na system instalacji pakietów z repozytoriów (np. program '''Synaptic'''). Taki graficzny program to już w zasadzie to samo co “sklepy” w smartfonach.</code>

=== Typy repozytoriów w Ubuntu ===
Żródła z których pobieramy oprogramowanie są opisane w pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>.

Domyślne repozytorium Ubuntu podzielone jest na 4 części:
* '''Main''' – aplikacje o otwartym kodzie źródłowym szczególnie ważne i potrzebne, wspierane przez developerów Ubuntu
* '''Restricted''' – programy dodatkowe, wspierane przez Ubuntu, ale nieoparte na wolnej licencji
* '''Universe''' – niewspierane oprogramowanie Open Source
* '''Multiverse''' – niewspierane i niewolne oprogramowanie

Do tego pliku można dopisywać kolejne repozytoria będące poza kontrolą dostawcy.

=== Przeszukiwanie pakietów ===
Po zmianie konfiguracji repozytoriów (tj. modyfikacji pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>) nalezy pobrać informacje o pakietach z repozytorium. Do takiej aktualizacji repozytoriów komenda

sudo apt-get update

Komenda <code>sudo apt-get update</code> pobiera również informacje o nowych pakietach, które wydali twórcy Ubuntu i dobrze ją wykonać przed każdą czynnością dotyczącą pakietów.

Do aktualizacji już zainstalowanych pakietów służy komenda:

sudo apt-get upgrade
lub
sudo apt-get dist-upgrade
(druga komenda nie tylko aktualizuje zainstalowane pakiety, ale również usuwa pakiety już niepotrzebne i usuwa niepotrzebne zależności między pakietami)

Do przeszukiwania repozytorium pakietów służy program <code>apt-cache</code>. By wyszukać pakiety, które mają w nazwie lub opisie ciąg znaków ''foo'', należy napisać polecenie:

apt-cache search foo

By wyszukiwać tylko w nazwie pakietu należy wpisać:

apt-cache search -n foo

== Zadanie 4: dodawanie nowych repozytoriów ==
Należy zmodyfikować plik <code>/etc/apt/sources.list</code> w ten sposób, aby umożliwić korzystanie z oprogramowania Canonical Partners. W tym celu należy odkomentować linijkę:

deb http://archive.canonical.com/ubuntu focal partner

Należy pamiętać, że po każdej modyfikacji repozytoriów należy wykonać ponownie komendę <code>apt-get update</code>!

== Zadanie 5: instalacja pakietów ==
Odnaleźć nazwę pakietu który dostarcza serwer ''ssh'', w tym celu proszę przeszukać paczki które w nazwie mają ''ssh'' a następnie za pomocą grep znaleźć paczki które w nazwie mają server:
apt-cache search ssh | grep server

Za pomocą <code>apt-get install</code> zainstalować program '''emacs''' oraz '''serwer ssh''' (<code>openssh-server</code>).

== Podstawy administracji systemem Linux - użytkownicy ==
=== Dodawanie i usuwanie użytkowników ===
Do dodawania użytkownikow służy komenda <code>adduser</code>, a do ich kasowania <code>deluser</code>.


Wszystkie informacje o użytkowniku znajdują się w pliku <code>/etc/passwd</code>.

=== Grupy użytkowników ===
Użytkownik może należy do jednej bądź wielu '''grup'''. Grupy ułatwiają kontrolę wielu użytkowników (łatwo przypisywać np. użytkownikom prawa dostępu poprzez przypisanie ich do grupy).

By dodać użytkownika do grupy można wykonać:

sudo adduser username group

=== Zarządzanie uprawnieniami <code>sudo</code> ===
Polecenie <code>sudo</code> ma większe możliwości, niż tylko nadanie uprawnień do wykonania dowolnej komendy.

Pozwala ono np. na:
* umożliwienie użytkownikowi wykonania tylko kilku poleceń z uprawnieniami ''root'',
* umożliwienie wykonania niektórych poleceń bez podania hasła.

Konfiguracja polecenia <code>sudo</code> znajduje się w pliku <code>/etc/sudoers</code>, jednak plik ten nie może być tak po prostu edytowany za pomocą zwykłego edytora tekstu - jeśli jego składnia będzie niepoprawna, to kolejne polecenia sudo nie będą mogły się wykonać!

Do edycji pliku <code>/etc/sudoers</code> służy '''tylko i wyłącznie''' polecenie <code>visudo</code>.

<code>'''Uwaga:''' Nie jest łatwo bezpiecznie skonfigurować sudo, przykładowo jeśli damy komuś dostęp do używania edytora vim z uprawnieniami root to, zasadniczo, będzie on mógł wykonywać dowolne operacje w systemie (ponieważ edytor vim sam z siebie pozwala na uruchomienie dowolnej komendy). Przykładowo: komenda '''sudo rm -rf /''' usunie nam cały system operacyjny i wszystkie pliki na dysku!</code>

== Zadanie 6: dodawanie uprawnień <code>sudo</code> użytkownikowi ==
Domyślna konfiguracja <code>sudo</code>, pozwala na wykonanie polecenia z uprawnieniami administratora każdemu użytkownikowi w grupie <code>sudo</code>.

Dodaj w systemie użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

== Zadanie 7: dodawanie wybranych uprawnień <code>sudo</code> ==
Dodaj w systemie nowego użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer (czyli wykonać komendę <code>/sbin/reboot</code>).

== Plik ISO ze starym Ubuntu MATE 20.04 ==
* Link bezpośredni (Princeton): [http://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/20.04.3/release/ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]
* Link bezpośredni (serwer WF PW): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]

SK Zadanie 1 remote

2025-02-21T07:52:15Z

Lgraczyk: /* Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Skrót zadań z Laboratorium 1 ==
=== Zadanie 1 i 2 ===
Należy utworzyć nową maszynę wirtualną przy użyciu programu '''VirtualBox''' o nazwie '''Imie Nazwisko''' (3 GB RAM, 12 GB domyślnego rozmiaru dysku) oraz zainstalować system '''Linux Ubuntu 22.04 LTS 64-bit''' (obraz płyty iso należy ściągnąć ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/jammy/ Ubuntu MATE 22.04]. Użytkownik: <code>student</code>, hasło: własne, do zapamiętania. Partycja główna 10 GB, ext4. Partycja wymiany swap - pozostała pamięć.

=== Zadanie 3 ===
Powtórzenie komend systemu Linux:
* polecenia: <code>cd, wget, pwd, mkdir, cp, cat</code>
* ścieżka względna oraz ścieżka absolutna

=== Zadanie 4 ===
Zmienić domyślne ścieżki, z których pobierane są repozytoria oprogramowania w ten sposób, by dodać repozytorium Canonical Partners.

=== Zadanie 5 ===
Należy zainstalować programy:
* serwer ''ssh''
* edytor tekstu ''emacs''
Należy pamiętać o komendzie <code>sudo apt-get update</code>!

=== Zadanie 6 ===
Dodaj użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

=== Zadanie 7 ===
Dodaj użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer.

== Wirtualizacja ==
Wirtualizacja - jest jednym ze sposobów wydajniejszego wykorzystania sprzętu komputerowego; w naszym przypadku zajmiemy się wirtualizacją systemu operacyjnego, czyli uruchomieniem dwóch systemów operacyjnych na jednym komputerze '''jednocześnie'''.

Wyróżniamy:
* '''Host''' (lub “matka”) — system, w którym uruchomione są inne systemy operacyjne (poprzez odpowiednie oprogramowanie)
* '''Guest''' (lub "gość") — system, który jest uruchomiony w oprogramowaniu symulującym komputer, które działa na hoście. Jeden host może mieć uruchomionych wiele systemów operacyjnych typu guest. Tego typu wirtualny kompuer nazywamy ''maszyną wirtualną''.

Kiedy wirtualizacja jest przydatna?
* Gdy pracujemy na Windows'ie a musimy uruchomić program napisany pod Linux'a w tym samym czasie
* W dużych zespołach programistycznych - każdy projekt ma dedykowany szablon maszyn wirtualnych, który jest skonfigurowany pod potrzeby tego projektu. W ten sposób programista może pracować nad dwoma projektami, które wymagają różnych konfiguracju systemu operacyjnego.
* Na potrzeby testowania i wdrażania aplikacji. Możemy testować działanie tej samej aplikacji na różnych konfiguracjach systemu operacyjnego (czy nawet na różnych systemach operacyjnych).
* W celu sprawdzenia komunikacji między aplikacjami - każda maszyna wirtualna (każdy system guest) może otrzymać swój indywidualny adres IP w sieci i być widoczny dla hosta i innych komputerów jako rzeczywista maszyna.

W przypadku laboratorium z Sieci komputerowych tworzymy maszynę wirtualną po to, by Państwo mieli pełną kontrolę nad systemem operacyjnym. Przykładowo, ewentualne przypadkowe usunięcie plików systemowych w maszynie wirtualnej uniemożliwi pracę tylko systemowi guest, host zaś będzie pracował normalnie.

== Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej ==
Istnieje wiele programów (narzędzi wirtualizacji), które umożliwiają wirtualizację systemu operacyjnego. W naszym przypadku wykorzystamy program [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle. Instrukcja została dostosowana do angielskiej wersji programu VirtualBox, w przypadku polskiej wersji językowej należy odnaleźć słowne odpowiedniki. Jeśli chodzi o instalowany system operacyjny będziemy również instalować wersję angielską - w przypadku problemów umożliwia to łatwiejsze odnalezienie odpowiedzi w internecie.

W celu stworzenia nowej maszyny wirtualnej postępujemy według poniższego schematu:
# instalujemy aplikację VirtualBox [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle.
# otwieramy aplikację VirtualBox
# włączamy kreator tworzenia nowej maszyny wirtualnej ('''Machine''' -> '''New''')
# '''Name''': ''ImieNazwisko''
# '''Type''': ''Linux''
# '''Version''': ''Ubuntu (64 bit)''
#: <code>'''Uwaga:''' domyślnie będziemy używać systemu [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/jammy/ Linux Ubuntu 22.04 LTS] w wersji o 64-bitowej architekturze procesora ze środowiskiem graficznym MATE. Na 64-bitowym hoście można postawić system typu guest o architekturze zarówno 64 jak i 32 bity. Na 32-bitowym hoście możliwe jest postawienie tylko 32-bitowego systemu typu guest. Jeśli wasz komputer nie umożliwia instalacji wersji 64 bitowej należy ściągnąć 32 bitowy odpowiednik. Nie wpłynie to na resztę zajęć. </code>
# '''Memory size''': ''3 GB'' (trzeba pamiętać, że pula pamięci RAM jest wspólna dla obu systemów - jeśli udostępnimy za dużo systemowi goszczącemu, możemy doprowadzić do problemów z działaniem hosta; dostosujcie więc wartości do własnej maszyny, pamiętając, by zostawić minimum 1 GB RAMu dla hosta!)
# '''Hard disk''': wybieramy ''Create a virtual hard disk now''
#: <code>'''Uwaga:''' dysk maszyny wirtualnej będzie widoczny '''tylko''' w systemie typu guest. Na maszynie typu host będzie to po prostu zwykły plik.</code>
## '''Hard disk file type''': ''VDI (VirtualBox Disk Image)''
## '''Storage on physical hard disk''': ''Dynamically allocated'' (rozmiar pliku na dysku hosta będzie się zwiększał w zależności od zajętości miejsca w systemie gościa)
## '''File location and size''': w pierwszym polu wpisujemy nazwę dysku dla naszej maszyny (''ImieNazwisko'', dysk zostanie utworzony w katalogu domowym), natomiast rozmiar ustawiamy na około 12 GB.

W tym momencie maszyna wirtualna jest już utworzona. Aby zainstalować system, musimy "włożyć" do wirtualnego napędu maszyny wirtualnej obraz płyty ISO z systemem operacyjnym. W tym celu należy zaznaczyć utworzoną maszynę oraz kliknąć przycisk '''Settings''' (lub kliknąć prawy przycisk myszy i również wybrać '''Settings'''). Następnie przechodzimy do '''Storage''' i tam klikamy na ikonę płyty (podpisaną '''Empty''') znajdującą się pod polem '''Controller: IDE'''. Następnie w menu wybieramy opcję '''Choose Virtual Optical Disk File'''. W okienku wyboru pliku wybieramy plik '''ubuntu-mate-20.04.2.0-desktop-amd64.iso''' uprzednio ściągnięty ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS].

[[File:Open-cdrom.png|750px]]

W tym momencie mamy stworzoną maszynę wirtualną z włożoną "płytą" do wirtualnego napędu optycznego. Możemy zatem przejść do Zadania 2.

== Zadanie 2: instalacja systemu Linux Ubuntu ==
# Uruchamiamy maszynę wirtualną (zaznaczamy maszynę w oknie VirtualBox'a i klikamy '''Start''' w górnym menu)
#: '''Uwaga:''' Jeżeli w trakcie instalacji pokaże się ekran jak poniżej, to wciskamy '''prawy Ctrl + F7''' (pojawi się konsola) i następnie '''prawy Ctrl + F1''' (powinien wrócić graficzny instalator)
#: [[File:UbuntuProblem VB.png|685px]]
# W oknie '''Welcome''' wybieramy język angielski i klikamy '''Install Ubuntu MATE'''
# W ekranie wyboru klawiatury ustawiamy ''Polish'' - ''Polish'' i klikamy '''Continue'''
# W kolejnym oknie '''zaznaczamy''' Normal installation, ściąganie aktualizacji i '''nie zaznaczamy''' ściągania dodatkowego oprogramowania (kodeków MP3, itp.)
# W kolejnym oknie z menu wyboru dotyczącym sposobu instalacji wybieramy '''Something else''' (sami przeprowadzimy partycjonowanie dysku)
#: <code>'''Uwaga:''' polecane jest zapoznanie się z hierarchią systemu plików w systemach Linux (można o tym poczytać [http://osworld.pl/systemowa-hierarchia-plikow/ tutaj] lub [http://www.qkiz.pl/blog/ubuntu/newbie/5-dlaczego-ubuntu-podstawy-i-teoria.html?showall=1 tutaj])</code>
# W kolejnym oknie zaznaczamy dysk <code>/dev/sda</code> oraz klikamy '''New Partition Table''' i następnie w oknie '''Continue''' - pojawi się <code>free space</code>. Tworzymy dwie partycje:
## '''Partycja głównego systemu plików'''
##* Rozmiar: ''10 GB''
##* Typ: ''primary''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''Ext4 journaling file system''
##* Mount point: /
##: <code>'''Uwaga:''' W tej konfiguracji wszystkie dane będą na jednej partycji. W praktyce raczej przydziela się partycje na wybrane podkatalogi; przykładowo katalog /home często tworzony jest na oddzielnej partycji.</code>
## '''Partycja wymiany (swap)'''
##* Rozmiar: ''2 GB'' (pozostały rozmiar dysku)
##* Typ: ''logical''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''swap area''
# Klikamy '''Install now''' i '''Continue'''
# W opcji wyboru lokacji zostawiamy ''Warsaw'' i klikamy '''Continue'''
# W ekranie '''Who are you?''' wpisujemy:
#* '''Your name:''' ''student''
#* '''Your computer's name:''' ''student-XX'', gdzie XX to numer komputera
#* '''Pick a userame:''' ''student''
#* '''Choose a password:''' '''własne, do zapamiętania'''
#* Zaznaczamy opcję, by wpisywać hasło przy logowaniu
# Na koniec instalacji wyskoczy okienko '''Installaction complete''' - klikamy '''Restart Now'''
# Pojawi się ekran proszący o wyjęcie płyty - sprawdzamy, czy obraz iso jest w wirtualnym napędzie ('''Settings''' -> '''Storage'''), jeśli tak - usuwamy i następnie restartujemy system
# Po restarcie pojawi się okno logowania - logujemy się na użytkownika ''student'' i w zasadzie mamy działający system
# Możemy zauważyć, że okienko maszyny wirtualnej ma dość niską rozdzielczość i nie można tego rozmiaru zmienić. W tym celu istalujemy tzw. VirtualBox Guest Additions:
#* w terminalu ('''Applications''' -> '''System Tools''' -> '''MATE Terminal''') wpisujemy komendę: <pre>sudo apt-get install virtualbox-guest-dkms</pre>
#* w menu uruchomionej maszyny wirtualnej wybieramy '''Devices''' -> '''Install Guest Additions CD image'''
#* procedura ta powoduje najpierw pobranie z internetu a następnie włożenie do wirtualnego napędu optycznego "płyty" z odpowiednim oprogramowaniem - napęd z płytą pojawi się na pulpcie, w wyskakujących okienkach i terminalu klikamy tak, by się nam one zainstalowały (jeśli nie wyskoczą okienka, uruchamiamy płytę poprzez skrót na pulpicie)
#* na koniec restartujemy system
# Po ponownym uruchomieniu obraz maszyny powinien się skalować wraz z wielkością okna. Jeśli po uruchomieniu nadal okno maszyny wirtualnej nie skaluje się poprawnie należy sprawdzić czy "View --> Auto-resize Guest Display" jest dostępne i zaznaczone; można również zmienić kilkakrotnie tryb widoku, by maszyna na pewno załadowała skalowanie z rozdzielczością.

== Ustawienia sieci maszyny wirtualnej ==
Ważnym elementem konfiguracji maszyny wirtualnej jest jej podłączenie do sieci ('''Settings''' -> '''Network''' -> '''Adapter 1''' -> '''Attached to'''). Może ona działać w jednym z kilku możliwych trybów:

* '''Not attached''' - w tym trybie system operacyjny zainstalowany na maszynie wirtualnej widzi wirtualną kartę sieciową, ale nie ma połączenia na zewnątrz - tak jakby kabel Ethernet nie był podłączony do komputera. Zmiana statusu w trakcie pracy systemu na ten tryb odpowiada "mechanicznemu" wyjęciu kabla z wtyczki.

* '''NAT Network''' - ''Network Address Translation'', maszyna funkcjonuje w wirtualnej podsieci. Jest to analogiczna sytuacja, gdy ustawiamy router, który tworzy własną sieć lokalną i do niego podłączamy komputer (w tym przypadku takim routerem jest ''host''). Adres IP maszyny wirtualnej nie jest widoczny na zewnątrz.

* '''Bridged networking''' - maszyna wirtualna jest podpięta bezpośrednio do interfejsu sieciowego hosta i będzie widoczna w sieci jako kolejne urządzenie podłączone bezpośrednio do niej. Nasz system dostanie adres IP z puli sieci oraz będzie widoczny dla wszystkich innych komputerów w tej sieci tak jakby to było fizyczne urządzenie.

* '''Generic networking''' - bardzo rzadko uzywany tryb, w którym użytkownik sam wybiera sterownik karty sieciowej (nie bedziemy tego trybu używać)

== Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux ==
Na zajęciach z Sieci komputerowych będziemy pracować w systemie Linux z dużym wykorzystaniem terminala i powłoki <code>bash</code> i stopniowo poznawać bardziej zaawansowane komendy.

Pierwszym zadaniem jest przypomnienie sobie podstawowych komend, znanych jeszcze z PTI:
# Proszę pobrać tekst "Romeo i Julii" po angielsku: <pre>wget http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt</pre>
# Sprawdzić, w którym katalogu się znajdujemy (<code>pwd</code>)
# Stworzyć w katalogu <code>/tmp</code> katalogi <code>foo</code> i <code>bar</code> (do tworzenia katalogów polecenie <code>mkdir</code>, do przejścia do katalogu polecenie <code>cd</code>)
# Skopiować do katalogu <code>foo</code> plik z tekstem dramatu (<code>cp</code>)
# Przejść do katalogu <code>bar</code> i wyświetlić zawartość dramatu za pomocą ''ścieżki absolutnej'' (<code>cat</code>)
# Skopiować dramat z katalogu <code>foo</code> do <code>bar</code> za pomocą ''ścieżki względnej''

== Podstawy administracji systemem Linux - instalacja oprogramowania ==
=== Użytkownik administracyjny i komenda sudo ===
W systemie Linux istnieje bardzo mocno wymuszany podział na administratora komputera oraz zwykłego użytkownika (w nowszych wersjach systemu Windows został wprowadzony analogiczny mechanizm). Do wykonywania czynności administracyjnych stworzono użytkownika o nazwie '''root'''. W nowszych systemach (np. naszym Ubuntu) konto administracyjne jest domyślnie wyłączone (nie da się zalogować na takiego użytkownika), a jego uprawnienia nabywa zwykły użytkownik tymczasowo, z użyciem komendy <code>sudo</code>.

Komenda sudo pozwala aktualnemu użytkownikowi (o ile spełnia dodatkowo pewne wymagania) wykonywać zadania administracyjne.

Przykłady użycia: 
sudo adduser ola # wykona polecenie adduser ola z uprawnieniami administratora 
sudo -i # zalogouje sie do konsoli administratora 
sudo -u ola -i # uruchomi konosole z zalogowanym uzytkownikiem ola

=== Instalowanie oprogramowania ===
Wszystkie sytemy operacyjne Linux przychodzą z (mniej lub bardziej bogatym) zestawem oprogramowania oraz narzędziami do automatycznej instalacji programów. Instalowanie programów w systemach Linux przypomina bardziej znane ze smartfonów aplikacje typu ''Google Play'' czy ''Apple Store'', które pozwalają na automatyczną instalację zweryfikowanych aplikacji. W systemach Linux tego typu "sklepy" z (darmowym) oprogramowaniem nazywamy najczęściej '''repozytoriami''' a programy (jak i dodatkowe biblioteki) '''pakietami''' lub '''paczkami'''. Takie podejście jest znacznie bezpieczniejsze i pewniejsze niż uruchamianie losowych plików typu ''setup.exe'' ściągniętych z podejrzanych stron.

<code>'''Uwaga:''' Oczywiście w systemie Linux istnieje możliwość ściągnięcia i zainstalowania programu, który nie istnieje w repozytoriach. Z reguły ściągamy wtedy archiwum ze skompilowany programem, po czym uruchamiamy dołaczony do niego skrypt instalacyjny.</code>

W Ubuntu (i innych dystrybucjach pochodzących od systemu Debian) do zarządzania pakietami/paczkami służą narzędzia '''dpkg''' oraz '''apt'''.

<code>'''Uwaga:''' Niektóre dystrybucje Linuxa (np. nasze Ubuntu) posiadają całkiem użyteczne graficzne nakładki na system instalacji pakietów z repozytoriów (np. program '''Synaptic'''). Taki graficzny program to już w zasadzie to samo co “sklepy” w smartfonach.</code>

=== Typy repozytoriów w Ubuntu ===
Żródła z których pobieramy oprogramowanie są opisane w pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>.

Domyślne repozytorium Ubuntu podzielone jest na 4 części:
* '''Main''' – aplikacje o otwartym kodzie źródłowym szczególnie ważne i potrzebne, wspierane przez developerów Ubuntu
* '''Restricted''' – programy dodatkowe, wspierane przez Ubuntu, ale nieoparte na wolnej licencji
* '''Universe''' – niewspierane oprogramowanie Open Source
* '''Multiverse''' – niewspierane i niewolne oprogramowanie

Do tego pliku można dopisywać kolejne repozytoria będące poza kontrolą dostawcy.

=== Przeszukiwanie pakietów ===
Po zmianie konfiguracji repozytoriów (tj. modyfikacji pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>) nalezy pobrać informacje o pakietach z repozytorium. Do takiej aktualizacji repozytoriów komenda

sudo apt-get update

Komenda <code>sudo apt-get update</code> pobiera również informacje o nowych pakietach, które wydali twórcy Ubuntu i dobrze ją wykonać przed każdą czynnością dotyczącą pakietów.

Do aktualizacji już zainstalowanych pakietów służy komenda:

sudo apt-get upgrade
lub
sudo apt-get dist-upgrade
(druga komenda nie tylko aktualizuje zainstalowane pakiety, ale również usuwa pakiety już niepotrzebne i usuwa niepotrzebne zależności między pakietami)

Do przeszukiwania repozytorium pakietów służy program <code>apt-cache</code>. By wyszukać pakiety, które mają w nazwie lub opisie ciąg znaków ''foo'', należy napisać polecenie:

apt-cache search foo

By wyszukiwać tylko w nazwie pakietu należy wpisać:

apt-cache search -n foo

== Zadanie 4: dodawanie nowych repozytoriów ==
Należy zmodyfikować plik <code>/etc/apt/sources.list</code> w ten sposób, aby umożliwić korzystanie z oprogramowania Canonical Partners. W tym celu należy odkomentować linijkę:

deb http://archive.canonical.com/ubuntu focal partner

Należy pamiętać, że po każdej modyfikacji repozytoriów należy wykonać ponownie komendę <code>apt-get update</code>!

== Zadanie 5: instalacja pakietów ==
Odnaleźć nazwę pakietu który dostarcza serwer ''ssh'', w tym celu proszę przeszukać paczki które w nazwie mają ''ssh'' a następnie za pomocą grep znaleźć paczki które w nazwie mają server:
apt-cache search ssh | grep server

Za pomocą <code>apt-get install</code> zainstalować program '''emacs''' oraz '''serwer ssh''' (<code>openssh-server</code>).

== Podstawy administracji systemem Linux - użytkownicy ==
=== Dodawanie i usuwanie użytkowników ===
Do dodawania użytkownikow służy komenda <code>adduser</code>, a do ich kasowania <code>deluser</code>.


Wszystkie informacje o użytkowniku znajdują się w pliku <code>/etc/passwd</code>.

=== Grupy użytkowników ===
Użytkownik może należy do jednej bądź wielu '''grup'''. Grupy ułatwiają kontrolę wielu użytkowników (łatwo przypisywać np. użytkownikom prawa dostępu poprzez przypisanie ich do grupy).

By dodać użytkownika do grupy można wykonać:

sudo adduser username group

=== Zarządzanie uprawnieniami <code>sudo</code> ===
Polecenie <code>sudo</code> ma większe możliwości, niż tylko nadanie uprawnień do wykonania dowolnej komendy.

Pozwala ono np. na:
* umożliwienie użytkownikowi wykonania tylko kilku poleceń z uprawnieniami ''root'',
* umożliwienie wykonania niektórych poleceń bez podania hasła.

Konfiguracja polecenia <code>sudo</code> znajduje się w pliku <code>/etc/sudoers</code>, jednak plik ten nie może być tak po prostu edytowany za pomocą zwykłego edytora tekstu - jeśli jego składnia będzie niepoprawna, to kolejne polecenia sudo nie będą mogły się wykonać!

Do edycji pliku <code>/etc/sudoers</code> służy '''tylko i wyłącznie''' polecenie <code>visudo</code>.

<code>'''Uwaga:''' Nie jest łatwo bezpiecznie skonfigurować sudo, przykładowo jeśli damy komuś dostęp do używania edytora vim z uprawnieniami root to, zasadniczo, będzie on mógł wykonywać dowolne operacje w systemie (ponieważ edytor vim sam z siebie pozwala na uruchomienie dowolnej komendy). Przykładowo: komenda '''sudo rm -rf /''' usunie nam cały system operacyjny i wszystkie pliki na dysku!</code>

== Zadanie 6: dodawanie uprawnień <code>sudo</code> użytkownikowi ==
Domyślna konfiguracja <code>sudo</code>, pozwala na wykonanie polecenia z uprawnieniami administratora każdemu użytkownikowi w grupie <code>sudo</code>.

Dodaj w systemie użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

== Zadanie 7: dodawanie wybranych uprawnień <code>sudo</code> ==
Dodaj w systemie nowego użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer (czyli wykonać komendę <code>/sbin/reboot</code>).

== Plik ISO ze starym Ubuntu MATE 20.04 ==
* Link bezpośredni (Princeton): [http://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/20.04.3/release/ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]
* Link bezpośredni (serwer WF PW): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]

SK Zadanie 1 remote

2025-02-21T07:51:47Z

Lgraczyk: /* Skrót zadań z Laboratorium 1 */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Skrót zadań z Laboratorium 1 ==
=== Zadanie 1 i 2 ===
Należy utworzyć nową maszynę wirtualną przy użyciu programu '''VirtualBox''' o nazwie '''Imie Nazwisko''' (3 GB RAM, 12 GB domyślnego rozmiaru dysku) oraz zainstalować system '''Linux Ubuntu 22.04 LTS 64-bit''' (obraz płyty iso należy ściągnąć ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/jammy/ Ubuntu MATE 22.04]. Użytkownik: <code>student</code>, hasło: własne, do zapamiętania. Partycja główna 10 GB, ext4. Partycja wymiany swap - pozostała pamięć.

=== Zadanie 3 ===
Powtórzenie komend systemu Linux:
* polecenia: <code>cd, wget, pwd, mkdir, cp, cat</code>
* ścieżka względna oraz ścieżka absolutna

=== Zadanie 4 ===
Zmienić domyślne ścieżki, z których pobierane są repozytoria oprogramowania w ten sposób, by dodać repozytorium Canonical Partners.

=== Zadanie 5 ===
Należy zainstalować programy:
* serwer ''ssh''
* edytor tekstu ''emacs''
Należy pamiętać o komendzie <code>sudo apt-get update</code>!

=== Zadanie 6 ===
Dodaj użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

=== Zadanie 7 ===
Dodaj użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer.

== Wirtualizacja ==
Wirtualizacja - jest jednym ze sposobów wydajniejszego wykorzystania sprzętu komputerowego; w naszym przypadku zajmiemy się wirtualizacją systemu operacyjnego, czyli uruchomieniem dwóch systemów operacyjnych na jednym komputerze '''jednocześnie'''.

Wyróżniamy:
* '''Host''' (lub “matka”) — system, w którym uruchomione są inne systemy operacyjne (poprzez odpowiednie oprogramowanie)
* '''Guest''' (lub "gość") — system, który jest uruchomiony w oprogramowaniu symulującym komputer, które działa na hoście. Jeden host może mieć uruchomionych wiele systemów operacyjnych typu guest. Tego typu wirtualny kompuer nazywamy ''maszyną wirtualną''.

Kiedy wirtualizacja jest przydatna?
* Gdy pracujemy na Windows'ie a musimy uruchomić program napisany pod Linux'a w tym samym czasie
* W dużych zespołach programistycznych - każdy projekt ma dedykowany szablon maszyn wirtualnych, który jest skonfigurowany pod potrzeby tego projektu. W ten sposób programista może pracować nad dwoma projektami, które wymagają różnych konfiguracju systemu operacyjnego.
* Na potrzeby testowania i wdrażania aplikacji. Możemy testować działanie tej samej aplikacji na różnych konfiguracjach systemu operacyjnego (czy nawet na różnych systemach operacyjnych).
* W celu sprawdzenia komunikacji między aplikacjami - każda maszyna wirtualna (każdy system guest) może otrzymać swój indywidualny adres IP w sieci i być widoczny dla hosta i innych komputerów jako rzeczywista maszyna.

W przypadku laboratorium z Sieci komputerowych tworzymy maszynę wirtualną po to, by Państwo mieli pełną kontrolę nad systemem operacyjnym. Przykładowo, ewentualne przypadkowe usunięcie plików systemowych w maszynie wirtualnej uniemożliwi pracę tylko systemowi guest, host zaś będzie pracował normalnie.

== Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej ==
Istnieje wiele programów (narzędzi wirtualizacji), które umożliwiają wirtualizację systemu operacyjnego. W naszym przypadku wykorzystamy program [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle. Instrukcja została dostosowana do angielskiej wersji programu VirtualBox, w przypadku polskiej wersji językowej należy odnaleźć słowne odpowiedniki. Jeśli chodzi o instalowany system operacyjny będziemy również instalować wersję angielską - w przypadku problemów umożliwia to łatwiejsze odnalezienie odpowiedzi w internecie.

W celu stworzenia nowej maszyny wirtualnej postępujemy według poniższego schematu:
# instalujemy aplikację VirtualBox [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle.
# otwieramy aplikację VirtualBox
# włączamy kreator tworzenia nowej maszyny wirtualnej ('''Machine''' -> '''New''')
# '''Name''': ''ImieNazwisko''
# '''Type''': ''Linux''
# '''Version''': ''Ubuntu (64 bit)''
#: <code>'''Uwaga:''' domyślnie będziemy używać systemu [https://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/focal/release/ubuntu-mate-20.04.6-desktop-amd64.iso Linux Ubuntu 20.04 LTS] w wersji o 64-bitowej architekturze procesora ze śrdowiskiem graficznym MATE. Na 64-bitowym hoście można postawić system typu guest o architekturze zarówno 64 jak i 32 bity. Na 32-bitowym hoście możliwe jest postawienie tylko 32-bitowego systemu typu guest. Jeśli wasz komputer nie umożliwia instalacji wersji 64 bitowej należy ściągnąć 32 bitowy odpowiednik. Nie wpłynie to na resztę zajęć. </code>
# '''Memory size''': ''3 GB'' (trzeba pamiętać, że pula pamięci RAM jest wspólna dla obu systemów - jeśli udostępnimy za dużo systemowi goszczącemu, możemy doprowadzić do problemów z działaniem hosta; dostosujcie więc wartości do własnej maszyny, pamiętając, by zostawić minimum 1 GB RAMu dla hosta!)
# '''Hard disk''': wybieramy ''Create a virtual hard disk now''
#: <code>'''Uwaga:''' dysk maszyny wirtualnej będzie widoczny '''tylko''' w systemie typu guest. Na maszynie typu host będzie to po prostu zwykły plik.</code>
## '''Hard disk file type''': ''VDI (VirtualBox Disk Image)''
## '''Storage on physical hard disk''': ''Dynamically allocated'' (rozmiar pliku na dysku hosta będzie się zwiększał w zależności od zajętości miejsca w systemie gościa)
## '''File location and size''': w pierwszym polu wpisujemy nazwę dysku dla naszej maszyny (''ImieNazwisko'', dysk zostanie utworzony w katalogu domowym), natomiast rozmiar ustawiamy na około 12 GB.

W tym momencie maszyna wirtualna jest już utworzona. Aby zainstalować system, musimy "włożyć" do wirtualnego napędu maszyny wirtualnej obraz płyty ISO z systemem operacyjnym. W tym celu należy zaznaczyć utworzoną maszynę oraz kliknąć przycisk '''Settings''' (lub kliknąć prawy przycisk myszy i również wybrać '''Settings'''). Następnie przechodzimy do '''Storage''' i tam klikamy na ikonę płyty (podpisaną '''Empty''') znajdującą się pod polem '''Controller: IDE'''. Następnie w menu wybieramy opcję '''Choose Virtual Optical Disk File'''. W okienku wyboru pliku wybieramy plik '''ubuntu-mate-20.04.2.0-desktop-amd64.iso''' uprzednio ściągnięty ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS].

[[File:Open-cdrom.png|750px]]

W tym momencie mamy stworzoną maszynę wirtualną z włożoną "płytą" do wirtualnego napędu optycznego. Możemy zatem przejść do Zadania 2.

== Zadanie 2: instalacja systemu Linux Ubuntu ==
# Uruchamiamy maszynę wirtualną (zaznaczamy maszynę w oknie VirtualBox'a i klikamy '''Start''' w górnym menu)
#: '''Uwaga:''' Jeżeli w trakcie instalacji pokaże się ekran jak poniżej, to wciskamy '''prawy Ctrl + F7''' (pojawi się konsola) i następnie '''prawy Ctrl + F1''' (powinien wrócić graficzny instalator)
#: [[File:UbuntuProblem VB.png|685px]]
# W oknie '''Welcome''' wybieramy język angielski i klikamy '''Install Ubuntu MATE'''
# W ekranie wyboru klawiatury ustawiamy ''Polish'' - ''Polish'' i klikamy '''Continue'''
# W kolejnym oknie '''zaznaczamy''' Normal installation, ściąganie aktualizacji i '''nie zaznaczamy''' ściągania dodatkowego oprogramowania (kodeków MP3, itp.)
# W kolejnym oknie z menu wyboru dotyczącym sposobu instalacji wybieramy '''Something else''' (sami przeprowadzimy partycjonowanie dysku)
#: <code>'''Uwaga:''' polecane jest zapoznanie się z hierarchią systemu plików w systemach Linux (można o tym poczytać [http://osworld.pl/systemowa-hierarchia-plikow/ tutaj] lub [http://www.qkiz.pl/blog/ubuntu/newbie/5-dlaczego-ubuntu-podstawy-i-teoria.html?showall=1 tutaj])</code>
# W kolejnym oknie zaznaczamy dysk <code>/dev/sda</code> oraz klikamy '''New Partition Table''' i następnie w oknie '''Continue''' - pojawi się <code>free space</code>. Tworzymy dwie partycje:
## '''Partycja głównego systemu plików'''
##* Rozmiar: ''10 GB''
##* Typ: ''primary''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''Ext4 journaling file system''
##* Mount point: /
##: <code>'''Uwaga:''' W tej konfiguracji wszystkie dane będą na jednej partycji. W praktyce raczej przydziela się partycje na wybrane podkatalogi; przykładowo katalog /home często tworzony jest na oddzielnej partycji.</code>
## '''Partycja wymiany (swap)'''
##* Rozmiar: ''2 GB'' (pozostały rozmiar dysku)
##* Typ: ''logical''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''swap area''
# Klikamy '''Install now''' i '''Continue'''
# W opcji wyboru lokacji zostawiamy ''Warsaw'' i klikamy '''Continue'''
# W ekranie '''Who are you?''' wpisujemy:
#* '''Your name:''' ''student''
#* '''Your computer's name:''' ''student-XX'', gdzie XX to numer komputera
#* '''Pick a userame:''' ''student''
#* '''Choose a password:''' '''własne, do zapamiętania'''
#* Zaznaczamy opcję, by wpisywać hasło przy logowaniu
# Na koniec instalacji wyskoczy okienko '''Installaction complete''' - klikamy '''Restart Now'''
# Pojawi się ekran proszący o wyjęcie płyty - sprawdzamy, czy obraz iso jest w wirtualnym napędzie ('''Settings''' -> '''Storage'''), jeśli tak - usuwamy i następnie restartujemy system
# Po restarcie pojawi się okno logowania - logujemy się na użytkownika ''student'' i w zasadzie mamy działający system
# Możemy zauważyć, że okienko maszyny wirtualnej ma dość niską rozdzielczość i nie można tego rozmiaru zmienić. W tym celu istalujemy tzw. VirtualBox Guest Additions:
#* w terminalu ('''Applications''' -> '''System Tools''' -> '''MATE Terminal''') wpisujemy komendę: <pre>sudo apt-get install virtualbox-guest-dkms</pre>
#* w menu uruchomionej maszyny wirtualnej wybieramy '''Devices''' -> '''Install Guest Additions CD image'''
#* procedura ta powoduje najpierw pobranie z internetu a następnie włożenie do wirtualnego napędu optycznego "płyty" z odpowiednim oprogramowaniem - napęd z płytą pojawi się na pulpcie, w wyskakujących okienkach i terminalu klikamy tak, by się nam one zainstalowały (jeśli nie wyskoczą okienka, uruchamiamy płytę poprzez skrót na pulpicie)
#* na koniec restartujemy system
# Po ponownym uruchomieniu obraz maszyny powinien się skalować wraz z wielkością okna. Jeśli po uruchomieniu nadal okno maszyny wirtualnej nie skaluje się poprawnie należy sprawdzić czy "View --> Auto-resize Guest Display" jest dostępne i zaznaczone; można również zmienić kilkakrotnie tryb widoku, by maszyna na pewno załadowała skalowanie z rozdzielczością.

== Ustawienia sieci maszyny wirtualnej ==
Ważnym elementem konfiguracji maszyny wirtualnej jest jej podłączenie do sieci ('''Settings''' -> '''Network''' -> '''Adapter 1''' -> '''Attached to'''). Może ona działać w jednym z kilku możliwych trybów:

* '''Not attached''' - w tym trybie system operacyjny zainstalowany na maszynie wirtualnej widzi wirtualną kartę sieciową, ale nie ma połączenia na zewnątrz - tak jakby kabel Ethernet nie był podłączony do komputera. Zmiana statusu w trakcie pracy systemu na ten tryb odpowiada "mechanicznemu" wyjęciu kabla z wtyczki.

* '''NAT Network''' - ''Network Address Translation'', maszyna funkcjonuje w wirtualnej podsieci. Jest to analogiczna sytuacja, gdy ustawiamy router, który tworzy własną sieć lokalną i do niego podłączamy komputer (w tym przypadku takim routerem jest ''host''). Adres IP maszyny wirtualnej nie jest widoczny na zewnątrz.

* '''Bridged networking''' - maszyna wirtualna jest podpięta bezpośrednio do interfejsu sieciowego hosta i będzie widoczna w sieci jako kolejne urządzenie podłączone bezpośrednio do niej. Nasz system dostanie adres IP z puli sieci oraz będzie widoczny dla wszystkich innych komputerów w tej sieci tak jakby to było fizyczne urządzenie.

* '''Generic networking''' - bardzo rzadko uzywany tryb, w którym użytkownik sam wybiera sterownik karty sieciowej (nie bedziemy tego trybu używać)

== Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux ==
Na zajęciach z Sieci komputerowych będziemy pracować w systemie Linux z dużym wykorzystaniem terminala i powłoki <code>bash</code> i stopniowo poznawać bardziej zaawansowane komendy.

Pierwszym zadaniem jest przypomnienie sobie podstawowych komend, znanych jeszcze z PTI:
# Proszę pobrać tekst "Romeo i Julii" po angielsku: <pre>wget http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt</pre>
# Sprawdzić, w którym katalogu się znajdujemy (<code>pwd</code>)
# Stworzyć w katalogu <code>/tmp</code> katalogi <code>foo</code> i <code>bar</code> (do tworzenia katalogów polecenie <code>mkdir</code>, do przejścia do katalogu polecenie <code>cd</code>)
# Skopiować do katalogu <code>foo</code> plik z tekstem dramatu (<code>cp</code>)
# Przejść do katalogu <code>bar</code> i wyświetlić zawartość dramatu za pomocą ''ścieżki absolutnej'' (<code>cat</code>)
# Skopiować dramat z katalogu <code>foo</code> do <code>bar</code> za pomocą ''ścieżki względnej''

== Podstawy administracji systemem Linux - instalacja oprogramowania ==
=== Użytkownik administracyjny i komenda sudo ===
W systemie Linux istnieje bardzo mocno wymuszany podział na administratora komputera oraz zwykłego użytkownika (w nowszych wersjach systemu Windows został wprowadzony analogiczny mechanizm). Do wykonywania czynności administracyjnych stworzono użytkownika o nazwie '''root'''. W nowszych systemach (np. naszym Ubuntu) konto administracyjne jest domyślnie wyłączone (nie da się zalogować na takiego użytkownika), a jego uprawnienia nabywa zwykły użytkownik tymczasowo, z użyciem komendy <code>sudo</code>.

Komenda sudo pozwala aktualnemu użytkownikowi (o ile spełnia dodatkowo pewne wymagania) wykonywać zadania administracyjne.

Przykłady użycia: 
sudo adduser ola # wykona polecenie adduser ola z uprawnieniami administratora 
sudo -i # zalogouje sie do konsoli administratora 
sudo -u ola -i # uruchomi konosole z zalogowanym uzytkownikiem ola

=== Instalowanie oprogramowania ===
Wszystkie sytemy operacyjne Linux przychodzą z (mniej lub bardziej bogatym) zestawem oprogramowania oraz narzędziami do automatycznej instalacji programów. Instalowanie programów w systemach Linux przypomina bardziej znane ze smartfonów aplikacje typu ''Google Play'' czy ''Apple Store'', które pozwalają na automatyczną instalację zweryfikowanych aplikacji. W systemach Linux tego typu "sklepy" z (darmowym) oprogramowaniem nazywamy najczęściej '''repozytoriami''' a programy (jak i dodatkowe biblioteki) '''pakietami''' lub '''paczkami'''. Takie podejście jest znacznie bezpieczniejsze i pewniejsze niż uruchamianie losowych plików typu ''setup.exe'' ściągniętych z podejrzanych stron.

<code>'''Uwaga:''' Oczywiście w systemie Linux istnieje możliwość ściągnięcia i zainstalowania programu, który nie istnieje w repozytoriach. Z reguły ściągamy wtedy archiwum ze skompilowany programem, po czym uruchamiamy dołaczony do niego skrypt instalacyjny.</code>

W Ubuntu (i innych dystrybucjach pochodzących od systemu Debian) do zarządzania pakietami/paczkami służą narzędzia '''dpkg''' oraz '''apt'''.

<code>'''Uwaga:''' Niektóre dystrybucje Linuxa (np. nasze Ubuntu) posiadają całkiem użyteczne graficzne nakładki na system instalacji pakietów z repozytoriów (np. program '''Synaptic'''). Taki graficzny program to już w zasadzie to samo co “sklepy” w smartfonach.</code>

=== Typy repozytoriów w Ubuntu ===
Żródła z których pobieramy oprogramowanie są opisane w pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>.

Domyślne repozytorium Ubuntu podzielone jest na 4 części:
* '''Main''' – aplikacje o otwartym kodzie źródłowym szczególnie ważne i potrzebne, wspierane przez developerów Ubuntu
* '''Restricted''' – programy dodatkowe, wspierane przez Ubuntu, ale nieoparte na wolnej licencji
* '''Universe''' – niewspierane oprogramowanie Open Source
* '''Multiverse''' – niewspierane i niewolne oprogramowanie

Do tego pliku można dopisywać kolejne repozytoria będące poza kontrolą dostawcy.

=== Przeszukiwanie pakietów ===
Po zmianie konfiguracji repozytoriów (tj. modyfikacji pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>) nalezy pobrać informacje o pakietach z repozytorium. Do takiej aktualizacji repozytoriów komenda

sudo apt-get update

Komenda <code>sudo apt-get update</code> pobiera również informacje o nowych pakietach, które wydali twórcy Ubuntu i dobrze ją wykonać przed każdą czynnością dotyczącą pakietów.

Do aktualizacji już zainstalowanych pakietów służy komenda:

sudo apt-get upgrade
lub
sudo apt-get dist-upgrade
(druga komenda nie tylko aktualizuje zainstalowane pakiety, ale również usuwa pakiety już niepotrzebne i usuwa niepotrzebne zależności między pakietami)

Do przeszukiwania repozytorium pakietów służy program <code>apt-cache</code>. By wyszukać pakiety, które mają w nazwie lub opisie ciąg znaków ''foo'', należy napisać polecenie:

apt-cache search foo

By wyszukiwać tylko w nazwie pakietu należy wpisać:

apt-cache search -n foo

== Zadanie 4: dodawanie nowych repozytoriów ==
Należy zmodyfikować plik <code>/etc/apt/sources.list</code> w ten sposób, aby umożliwić korzystanie z oprogramowania Canonical Partners. W tym celu należy odkomentować linijkę:

deb http://archive.canonical.com/ubuntu focal partner

Należy pamiętać, że po każdej modyfikacji repozytoriów należy wykonać ponownie komendę <code>apt-get update</code>!

== Zadanie 5: instalacja pakietów ==
Odnaleźć nazwę pakietu który dostarcza serwer ''ssh'', w tym celu proszę przeszukać paczki które w nazwie mają ''ssh'' a następnie za pomocą grep znaleźć paczki które w nazwie mają server:
apt-cache search ssh | grep server

Za pomocą <code>apt-get install</code> zainstalować program '''emacs''' oraz '''serwer ssh''' (<code>openssh-server</code>).

== Podstawy administracji systemem Linux - użytkownicy ==
=== Dodawanie i usuwanie użytkowników ===
Do dodawania użytkownikow służy komenda <code>adduser</code>, a do ich kasowania <code>deluser</code>.


Wszystkie informacje o użytkowniku znajdują się w pliku <code>/etc/passwd</code>.

=== Grupy użytkowników ===
Użytkownik może należy do jednej bądź wielu '''grup'''. Grupy ułatwiają kontrolę wielu użytkowników (łatwo przypisywać np. użytkownikom prawa dostępu poprzez przypisanie ich do grupy).

By dodać użytkownika do grupy można wykonać:

sudo adduser username group

=== Zarządzanie uprawnieniami <code>sudo</code> ===
Polecenie <code>sudo</code> ma większe możliwości, niż tylko nadanie uprawnień do wykonania dowolnej komendy.

Pozwala ono np. na:
* umożliwienie użytkownikowi wykonania tylko kilku poleceń z uprawnieniami ''root'',
* umożliwienie wykonania niektórych poleceń bez podania hasła.

Konfiguracja polecenia <code>sudo</code> znajduje się w pliku <code>/etc/sudoers</code>, jednak plik ten nie może być tak po prostu edytowany za pomocą zwykłego edytora tekstu - jeśli jego składnia będzie niepoprawna, to kolejne polecenia sudo nie będą mogły się wykonać!

Do edycji pliku <code>/etc/sudoers</code> służy '''tylko i wyłącznie''' polecenie <code>visudo</code>.

<code>'''Uwaga:''' Nie jest łatwo bezpiecznie skonfigurować sudo, przykładowo jeśli damy komuś dostęp do używania edytora vim z uprawnieniami root to, zasadniczo, będzie on mógł wykonywać dowolne operacje w systemie (ponieważ edytor vim sam z siebie pozwala na uruchomienie dowolnej komendy). Przykładowo: komenda '''sudo rm -rf /''' usunie nam cały system operacyjny i wszystkie pliki na dysku!</code>

== Zadanie 6: dodawanie uprawnień <code>sudo</code> użytkownikowi ==
Domyślna konfiguracja <code>sudo</code>, pozwala na wykonanie polecenia z uprawnieniami administratora każdemu użytkownikowi w grupie <code>sudo</code>.

Dodaj w systemie użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

== Zadanie 7: dodawanie wybranych uprawnień <code>sudo</code> ==
Dodaj w systemie nowego użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer (czyli wykonać komendę <code>/sbin/reboot</code>).

== Plik ISO ze starym Ubuntu MATE 20.04 ==
* Link bezpośredni (Princeton): [http://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/20.04.3/release/ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]
* Link bezpośredni (serwer WF PW): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]

SK Zadanie 1 remote

2025-02-20T14:01:52Z

Lgraczyk: /* Plik ISO z Ubuntu MATE 20.04 */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Skrót zadań z Laboratorium 1 ==
=== Zadanie 1 i 2 ===
Należy utworzyć nową maszynę wirtualną przy użyciu programu '''VirtualBox''' o nazwie '''Imie Nazwisko''' (3 GB RAM, 12 GB domyślnego rozmiaru dysku) oraz zainstalować system '''Linux Ubuntu 24.04 LTS 64-bit''' (obraz płyty iso należy ściągnąć ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/noble/ Ubuntu MATE 24.04]. Użytkownik: <code>student</code>, hasło: własne, do zapamiętania. Partycja główna 10 GB, ext4. Partycja wymiany swap - pozostała pamięć.

=== Zadanie 3 ===
Powtórzenie komend systemu Linux:
* polecenia: <code>cd, wget, pwd, mkdir, cp, cat</code>
* ścieżka względna oraz ścieżka absolutna

=== Zadanie 4 ===
Zmienić domyślne ścieżki, z których pobierane są repozytoria oprogramowania w ten sposób, by dodać repozytorium Canonical Partners.

=== Zadanie 5 ===
Należy zainstalować programy:
* serwer ''ssh''
* edytor tekstu ''emacs''
Należy pamiętać o komendzie <code>sudo apt-get update</code>!

=== Zadanie 6 ===
Dodaj użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

=== Zadanie 7 ===
Dodaj użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer.

== Wirtualizacja ==
Wirtualizacja - jest jednym ze sposobów wydajniejszego wykorzystania sprzętu komputerowego; w naszym przypadku zajmiemy się wirtualizacją systemu operacyjnego, czyli uruchomieniem dwóch systemów operacyjnych na jednym komputerze '''jednocześnie'''.

Wyróżniamy:
* '''Host''' (lub “matka”) — system, w którym uruchomione są inne systemy operacyjne (poprzez odpowiednie oprogramowanie)
* '''Guest''' (lub "gość") — system, który jest uruchomiony w oprogramowaniu symulującym komputer, które działa na hoście. Jeden host może mieć uruchomionych wiele systemów operacyjnych typu guest. Tego typu wirtualny kompuer nazywamy ''maszyną wirtualną''.

Kiedy wirtualizacja jest przydatna?
* Gdy pracujemy na Windows'ie a musimy uruchomić program napisany pod Linux'a w tym samym czasie
* W dużych zespołach programistycznych - każdy projekt ma dedykowany szablon maszyn wirtualnych, który jest skonfigurowany pod potrzeby tego projektu. W ten sposób programista może pracować nad dwoma projektami, które wymagają różnych konfiguracju systemu operacyjnego.
* Na potrzeby testowania i wdrażania aplikacji. Możemy testować działanie tej samej aplikacji na różnych konfiguracjach systemu operacyjnego (czy nawet na różnych systemach operacyjnych).
* W celu sprawdzenia komunikacji między aplikacjami - każda maszyna wirtualna (każdy system guest) może otrzymać swój indywidualny adres IP w sieci i być widoczny dla hosta i innych komputerów jako rzeczywista maszyna.

W przypadku laboratorium z Sieci komputerowych tworzymy maszynę wirtualną po to, by Państwo mieli pełną kontrolę nad systemem operacyjnym. Przykładowo, ewentualne przypadkowe usunięcie plików systemowych w maszynie wirtualnej uniemożliwi pracę tylko systemowi guest, host zaś będzie pracował normalnie.

== Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej ==
Istnieje wiele programów (narzędzi wirtualizacji), które umożliwiają wirtualizację systemu operacyjnego. W naszym przypadku wykorzystamy program [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle. Instrukcja została dostosowana do angielskiej wersji programu VirtualBox, w przypadku polskiej wersji językowej należy odnaleźć słowne odpowiedniki. Jeśli chodzi o instalowany system operacyjny będziemy również instalować wersję angielską - w przypadku problemów umożliwia to łatwiejsze odnalezienie odpowiedzi w internecie.

W celu stworzenia nowej maszyny wirtualnej postępujemy według poniższego schematu:
# instalujemy aplikację VirtualBox [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle.
# otwieramy aplikację VirtualBox
# włączamy kreator tworzenia nowej maszyny wirtualnej ('''Machine''' -> '''New''')
# '''Name''': ''ImieNazwisko''
# '''Type''': ''Linux''
# '''Version''': ''Ubuntu (64 bit)''
#: <code>'''Uwaga:''' domyślnie będziemy używać systemu [https://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/focal/release/ubuntu-mate-20.04.6-desktop-amd64.iso Linux Ubuntu 20.04 LTS] w wersji o 64-bitowej architekturze procesora ze śrdowiskiem graficznym MATE. Na 64-bitowym hoście można postawić system typu guest o architekturze zarówno 64 jak i 32 bity. Na 32-bitowym hoście możliwe jest postawienie tylko 32-bitowego systemu typu guest. Jeśli wasz komputer nie umożliwia instalacji wersji 64 bitowej należy ściągnąć 32 bitowy odpowiednik. Nie wpłynie to na resztę zajęć. </code>
# '''Memory size''': ''3 GB'' (trzeba pamiętać, że pula pamięci RAM jest wspólna dla obu systemów - jeśli udostępnimy za dużo systemowi goszczącemu, możemy doprowadzić do problemów z działaniem hosta; dostosujcie więc wartości do własnej maszyny, pamiętając, by zostawić minimum 1 GB RAMu dla hosta!)
# '''Hard disk''': wybieramy ''Create a virtual hard disk now''
#: <code>'''Uwaga:''' dysk maszyny wirtualnej będzie widoczny '''tylko''' w systemie typu guest. Na maszynie typu host będzie to po prostu zwykły plik.</code>
## '''Hard disk file type''': ''VDI (VirtualBox Disk Image)''
## '''Storage on physical hard disk''': ''Dynamically allocated'' (rozmiar pliku na dysku hosta będzie się zwiększał w zależności od zajętości miejsca w systemie gościa)
## '''File location and size''': w pierwszym polu wpisujemy nazwę dysku dla naszej maszyny (''ImieNazwisko'', dysk zostanie utworzony w katalogu domowym), natomiast rozmiar ustawiamy na około 12 GB.

W tym momencie maszyna wirtualna jest już utworzona. Aby zainstalować system, musimy "włożyć" do wirtualnego napędu maszyny wirtualnej obraz płyty ISO z systemem operacyjnym. W tym celu należy zaznaczyć utworzoną maszynę oraz kliknąć przycisk '''Settings''' (lub kliknąć prawy przycisk myszy i również wybrać '''Settings'''). Następnie przechodzimy do '''Storage''' i tam klikamy na ikonę płyty (podpisaną '''Empty''') znajdującą się pod polem '''Controller: IDE'''. Następnie w menu wybieramy opcję '''Choose Virtual Optical Disk File'''. W okienku wyboru pliku wybieramy plik '''ubuntu-mate-20.04.2.0-desktop-amd64.iso''' uprzednio ściągnięty ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS].

[[File:Open-cdrom.png|750px]]

W tym momencie mamy stworzoną maszynę wirtualną z włożoną "płytą" do wirtualnego napędu optycznego. Możemy zatem przejść do Zadania 2.

== Zadanie 2: instalacja systemu Linux Ubuntu ==
# Uruchamiamy maszynę wirtualną (zaznaczamy maszynę w oknie VirtualBox'a i klikamy '''Start''' w górnym menu)
#: '''Uwaga:''' Jeżeli w trakcie instalacji pokaże się ekran jak poniżej, to wciskamy '''prawy Ctrl + F7''' (pojawi się konsola) i następnie '''prawy Ctrl + F1''' (powinien wrócić graficzny instalator)
#: [[File:UbuntuProblem VB.png|685px]]
# W oknie '''Welcome''' wybieramy język angielski i klikamy '''Install Ubuntu MATE'''
# W ekranie wyboru klawiatury ustawiamy ''Polish'' - ''Polish'' i klikamy '''Continue'''
# W kolejnym oknie '''zaznaczamy''' Normal installation, ściąganie aktualizacji i '''nie zaznaczamy''' ściągania dodatkowego oprogramowania (kodeków MP3, itp.)
# W kolejnym oknie z menu wyboru dotyczącym sposobu instalacji wybieramy '''Something else''' (sami przeprowadzimy partycjonowanie dysku)
#: <code>'''Uwaga:''' polecane jest zapoznanie się z hierarchią systemu plików w systemach Linux (można o tym poczytać [http://osworld.pl/systemowa-hierarchia-plikow/ tutaj] lub [http://www.qkiz.pl/blog/ubuntu/newbie/5-dlaczego-ubuntu-podstawy-i-teoria.html?showall=1 tutaj])</code>
# W kolejnym oknie zaznaczamy dysk <code>/dev/sda</code> oraz klikamy '''New Partition Table''' i następnie w oknie '''Continue''' - pojawi się <code>free space</code>. Tworzymy dwie partycje:
## '''Partycja głównego systemu plików'''
##* Rozmiar: ''10 GB''
##* Typ: ''primary''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''Ext4 journaling file system''
##* Mount point: /
##: <code>'''Uwaga:''' W tej konfiguracji wszystkie dane będą na jednej partycji. W praktyce raczej przydziela się partycje na wybrane podkatalogi; przykładowo katalog /home często tworzony jest na oddzielnej partycji.</code>
## '''Partycja wymiany (swap)'''
##* Rozmiar: ''2 GB'' (pozostały rozmiar dysku)
##* Typ: ''logical''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''swap area''
# Klikamy '''Install now''' i '''Continue'''
# W opcji wyboru lokacji zostawiamy ''Warsaw'' i klikamy '''Continue'''
# W ekranie '''Who are you?''' wpisujemy:
#* '''Your name:''' ''student''
#* '''Your computer's name:''' ''student-XX'', gdzie XX to numer komputera
#* '''Pick a userame:''' ''student''
#* '''Choose a password:''' '''własne, do zapamiętania'''
#* Zaznaczamy opcję, by wpisywać hasło przy logowaniu
# Na koniec instalacji wyskoczy okienko '''Installaction complete''' - klikamy '''Restart Now'''
# Pojawi się ekran proszący o wyjęcie płyty - sprawdzamy, czy obraz iso jest w wirtualnym napędzie ('''Settings''' -> '''Storage'''), jeśli tak - usuwamy i następnie restartujemy system
# Po restarcie pojawi się okno logowania - logujemy się na użytkownika ''student'' i w zasadzie mamy działający system
# Możemy zauważyć, że okienko maszyny wirtualnej ma dość niską rozdzielczość i nie można tego rozmiaru zmienić. W tym celu istalujemy tzw. VirtualBox Guest Additions:
#* w terminalu ('''Applications''' -> '''System Tools''' -> '''MATE Terminal''') wpisujemy komendę: <pre>sudo apt-get install virtualbox-guest-dkms</pre>
#* w menu uruchomionej maszyny wirtualnej wybieramy '''Devices''' -> '''Install Guest Additions CD image'''
#* procedura ta powoduje najpierw pobranie z internetu a następnie włożenie do wirtualnego napędu optycznego "płyty" z odpowiednim oprogramowaniem - napęd z płytą pojawi się na pulpcie, w wyskakujących okienkach i terminalu klikamy tak, by się nam one zainstalowały (jeśli nie wyskoczą okienka, uruchamiamy płytę poprzez skrót na pulpicie)
#* na koniec restartujemy system
# Po ponownym uruchomieniu obraz maszyny powinien się skalować wraz z wielkością okna. Jeśli po uruchomieniu nadal okno maszyny wirtualnej nie skaluje się poprawnie należy sprawdzić czy "View --> Auto-resize Guest Display" jest dostępne i zaznaczone; można również zmienić kilkakrotnie tryb widoku, by maszyna na pewno załadowała skalowanie z rozdzielczością.

== Ustawienia sieci maszyny wirtualnej ==
Ważnym elementem konfiguracji maszyny wirtualnej jest jej podłączenie do sieci ('''Settings''' -> '''Network''' -> '''Adapter 1''' -> '''Attached to'''). Może ona działać w jednym z kilku możliwych trybów:

* '''Not attached''' - w tym trybie system operacyjny zainstalowany na maszynie wirtualnej widzi wirtualną kartę sieciową, ale nie ma połączenia na zewnątrz - tak jakby kabel Ethernet nie był podłączony do komputera. Zmiana statusu w trakcie pracy systemu na ten tryb odpowiada "mechanicznemu" wyjęciu kabla z wtyczki.

* '''NAT Network''' - ''Network Address Translation'', maszyna funkcjonuje w wirtualnej podsieci. Jest to analogiczna sytuacja, gdy ustawiamy router, który tworzy własną sieć lokalną i do niego podłączamy komputer (w tym przypadku takim routerem jest ''host''). Adres IP maszyny wirtualnej nie jest widoczny na zewnątrz.

* '''Bridged networking''' - maszyna wirtualna jest podpięta bezpośrednio do interfejsu sieciowego hosta i będzie widoczna w sieci jako kolejne urządzenie podłączone bezpośrednio do niej. Nasz system dostanie adres IP z puli sieci oraz będzie widoczny dla wszystkich innych komputerów w tej sieci tak jakby to było fizyczne urządzenie.

* '''Generic networking''' - bardzo rzadko uzywany tryb, w którym użytkownik sam wybiera sterownik karty sieciowej (nie bedziemy tego trybu używać)

== Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux ==
Na zajęciach z Sieci komputerowych będziemy pracować w systemie Linux z dużym wykorzystaniem terminala i powłoki <code>bash</code> i stopniowo poznawać bardziej zaawansowane komendy.

Pierwszym zadaniem jest przypomnienie sobie podstawowych komend, znanych jeszcze z PTI:
# Proszę pobrać tekst "Romeo i Julii" po angielsku: <pre>wget http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt</pre>
# Sprawdzić, w którym katalogu się znajdujemy (<code>pwd</code>)
# Stworzyć w katalogu <code>/tmp</code> katalogi <code>foo</code> i <code>bar</code> (do tworzenia katalogów polecenie <code>mkdir</code>, do przejścia do katalogu polecenie <code>cd</code>)
# Skopiować do katalogu <code>foo</code> plik z tekstem dramatu (<code>cp</code>)
# Przejść do katalogu <code>bar</code> i wyświetlić zawartość dramatu za pomocą ''ścieżki absolutnej'' (<code>cat</code>)
# Skopiować dramat z katalogu <code>foo</code> do <code>bar</code> za pomocą ''ścieżki względnej''

== Podstawy administracji systemem Linux - instalacja oprogramowania ==
=== Użytkownik administracyjny i komenda sudo ===
W systemie Linux istnieje bardzo mocno wymuszany podział na administratora komputera oraz zwykłego użytkownika (w nowszych wersjach systemu Windows został wprowadzony analogiczny mechanizm). Do wykonywania czynności administracyjnych stworzono użytkownika o nazwie '''root'''. W nowszych systemach (np. naszym Ubuntu) konto administracyjne jest domyślnie wyłączone (nie da się zalogować na takiego użytkownika), a jego uprawnienia nabywa zwykły użytkownik tymczasowo, z użyciem komendy <code>sudo</code>.

Komenda sudo pozwala aktualnemu użytkownikowi (o ile spełnia dodatkowo pewne wymagania) wykonywać zadania administracyjne.

Przykłady użycia: 
sudo adduser ola # wykona polecenie adduser ola z uprawnieniami administratora 
sudo -i # zalogouje sie do konsoli administratora 
sudo -u ola -i # uruchomi konosole z zalogowanym uzytkownikiem ola

=== Instalowanie oprogramowania ===
Wszystkie sytemy operacyjne Linux przychodzą z (mniej lub bardziej bogatym) zestawem oprogramowania oraz narzędziami do automatycznej instalacji programów. Instalowanie programów w systemach Linux przypomina bardziej znane ze smartfonów aplikacje typu ''Google Play'' czy ''Apple Store'', które pozwalają na automatyczną instalację zweryfikowanych aplikacji. W systemach Linux tego typu "sklepy" z (darmowym) oprogramowaniem nazywamy najczęściej '''repozytoriami''' a programy (jak i dodatkowe biblioteki) '''pakietami''' lub '''paczkami'''. Takie podejście jest znacznie bezpieczniejsze i pewniejsze niż uruchamianie losowych plików typu ''setup.exe'' ściągniętych z podejrzanych stron.

<code>'''Uwaga:''' Oczywiście w systemie Linux istnieje możliwość ściągnięcia i zainstalowania programu, który nie istnieje w repozytoriach. Z reguły ściągamy wtedy archiwum ze skompilowany programem, po czym uruchamiamy dołaczony do niego skrypt instalacyjny.</code>

W Ubuntu (i innych dystrybucjach pochodzących od systemu Debian) do zarządzania pakietami/paczkami służą narzędzia '''dpkg''' oraz '''apt'''.

<code>'''Uwaga:''' Niektóre dystrybucje Linuxa (np. nasze Ubuntu) posiadają całkiem użyteczne graficzne nakładki na system instalacji pakietów z repozytoriów (np. program '''Synaptic'''). Taki graficzny program to już w zasadzie to samo co “sklepy” w smartfonach.</code>

=== Typy repozytoriów w Ubuntu ===
Żródła z których pobieramy oprogramowanie są opisane w pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>.

Domyślne repozytorium Ubuntu podzielone jest na 4 części:
* '''Main''' – aplikacje o otwartym kodzie źródłowym szczególnie ważne i potrzebne, wspierane przez developerów Ubuntu
* '''Restricted''' – programy dodatkowe, wspierane przez Ubuntu, ale nieoparte na wolnej licencji
* '''Universe''' – niewspierane oprogramowanie Open Source
* '''Multiverse''' – niewspierane i niewolne oprogramowanie

Do tego pliku można dopisywać kolejne repozytoria będące poza kontrolą dostawcy.

=== Przeszukiwanie pakietów ===
Po zmianie konfiguracji repozytoriów (tj. modyfikacji pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>) nalezy pobrać informacje o pakietach z repozytorium. Do takiej aktualizacji repozytoriów komenda

sudo apt-get update

Komenda <code>sudo apt-get update</code> pobiera również informacje o nowych pakietach, które wydali twórcy Ubuntu i dobrze ją wykonać przed każdą czynnością dotyczącą pakietów.

Do aktualizacji już zainstalowanych pakietów służy komenda:

sudo apt-get upgrade
lub
sudo apt-get dist-upgrade
(druga komenda nie tylko aktualizuje zainstalowane pakiety, ale również usuwa pakiety już niepotrzebne i usuwa niepotrzebne zależności między pakietami)

Do przeszukiwania repozytorium pakietów służy program <code>apt-cache</code>. By wyszukać pakiety, które mają w nazwie lub opisie ciąg znaków ''foo'', należy napisać polecenie:

apt-cache search foo

By wyszukiwać tylko w nazwie pakietu należy wpisać:

apt-cache search -n foo

== Zadanie 4: dodawanie nowych repozytoriów ==
Należy zmodyfikować plik <code>/etc/apt/sources.list</code> w ten sposób, aby umożliwić korzystanie z oprogramowania Canonical Partners. W tym celu należy odkomentować linijkę:

deb http://archive.canonical.com/ubuntu focal partner

Należy pamiętać, że po każdej modyfikacji repozytoriów należy wykonać ponownie komendę <code>apt-get update</code>!

== Zadanie 5: instalacja pakietów ==
Odnaleźć nazwę pakietu który dostarcza serwer ''ssh'', w tym celu proszę przeszukać paczki które w nazwie mają ''ssh'' a następnie za pomocą grep znaleźć paczki które w nazwie mają server:
apt-cache search ssh | grep server

Za pomocą <code>apt-get install</code> zainstalować program '''emacs''' oraz '''serwer ssh''' (<code>openssh-server</code>).

== Podstawy administracji systemem Linux - użytkownicy ==
=== Dodawanie i usuwanie użytkowników ===
Do dodawania użytkownikow służy komenda <code>adduser</code>, a do ich kasowania <code>deluser</code>.


Wszystkie informacje o użytkowniku znajdują się w pliku <code>/etc/passwd</code>.

=== Grupy użytkowników ===
Użytkownik może należy do jednej bądź wielu '''grup'''. Grupy ułatwiają kontrolę wielu użytkowników (łatwo przypisywać np. użytkownikom prawa dostępu poprzez przypisanie ich do grupy).

By dodać użytkownika do grupy można wykonać:

sudo adduser username group

=== Zarządzanie uprawnieniami <code>sudo</code> ===
Polecenie <code>sudo</code> ma większe możliwości, niż tylko nadanie uprawnień do wykonania dowolnej komendy.

Pozwala ono np. na:
* umożliwienie użytkownikowi wykonania tylko kilku poleceń z uprawnieniami ''root'',
* umożliwienie wykonania niektórych poleceń bez podania hasła.

Konfiguracja polecenia <code>sudo</code> znajduje się w pliku <code>/etc/sudoers</code>, jednak plik ten nie może być tak po prostu edytowany za pomocą zwykłego edytora tekstu - jeśli jego składnia będzie niepoprawna, to kolejne polecenia sudo nie będą mogły się wykonać!

Do edycji pliku <code>/etc/sudoers</code> służy '''tylko i wyłącznie''' polecenie <code>visudo</code>.

<code>'''Uwaga:''' Nie jest łatwo bezpiecznie skonfigurować sudo, przykładowo jeśli damy komuś dostęp do używania edytora vim z uprawnieniami root to, zasadniczo, będzie on mógł wykonywać dowolne operacje w systemie (ponieważ edytor vim sam z siebie pozwala na uruchomienie dowolnej komendy). Przykładowo: komenda '''sudo rm -rf /''' usunie nam cały system operacyjny i wszystkie pliki na dysku!</code>

== Zadanie 6: dodawanie uprawnień <code>sudo</code> użytkownikowi ==
Domyślna konfiguracja <code>sudo</code>, pozwala na wykonanie polecenia z uprawnieniami administratora każdemu użytkownikowi w grupie <code>sudo</code>.

Dodaj w systemie użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

== Zadanie 7: dodawanie wybranych uprawnień <code>sudo</code> ==
Dodaj w systemie nowego użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer (czyli wykonać komendę <code>/sbin/reboot</code>).

== Plik ISO ze starym Ubuntu MATE 20.04 ==
* Link bezpośredni (Princeton): [http://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/20.04.3/release/ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]
* Link bezpośredni (serwer WF PW): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]

SK Zadanie 1 remote

2025-02-20T12:11:04Z

Lgraczyk: /* Skrót zadań z Laboratorium 1 */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Skrót zadań z Laboratorium 1 ==
=== Zadanie 1 i 2 ===
Należy utworzyć nową maszynę wirtualną przy użyciu programu '''VirtualBox''' o nazwie '''Imie Nazwisko''' (3 GB RAM, 12 GB domyślnego rozmiaru dysku) oraz zainstalować system '''Linux Ubuntu 24.04 LTS 64-bit''' (obraz płyty iso należy ściągnąć ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/noble/ Ubuntu MATE 24.04]. Użytkownik: <code>student</code>, hasło: własne, do zapamiętania. Partycja główna 10 GB, ext4. Partycja wymiany swap - pozostała pamięć.

=== Zadanie 3 ===
Powtórzenie komend systemu Linux:
* polecenia: <code>cd, wget, pwd, mkdir, cp, cat</code>
* ścieżka względna oraz ścieżka absolutna

=== Zadanie 4 ===
Zmienić domyślne ścieżki, z których pobierane są repozytoria oprogramowania w ten sposób, by dodać repozytorium Canonical Partners.

=== Zadanie 5 ===
Należy zainstalować programy:
* serwer ''ssh''
* edytor tekstu ''emacs''
Należy pamiętać o komendzie <code>sudo apt-get update</code>!

=== Zadanie 6 ===
Dodaj użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

=== Zadanie 7 ===
Dodaj użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer.

== Wirtualizacja ==
Wirtualizacja - jest jednym ze sposobów wydajniejszego wykorzystania sprzętu komputerowego; w naszym przypadku zajmiemy się wirtualizacją systemu operacyjnego, czyli uruchomieniem dwóch systemów operacyjnych na jednym komputerze '''jednocześnie'''.

Wyróżniamy:
* '''Host''' (lub “matka”) — system, w którym uruchomione są inne systemy operacyjne (poprzez odpowiednie oprogramowanie)
* '''Guest''' (lub "gość") — system, który jest uruchomiony w oprogramowaniu symulującym komputer, które działa na hoście. Jeden host może mieć uruchomionych wiele systemów operacyjnych typu guest. Tego typu wirtualny kompuer nazywamy ''maszyną wirtualną''.

Kiedy wirtualizacja jest przydatna?
* Gdy pracujemy na Windows'ie a musimy uruchomić program napisany pod Linux'a w tym samym czasie
* W dużych zespołach programistycznych - każdy projekt ma dedykowany szablon maszyn wirtualnych, który jest skonfigurowany pod potrzeby tego projektu. W ten sposób programista może pracować nad dwoma projektami, które wymagają różnych konfiguracju systemu operacyjnego.
* Na potrzeby testowania i wdrażania aplikacji. Możemy testować działanie tej samej aplikacji na różnych konfiguracjach systemu operacyjnego (czy nawet na różnych systemach operacyjnych).
* W celu sprawdzenia komunikacji między aplikacjami - każda maszyna wirtualna (każdy system guest) może otrzymać swój indywidualny adres IP w sieci i być widoczny dla hosta i innych komputerów jako rzeczywista maszyna.

W przypadku laboratorium z Sieci komputerowych tworzymy maszynę wirtualną po to, by Państwo mieli pełną kontrolę nad systemem operacyjnym. Przykładowo, ewentualne przypadkowe usunięcie plików systemowych w maszynie wirtualnej uniemożliwi pracę tylko systemowi guest, host zaś będzie pracował normalnie.

== Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej ==
Istnieje wiele programów (narzędzi wirtualizacji), które umożliwiają wirtualizację systemu operacyjnego. W naszym przypadku wykorzystamy program [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle. Instrukcja została dostosowana do angielskiej wersji programu VirtualBox, w przypadku polskiej wersji językowej należy odnaleźć słowne odpowiedniki. Jeśli chodzi o instalowany system operacyjny będziemy również instalować wersję angielską - w przypadku problemów umożliwia to łatwiejsze odnalezienie odpowiedzi w internecie.

W celu stworzenia nowej maszyny wirtualnej postępujemy według poniższego schematu:
# instalujemy aplikację VirtualBox [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle.
# otwieramy aplikację VirtualBox
# włączamy kreator tworzenia nowej maszyny wirtualnej ('''Machine''' -> '''New''')
# '''Name''': ''ImieNazwisko''
# '''Type''': ''Linux''
# '''Version''': ''Ubuntu (64 bit)''
#: <code>'''Uwaga:''' domyślnie będziemy używać systemu [https://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/focal/release/ubuntu-mate-20.04.6-desktop-amd64.iso Linux Ubuntu 20.04 LTS] w wersji o 64-bitowej architekturze procesora ze śrdowiskiem graficznym MATE. Na 64-bitowym hoście można postawić system typu guest o architekturze zarówno 64 jak i 32 bity. Na 32-bitowym hoście możliwe jest postawienie tylko 32-bitowego systemu typu guest. Jeśli wasz komputer nie umożliwia instalacji wersji 64 bitowej należy ściągnąć 32 bitowy odpowiednik. Nie wpłynie to na resztę zajęć. </code>
# '''Memory size''': ''3 GB'' (trzeba pamiętać, że pula pamięci RAM jest wspólna dla obu systemów - jeśli udostępnimy za dużo systemowi goszczącemu, możemy doprowadzić do problemów z działaniem hosta; dostosujcie więc wartości do własnej maszyny, pamiętając, by zostawić minimum 1 GB RAMu dla hosta!)
# '''Hard disk''': wybieramy ''Create a virtual hard disk now''
#: <code>'''Uwaga:''' dysk maszyny wirtualnej będzie widoczny '''tylko''' w systemie typu guest. Na maszynie typu host będzie to po prostu zwykły plik.</code>
## '''Hard disk file type''': ''VDI (VirtualBox Disk Image)''
## '''Storage on physical hard disk''': ''Dynamically allocated'' (rozmiar pliku na dysku hosta będzie się zwiększał w zależności od zajętości miejsca w systemie gościa)
## '''File location and size''': w pierwszym polu wpisujemy nazwę dysku dla naszej maszyny (''ImieNazwisko'', dysk zostanie utworzony w katalogu domowym), natomiast rozmiar ustawiamy na około 12 GB.

W tym momencie maszyna wirtualna jest już utworzona. Aby zainstalować system, musimy "włożyć" do wirtualnego napędu maszyny wirtualnej obraz płyty ISO z systemem operacyjnym. W tym celu należy zaznaczyć utworzoną maszynę oraz kliknąć przycisk '''Settings''' (lub kliknąć prawy przycisk myszy i również wybrać '''Settings'''). Następnie przechodzimy do '''Storage''' i tam klikamy na ikonę płyty (podpisaną '''Empty''') znajdującą się pod polem '''Controller: IDE'''. Następnie w menu wybieramy opcję '''Choose Virtual Optical Disk File'''. W okienku wyboru pliku wybieramy plik '''ubuntu-mate-20.04.2.0-desktop-amd64.iso''' uprzednio ściągnięty ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS].

[[File:Open-cdrom.png|750px]]

W tym momencie mamy stworzoną maszynę wirtualną z włożoną "płytą" do wirtualnego napędu optycznego. Możemy zatem przejść do Zadania 2.

== Zadanie 2: instalacja systemu Linux Ubuntu ==
# Uruchamiamy maszynę wirtualną (zaznaczamy maszynę w oknie VirtualBox'a i klikamy '''Start''' w górnym menu)
#: '''Uwaga:''' Jeżeli w trakcie instalacji pokaże się ekran jak poniżej, to wciskamy '''prawy Ctrl + F7''' (pojawi się konsola) i następnie '''prawy Ctrl + F1''' (powinien wrócić graficzny instalator)
#: [[File:UbuntuProblem VB.png|685px]]
# W oknie '''Welcome''' wybieramy język angielski i klikamy '''Install Ubuntu MATE'''
# W ekranie wyboru klawiatury ustawiamy ''Polish'' - ''Polish'' i klikamy '''Continue'''
# W kolejnym oknie '''zaznaczamy''' Normal installation, ściąganie aktualizacji i '''nie zaznaczamy''' ściągania dodatkowego oprogramowania (kodeków MP3, itp.)
# W kolejnym oknie z menu wyboru dotyczącym sposobu instalacji wybieramy '''Something else''' (sami przeprowadzimy partycjonowanie dysku)
#: <code>'''Uwaga:''' polecane jest zapoznanie się z hierarchią systemu plików w systemach Linux (można o tym poczytać [http://osworld.pl/systemowa-hierarchia-plikow/ tutaj] lub [http://www.qkiz.pl/blog/ubuntu/newbie/5-dlaczego-ubuntu-podstawy-i-teoria.html?showall=1 tutaj])</code>
# W kolejnym oknie zaznaczamy dysk <code>/dev/sda</code> oraz klikamy '''New Partition Table''' i następnie w oknie '''Continue''' - pojawi się <code>free space</code>. Tworzymy dwie partycje:
## '''Partycja głównego systemu plików'''
##* Rozmiar: ''10 GB''
##* Typ: ''primary''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''Ext4 journaling file system''
##* Mount point: /
##: <code>'''Uwaga:''' W tej konfiguracji wszystkie dane będą na jednej partycji. W praktyce raczej przydziela się partycje na wybrane podkatalogi; przykładowo katalog /home często tworzony jest na oddzielnej partycji.</code>
## '''Partycja wymiany (swap)'''
##* Rozmiar: ''2 GB'' (pozostały rozmiar dysku)
##* Typ: ''logical''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''swap area''
# Klikamy '''Install now''' i '''Continue'''
# W opcji wyboru lokacji zostawiamy ''Warsaw'' i klikamy '''Continue'''
# W ekranie '''Who are you?''' wpisujemy:
#* '''Your name:''' ''student''
#* '''Your computer's name:''' ''student-XX'', gdzie XX to numer komputera
#* '''Pick a userame:''' ''student''
#* '''Choose a password:''' '''własne, do zapamiętania'''
#* Zaznaczamy opcję, by wpisywać hasło przy logowaniu
# Na koniec instalacji wyskoczy okienko '''Installaction complete''' - klikamy '''Restart Now'''
# Pojawi się ekran proszący o wyjęcie płyty - sprawdzamy, czy obraz iso jest w wirtualnym napędzie ('''Settings''' -> '''Storage'''), jeśli tak - usuwamy i następnie restartujemy system
# Po restarcie pojawi się okno logowania - logujemy się na użytkownika ''student'' i w zasadzie mamy działający system
# Możemy zauważyć, że okienko maszyny wirtualnej ma dość niską rozdzielczość i nie można tego rozmiaru zmienić. W tym celu istalujemy tzw. VirtualBox Guest Additions:
#* w terminalu ('''Applications''' -> '''System Tools''' -> '''MATE Terminal''') wpisujemy komendę: <pre>sudo apt-get install virtualbox-guest-dkms</pre>
#* w menu uruchomionej maszyny wirtualnej wybieramy '''Devices''' -> '''Install Guest Additions CD image'''
#* procedura ta powoduje najpierw pobranie z internetu a następnie włożenie do wirtualnego napędu optycznego "płyty" z odpowiednim oprogramowaniem - napęd z płytą pojawi się na pulpcie, w wyskakujących okienkach i terminalu klikamy tak, by się nam one zainstalowały (jeśli nie wyskoczą okienka, uruchamiamy płytę poprzez skrót na pulpicie)
#* na koniec restartujemy system
# Po ponownym uruchomieniu obraz maszyny powinien się skalować wraz z wielkością okna. Jeśli po uruchomieniu nadal okno maszyny wirtualnej nie skaluje się poprawnie należy sprawdzić czy "View --> Auto-resize Guest Display" jest dostępne i zaznaczone; można również zmienić kilkakrotnie tryb widoku, by maszyna na pewno załadowała skalowanie z rozdzielczością.

== Ustawienia sieci maszyny wirtualnej ==
Ważnym elementem konfiguracji maszyny wirtualnej jest jej podłączenie do sieci ('''Settings''' -> '''Network''' -> '''Adapter 1''' -> '''Attached to'''). Może ona działać w jednym z kilku możliwych trybów:

* '''Not attached''' - w tym trybie system operacyjny zainstalowany na maszynie wirtualnej widzi wirtualną kartę sieciową, ale nie ma połączenia na zewnątrz - tak jakby kabel Ethernet nie był podłączony do komputera. Zmiana statusu w trakcie pracy systemu na ten tryb odpowiada "mechanicznemu" wyjęciu kabla z wtyczki.

* '''NAT Network''' - ''Network Address Translation'', maszyna funkcjonuje w wirtualnej podsieci. Jest to analogiczna sytuacja, gdy ustawiamy router, który tworzy własną sieć lokalną i do niego podłączamy komputer (w tym przypadku takim routerem jest ''host''). Adres IP maszyny wirtualnej nie jest widoczny na zewnątrz.

* '''Bridged networking''' - maszyna wirtualna jest podpięta bezpośrednio do interfejsu sieciowego hosta i będzie widoczna w sieci jako kolejne urządzenie podłączone bezpośrednio do niej. Nasz system dostanie adres IP z puli sieci oraz będzie widoczny dla wszystkich innych komputerów w tej sieci tak jakby to było fizyczne urządzenie.

* '''Generic networking''' - bardzo rzadko uzywany tryb, w którym użytkownik sam wybiera sterownik karty sieciowej (nie bedziemy tego trybu używać)

== Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux ==
Na zajęciach z Sieci komputerowych będziemy pracować w systemie Linux z dużym wykorzystaniem terminala i powłoki <code>bash</code> i stopniowo poznawać bardziej zaawansowane komendy.

Pierwszym zadaniem jest przypomnienie sobie podstawowych komend, znanych jeszcze z PTI:
# Proszę pobrać tekst "Romeo i Julii" po angielsku: <pre>wget http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt</pre>
# Sprawdzić, w którym katalogu się znajdujemy (<code>pwd</code>)
# Stworzyć w katalogu <code>/tmp</code> katalogi <code>foo</code> i <code>bar</code> (do tworzenia katalogów polecenie <code>mkdir</code>, do przejścia do katalogu polecenie <code>cd</code>)
# Skopiować do katalogu <code>foo</code> plik z tekstem dramatu (<code>cp</code>)
# Przejść do katalogu <code>bar</code> i wyświetlić zawartość dramatu za pomocą ''ścieżki absolutnej'' (<code>cat</code>)
# Skopiować dramat z katalogu <code>foo</code> do <code>bar</code> za pomocą ''ścieżki względnej''

== Podstawy administracji systemem Linux - instalacja oprogramowania ==
=== Użytkownik administracyjny i komenda sudo ===
W systemie Linux istnieje bardzo mocno wymuszany podział na administratora komputera oraz zwykłego użytkownika (w nowszych wersjach systemu Windows został wprowadzony analogiczny mechanizm). Do wykonywania czynności administracyjnych stworzono użytkownika o nazwie '''root'''. W nowszych systemach (np. naszym Ubuntu) konto administracyjne jest domyślnie wyłączone (nie da się zalogować na takiego użytkownika), a jego uprawnienia nabywa zwykły użytkownik tymczasowo, z użyciem komendy <code>sudo</code>.

Komenda sudo pozwala aktualnemu użytkownikowi (o ile spełnia dodatkowo pewne wymagania) wykonywać zadania administracyjne.

Przykłady użycia: 
sudo adduser ola # wykona polecenie adduser ola z uprawnieniami administratora 
sudo -i # zalogouje sie do konsoli administratora 
sudo -u ola -i # uruchomi konosole z zalogowanym uzytkownikiem ola

=== Instalowanie oprogramowania ===
Wszystkie sytemy operacyjne Linux przychodzą z (mniej lub bardziej bogatym) zestawem oprogramowania oraz narzędziami do automatycznej instalacji programów. Instalowanie programów w systemach Linux przypomina bardziej znane ze smartfonów aplikacje typu ''Google Play'' czy ''Apple Store'', które pozwalają na automatyczną instalację zweryfikowanych aplikacji. W systemach Linux tego typu "sklepy" z (darmowym) oprogramowaniem nazywamy najczęściej '''repozytoriami''' a programy (jak i dodatkowe biblioteki) '''pakietami''' lub '''paczkami'''. Takie podejście jest znacznie bezpieczniejsze i pewniejsze niż uruchamianie losowych plików typu ''setup.exe'' ściągniętych z podejrzanych stron.

<code>'''Uwaga:''' Oczywiście w systemie Linux istnieje możliwość ściągnięcia i zainstalowania programu, który nie istnieje w repozytoriach. Z reguły ściągamy wtedy archiwum ze skompilowany programem, po czym uruchamiamy dołaczony do niego skrypt instalacyjny.</code>

W Ubuntu (i innych dystrybucjach pochodzących od systemu Debian) do zarządzania pakietami/paczkami służą narzędzia '''dpkg''' oraz '''apt'''.

<code>'''Uwaga:''' Niektóre dystrybucje Linuxa (np. nasze Ubuntu) posiadają całkiem użyteczne graficzne nakładki na system instalacji pakietów z repozytoriów (np. program '''Synaptic'''). Taki graficzny program to już w zasadzie to samo co “sklepy” w smartfonach.</code>

=== Typy repozytoriów w Ubuntu ===
Żródła z których pobieramy oprogramowanie są opisane w pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>.

Domyślne repozytorium Ubuntu podzielone jest na 4 części:
* '''Main''' – aplikacje o otwartym kodzie źródłowym szczególnie ważne i potrzebne, wspierane przez developerów Ubuntu
* '''Restricted''' – programy dodatkowe, wspierane przez Ubuntu, ale nieoparte na wolnej licencji
* '''Universe''' – niewspierane oprogramowanie Open Source
* '''Multiverse''' – niewspierane i niewolne oprogramowanie

Do tego pliku można dopisywać kolejne repozytoria będące poza kontrolą dostawcy.

=== Przeszukiwanie pakietów ===
Po zmianie konfiguracji repozytoriów (tj. modyfikacji pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>) nalezy pobrać informacje o pakietach z repozytorium. Do takiej aktualizacji repozytoriów komenda

sudo apt-get update

Komenda <code>sudo apt-get update</code> pobiera również informacje o nowych pakietach, które wydali twórcy Ubuntu i dobrze ją wykonać przed każdą czynnością dotyczącą pakietów.

Do aktualizacji już zainstalowanych pakietów służy komenda:

sudo apt-get upgrade
lub
sudo apt-get dist-upgrade
(druga komenda nie tylko aktualizuje zainstalowane pakiety, ale również usuwa pakiety już niepotrzebne i usuwa niepotrzebne zależności między pakietami)

Do przeszukiwania repozytorium pakietów służy program <code>apt-cache</code>. By wyszukać pakiety, które mają w nazwie lub opisie ciąg znaków ''foo'', należy napisać polecenie:

apt-cache search foo

By wyszukiwać tylko w nazwie pakietu należy wpisać:

apt-cache search -n foo

== Zadanie 4: dodawanie nowych repozytoriów ==
Należy zmodyfikować plik <code>/etc/apt/sources.list</code> w ten sposób, aby umożliwić korzystanie z oprogramowania Canonical Partners. W tym celu należy odkomentować linijkę:

deb http://archive.canonical.com/ubuntu focal partner

Należy pamiętać, że po każdej modyfikacji repozytoriów należy wykonać ponownie komendę <code>apt-get update</code>!

== Zadanie 5: instalacja pakietów ==
Odnaleźć nazwę pakietu który dostarcza serwer ''ssh'', w tym celu proszę przeszukać paczki które w nazwie mają ''ssh'' a następnie za pomocą grep znaleźć paczki które w nazwie mają server:
apt-cache search ssh | grep server

Za pomocą <code>apt-get install</code> zainstalować program '''emacs''' oraz '''serwer ssh''' (<code>openssh-server</code>).

== Podstawy administracji systemem Linux - użytkownicy ==
=== Dodawanie i usuwanie użytkowników ===
Do dodawania użytkownikow służy komenda <code>adduser</code>, a do ich kasowania <code>deluser</code>.


Wszystkie informacje o użytkowniku znajdują się w pliku <code>/etc/passwd</code>.

=== Grupy użytkowników ===
Użytkownik może należy do jednej bądź wielu '''grup'''. Grupy ułatwiają kontrolę wielu użytkowników (łatwo przypisywać np. użytkownikom prawa dostępu poprzez przypisanie ich do grupy).

By dodać użytkownika do grupy można wykonać:

sudo adduser username group

=== Zarządzanie uprawnieniami <code>sudo</code> ===
Polecenie <code>sudo</code> ma większe możliwości, niż tylko nadanie uprawnień do wykonania dowolnej komendy.

Pozwala ono np. na:
* umożliwienie użytkownikowi wykonania tylko kilku poleceń z uprawnieniami ''root'',
* umożliwienie wykonania niektórych poleceń bez podania hasła.

Konfiguracja polecenia <code>sudo</code> znajduje się w pliku <code>/etc/sudoers</code>, jednak plik ten nie może być tak po prostu edytowany za pomocą zwykłego edytora tekstu - jeśli jego składnia będzie niepoprawna, to kolejne polecenia sudo nie będą mogły się wykonać!

Do edycji pliku <code>/etc/sudoers</code> służy '''tylko i wyłącznie''' polecenie <code>visudo</code>.

<code>'''Uwaga:''' Nie jest łatwo bezpiecznie skonfigurować sudo, przykładowo jeśli damy komuś dostęp do używania edytora vim z uprawnieniami root to, zasadniczo, będzie on mógł wykonywać dowolne operacje w systemie (ponieważ edytor vim sam z siebie pozwala na uruchomienie dowolnej komendy). Przykładowo: komenda '''sudo rm -rf /''' usunie nam cały system operacyjny i wszystkie pliki na dysku!</code>

== Zadanie 6: dodawanie uprawnień <code>sudo</code> użytkownikowi ==
Domyślna konfiguracja <code>sudo</code>, pozwala na wykonanie polecenia z uprawnieniami administratora każdemu użytkownikowi w grupie <code>sudo</code>.

Dodaj w systemie użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

== Zadanie 7: dodawanie wybranych uprawnień <code>sudo</code> ==
Dodaj w systemie nowego użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer (czyli wykonać komendę <code>/sbin/reboot</code>).

== Plik ISO z Ubuntu MATE 20.04 ==
* Link bezpośredni (Princeton): [http://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/20.04.3/release/ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]
* Link bezpośredni (serwer WF PW): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]

Sieci komputerowe 2024/2025 lato

2025-02-19T15:10:46Z

Lgraczyk: /* Informacje */

Sieci komputerowe 2024/2025 lato

2025-02-19T15:10:29Z

Lgraczyk: Created page with " {| align="right" | __TOC__ |} == Informacje == Prowadzący przedmiot: dr hab. inż. Łukasz Graczykowski e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl konsultacj..."

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr hab. inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na tej stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

Students

2025-02-19T15:02:50Z

Lgraczyk:

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr letni 2024/2025 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2024/2025_lato Sieci komputerowe]

== Semestr zimowy 2024/2025 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2024/2025_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2023/2024 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2022/2023 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]


== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

SK Zadanie 1 remote

2024-10-04T07:14:51Z

Lgraczyk: /* Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Skrót zadań z Laboratorium 1 ==
=== Zadanie 1 i 2 ===
Należy utworzyć nową maszynę wirtualną przy użyciu programu '''VirtualBox''' o nazwie '''Imie Nazwisko''' (3 GB RAM, 12 GB domyślnego rozmiaru dysku) oraz zainstalować system '''Linux Ubuntu 20.04 LTS 64-bit''' (obraz płyty iso należy ściągnąć ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Ubuntu MATE 20.04] lub z serwera Wydziału Fizyki [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]). Użytkownik: <code>student</code>, hasło: własne, do zapamiętania. Partycja główna 10 GB, ext4. Partycja wymiany swap - pozostała pamięć.

=== Zadanie 3 ===
Powtórzenie komend systemu Linux:
* polecenia: <code>cd, wget, pwd, mkdir, cp, cat</code>
* ścieżka względna oraz ścieżka absolutna

=== Zadanie 4 ===
Zmienić domyślne ścieżki, z których pobierane są repozytoria oprogramowania w ten sposób, by dodać repozytorium Canonical Partners.

=== Zadanie 5 ===
Należy zainstalować programy:
* serwer ''ssh''
* edytor tekstu ''emacs''
Należy pamiętać o komendzie <code>sudo apt-get update</code>!

=== Zadanie 6 ===
Dodaj użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

=== Zadanie 7 ===
Dodaj użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer.

== Wirtualizacja ==
Wirtualizacja - jest jednym ze sposobów wydajniejszego wykorzystania sprzętu komputerowego; w naszym przypadku zajmiemy się wirtualizacją systemu operacyjnego, czyli uruchomieniem dwóch systemów operacyjnych na jednym komputerze '''jednocześnie'''.

Wyróżniamy:
* '''Host''' (lub “matka”) — system, w którym uruchomione są inne systemy operacyjne (poprzez odpowiednie oprogramowanie)
* '''Guest''' (lub "gość") — system, który jest uruchomiony w oprogramowaniu symulującym komputer, które działa na hoście. Jeden host może mieć uruchomionych wiele systemów operacyjnych typu guest. Tego typu wirtualny kompuer nazywamy ''maszyną wirtualną''.

Kiedy wirtualizacja jest przydatna?
* Gdy pracujemy na Windows'ie a musimy uruchomić program napisany pod Linux'a w tym samym czasie
* W dużych zespołach programistycznych - każdy projekt ma dedykowany szablon maszyn wirtualnych, który jest skonfigurowany pod potrzeby tego projektu. W ten sposób programista może pracować nad dwoma projektami, które wymagają różnych konfiguracju systemu operacyjnego.
* Na potrzeby testowania i wdrażania aplikacji. Możemy testować działanie tej samej aplikacji na różnych konfiguracjach systemu operacyjnego (czy nawet na różnych systemach operacyjnych).
* W celu sprawdzenia komunikacji między aplikacjami - każda maszyna wirtualna (każdy system guest) może otrzymać swój indywidualny adres IP w sieci i być widoczny dla hosta i innych komputerów jako rzeczywista maszyna.

W przypadku laboratorium z Sieci komputerowych tworzymy maszynę wirtualną po to, by Państwo mieli pełną kontrolę nad systemem operacyjnym. Przykładowo, ewentualne przypadkowe usunięcie plików systemowych w maszynie wirtualnej uniemożliwi pracę tylko systemowi guest, host zaś będzie pracował normalnie.

== Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej ==
Istnieje wiele programów (narzędzi wirtualizacji), które umożliwiają wirtualizację systemu operacyjnego. W naszym przypadku wykorzystamy program [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle. Instrukcja została dostosowana do angielskiej wersji programu VirtualBox, w przypadku polskiej wersji językowej należy odnaleźć słowne odpowiedniki. Jeśli chodzi o instalowany system operacyjny będziemy również instalować wersję angielską - w przypadku problemów umożliwia to łatwiejsze odnalezienie odpowiedzi w internecie.

W celu stworzenia nowej maszyny wirtualnej postępujemy według poniższego schematu:
# instalujemy aplikację VirtualBox [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle.
# otwieramy aplikację VirtualBox
# włączamy kreator tworzenia nowej maszyny wirtualnej ('''Machine''' -> '''New''')
# '''Name''': ''ImieNazwisko''
# '''Type''': ''Linux''
# '''Version''': ''Ubuntu (64 bit)''
#: <code>'''Uwaga:''' domyślnie będziemy używać systemu [https://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/focal/release/ubuntu-mate-20.04.6-desktop-amd64.iso Linux Ubuntu 20.04 LTS] w wersji o 64-bitowej architekturze procesora ze śrdowiskiem graficznym MATE. Na 64-bitowym hoście można postawić system typu guest o architekturze zarówno 64 jak i 32 bity. Na 32-bitowym hoście możliwe jest postawienie tylko 32-bitowego systemu typu guest. Jeśli wasz komputer nie umożliwia instalacji wersji 64 bitowej należy ściągnąć 32 bitowy odpowiednik. Nie wpłynie to na resztę zajęć. </code>
# '''Memory size''': ''3 GB'' (trzeba pamiętać, że pula pamięci RAM jest wspólna dla obu systemów - jeśli udostępnimy za dużo systemowi goszczącemu, możemy doprowadzić do problemów z działaniem hosta; dostosujcie więc wartości do własnej maszyny, pamiętając, by zostawić minimum 1 GB RAMu dla hosta!)
# '''Hard disk''': wybieramy ''Create a virtual hard disk now''
#: <code>'''Uwaga:''' dysk maszyny wirtualnej będzie widoczny '''tylko''' w systemie typu guest. Na maszynie typu host będzie to po prostu zwykły plik.</code>
## '''Hard disk file type''': ''VDI (VirtualBox Disk Image)''
## '''Storage on physical hard disk''': ''Dynamically allocated'' (rozmiar pliku na dysku hosta będzie się zwiększał w zależności od zajętości miejsca w systemie gościa)
## '''File location and size''': w pierwszym polu wpisujemy nazwę dysku dla naszej maszyny (''ImieNazwisko'', dysk zostanie utworzony w katalogu domowym), natomiast rozmiar ustawiamy na około 12 GB.

W tym momencie maszyna wirtualna jest już utworzona. Aby zainstalować system, musimy "włożyć" do wirtualnego napędu maszyny wirtualnej obraz płyty ISO z systemem operacyjnym. W tym celu należy zaznaczyć utworzoną maszynę oraz kliknąć przycisk '''Settings''' (lub kliknąć prawy przycisk myszy i również wybrać '''Settings'''). Następnie przechodzimy do '''Storage''' i tam klikamy na ikonę płyty (podpisaną '''Empty''') znajdującą się pod polem '''Controller: IDE'''. Następnie w menu wybieramy opcję '''Choose Virtual Optical Disk File'''. W okienku wyboru pliku wybieramy plik '''ubuntu-mate-20.04.2.0-desktop-amd64.iso''' uprzednio ściągnięty ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS].

[[File:Open-cdrom.png|750px]]

W tym momencie mamy stworzoną maszynę wirtualną z włożoną "płytą" do wirtualnego napędu optycznego. Możemy zatem przejść do Zadania 2.

== Zadanie 2: instalacja systemu Linux Ubuntu ==
# Uruchamiamy maszynę wirtualną (zaznaczamy maszynę w oknie VirtualBox'a i klikamy '''Start''' w górnym menu)
#: '''Uwaga:''' Jeżeli w trakcie instalacji pokaże się ekran jak poniżej, to wciskamy '''prawy Ctrl + F7''' (pojawi się konsola) i następnie '''prawy Ctrl + F1''' (powinien wrócić graficzny instalator)
#: [[File:UbuntuProblem VB.png|685px]]
# W oknie '''Welcome''' wybieramy język angielski i klikamy '''Install Ubuntu MATE'''
# W ekranie wyboru klawiatury ustawiamy ''Polish'' - ''Polish'' i klikamy '''Continue'''
# W kolejnym oknie '''zaznaczamy''' Normal installation, ściąganie aktualizacji i '''nie zaznaczamy''' ściągania dodatkowego oprogramowania (kodeków MP3, itp.)
# W kolejnym oknie z menu wyboru dotyczącym sposobu instalacji wybieramy '''Something else''' (sami przeprowadzimy partycjonowanie dysku)
#: <code>'''Uwaga:''' polecane jest zapoznanie się z hierarchią systemu plików w systemach Linux (można o tym poczytać [http://osworld.pl/systemowa-hierarchia-plikow/ tutaj] lub [http://www.qkiz.pl/blog/ubuntu/newbie/5-dlaczego-ubuntu-podstawy-i-teoria.html?showall=1 tutaj])</code>
# W kolejnym oknie zaznaczamy dysk <code>/dev/sda</code> oraz klikamy '''New Partition Table''' i następnie w oknie '''Continue''' - pojawi się <code>free space</code>. Tworzymy dwie partycje:
## '''Partycja głównego systemu plików'''
##* Rozmiar: ''10 GB''
##* Typ: ''primary''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''Ext4 journaling file system''
##* Mount point: /
##: <code>'''Uwaga:''' W tej konfiguracji wszystkie dane będą na jednej partycji. W praktyce raczej przydziela się partycje na wybrane podkatalogi; przykładowo katalog /home często tworzony jest na oddzielnej partycji.</code>
## '''Partycja wymiany (swap)'''
##* Rozmiar: ''2 GB'' (pozostały rozmiar dysku)
##* Typ: ''logical''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''swap area''
# Klikamy '''Install now''' i '''Continue'''
# W opcji wyboru lokacji zostawiamy ''Warsaw'' i klikamy '''Continue'''
# W ekranie '''Who are you?''' wpisujemy:
#* '''Your name:''' ''student''
#* '''Your computer's name:''' ''student-XX'', gdzie XX to numer komputera
#* '''Pick a userame:''' ''student''
#* '''Choose a password:''' '''własne, do zapamiętania'''
#* Zaznaczamy opcję, by wpisywać hasło przy logowaniu
# Na koniec instalacji wyskoczy okienko '''Installaction complete''' - klikamy '''Restart Now'''
# Pojawi się ekran proszący o wyjęcie płyty - sprawdzamy, czy obraz iso jest w wirtualnym napędzie ('''Settings''' -> '''Storage'''), jeśli tak - usuwamy i następnie restartujemy system
# Po restarcie pojawi się okno logowania - logujemy się na użytkownika ''student'' i w zasadzie mamy działający system
# Możemy zauważyć, że okienko maszyny wirtualnej ma dość niską rozdzielczość i nie można tego rozmiaru zmienić. W tym celu istalujemy tzw. VirtualBox Guest Additions:
#* w terminalu ('''Applications''' -> '''System Tools''' -> '''MATE Terminal''') wpisujemy komendę: <pre>sudo apt-get install virtualbox-guest-dkms</pre>
#* w menu uruchomionej maszyny wirtualnej wybieramy '''Devices''' -> '''Install Guest Additions CD image'''
#* procedura ta powoduje najpierw pobranie z internetu a następnie włożenie do wirtualnego napędu optycznego "płyty" z odpowiednim oprogramowaniem - napęd z płytą pojawi się na pulpcie, w wyskakujących okienkach i terminalu klikamy tak, by się nam one zainstalowały (jeśli nie wyskoczą okienka, uruchamiamy płytę poprzez skrót na pulpicie)
#* na koniec restartujemy system
# Po ponownym uruchomieniu obraz maszyny powinien się skalować wraz z wielkością okna. Jeśli po uruchomieniu nadal okno maszyny wirtualnej nie skaluje się poprawnie należy sprawdzić czy "View --> Auto-resize Guest Display" jest dostępne i zaznaczone; można również zmienić kilkakrotnie tryb widoku, by maszyna na pewno załadowała skalowanie z rozdzielczością.

== Ustawienia sieci maszyny wirtualnej ==
Ważnym elementem konfiguracji maszyny wirtualnej jest jej podłączenie do sieci ('''Settings''' -> '''Network''' -> '''Adapter 1''' -> '''Attached to'''). Może ona działać w jednym z kilku możliwych trybów:

* '''Not attached''' - w tym trybie system operacyjny zainstalowany na maszynie wirtualnej widzi wirtualną kartę sieciową, ale nie ma połączenia na zewnątrz - tak jakby kabel Ethernet nie był podłączony do komputera. Zmiana statusu w trakcie pracy systemu na ten tryb odpowiada "mechanicznemu" wyjęciu kabla z wtyczki.

* '''NAT Network''' - ''Network Address Translation'', maszyna funkcjonuje w wirtualnej podsieci. Jest to analogiczna sytuacja, gdy ustawiamy router, który tworzy własną sieć lokalną i do niego podłączamy komputer (w tym przypadku takim routerem jest ''host''). Adres IP maszyny wirtualnej nie jest widoczny na zewnątrz.

* '''Bridged networking''' - maszyna wirtualna jest podpięta bezpośrednio do interfejsu sieciowego hosta i będzie widoczna w sieci jako kolejne urządzenie podłączone bezpośrednio do niej. Nasz system dostanie adres IP z puli sieci oraz będzie widoczny dla wszystkich innych komputerów w tej sieci tak jakby to było fizyczne urządzenie.

* '''Generic networking''' - bardzo rzadko uzywany tryb, w którym użytkownik sam wybiera sterownik karty sieciowej (nie bedziemy tego trybu używać)

== Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux ==
Na zajęciach z Sieci komputerowych będziemy pracować w systemie Linux z dużym wykorzystaniem terminala i powłoki <code>bash</code> i stopniowo poznawać bardziej zaawansowane komendy.

Pierwszym zadaniem jest przypomnienie sobie podstawowych komend, znanych jeszcze z PTI:
# Proszę pobrać tekst "Romeo i Julii" po angielsku: <pre>wget http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt</pre>
# Sprawdzić, w którym katalogu się znajdujemy (<code>pwd</code>)
# Stworzyć w katalogu <code>/tmp</code> katalogi <code>foo</code> i <code>bar</code> (do tworzenia katalogów polecenie <code>mkdir</code>, do przejścia do katalogu polecenie <code>cd</code>)
# Skopiować do katalogu <code>foo</code> plik z tekstem dramatu (<code>cp</code>)
# Przejść do katalogu <code>bar</code> i wyświetlić zawartość dramatu za pomocą ''ścieżki absolutnej'' (<code>cat</code>)
# Skopiować dramat z katalogu <code>foo</code> do <code>bar</code> za pomocą ''ścieżki względnej''

== Podstawy administracji systemem Linux - instalacja oprogramowania ==
=== Użytkownik administracyjny i komenda sudo ===
W systemie Linux istnieje bardzo mocno wymuszany podział na administratora komputera oraz zwykłego użytkownika (w nowszych wersjach systemu Windows został wprowadzony analogiczny mechanizm). Do wykonywania czynności administracyjnych stworzono użytkownika o nazwie '''root'''. W nowszych systemach (np. naszym Ubuntu) konto administracyjne jest domyślnie wyłączone (nie da się zalogować na takiego użytkownika), a jego uprawnienia nabywa zwykły użytkownik tymczasowo, z użyciem komendy <code>sudo</code>.

Komenda sudo pozwala aktualnemu użytkownikowi (o ile spełnia dodatkowo pewne wymagania) wykonywać zadania administracyjne.

Przykłady użycia: 
sudo adduser ola # wykona polecenie adduser ola z uprawnieniami administratora 
sudo -i # zalogouje sie do konsoli administratora 
sudo -u ola -i # uruchomi konosole z zalogowanym uzytkownikiem ola

=== Instalowanie oprogramowania ===
Wszystkie sytemy operacyjne Linux przychodzą z (mniej lub bardziej bogatym) zestawem oprogramowania oraz narzędziami do automatycznej instalacji programów. Instalowanie programów w systemach Linux przypomina bardziej znane ze smartfonów aplikacje typu ''Google Play'' czy ''Apple Store'', które pozwalają na automatyczną instalację zweryfikowanych aplikacji. W systemach Linux tego typu "sklepy" z (darmowym) oprogramowaniem nazywamy najczęściej '''repozytoriami''' a programy (jak i dodatkowe biblioteki) '''pakietami''' lub '''paczkami'''. Takie podejście jest znacznie bezpieczniejsze i pewniejsze niż uruchamianie losowych plików typu ''setup.exe'' ściągniętych z podejrzanych stron.

<code>'''Uwaga:''' Oczywiście w systemie Linux istnieje możliwość ściągnięcia i zainstalowania programu, który nie istnieje w repozytoriach. Z reguły ściągamy wtedy archiwum ze skompilowany programem, po czym uruchamiamy dołaczony do niego skrypt instalacyjny.</code>

W Ubuntu (i innych dystrybucjach pochodzących od systemu Debian) do zarządzania pakietami/paczkami służą narzędzia '''dpkg''' oraz '''apt'''.

<code>'''Uwaga:''' Niektóre dystrybucje Linuxa (np. nasze Ubuntu) posiadają całkiem użyteczne graficzne nakładki na system instalacji pakietów z repozytoriów (np. program '''Synaptic'''). Taki graficzny program to już w zasadzie to samo co “sklepy” w smartfonach.</code>

=== Typy repozytoriów w Ubuntu ===
Żródła z których pobieramy oprogramowanie są opisane w pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>.

Domyślne repozytorium Ubuntu podzielone jest na 4 części:
* '''Main''' – aplikacje o otwartym kodzie źródłowym szczególnie ważne i potrzebne, wspierane przez developerów Ubuntu
* '''Restricted''' – programy dodatkowe, wspierane przez Ubuntu, ale nieoparte na wolnej licencji
* '''Universe''' – niewspierane oprogramowanie Open Source
* '''Multiverse''' – niewspierane i niewolne oprogramowanie

Do tego pliku można dopisywać kolejne repozytoria będące poza kontrolą dostawcy.

=== Przeszukiwanie pakietów ===
Po zmianie konfiguracji repozytoriów (tj. modyfikacji pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>) nalezy pobrać informacje o pakietach z repozytorium. Do takiej aktualizacji repozytoriów komenda

sudo apt-get update

Komenda <code>sudo apt-get update</code> pobiera również informacje o nowych pakietach, które wydali twórcy Ubuntu i dobrze ją wykonać przed każdą czynnością dotyczącą pakietów.

Do aktualizacji już zainstalowanych pakietów służy komenda:

sudo apt-get upgrade
lub
sudo apt-get dist-upgrade
(druga komenda nie tylko aktualizuje zainstalowane pakiety, ale również usuwa pakiety już niepotrzebne i usuwa niepotrzebne zależności między pakietami)

Do przeszukiwania repozytorium pakietów służy program <code>apt-cache</code>. By wyszukać pakiety, które mają w nazwie lub opisie ciąg znaków ''foo'', należy napisać polecenie:

apt-cache search foo

By wyszukiwać tylko w nazwie pakietu należy wpisać:

apt-cache search -n foo

== Zadanie 4: dodawanie nowych repozytoriów ==
Należy zmodyfikować plik <code>/etc/apt/sources.list</code> w ten sposób, aby umożliwić korzystanie z oprogramowania Canonical Partners. W tym celu należy odkomentować linijkę:

deb http://archive.canonical.com/ubuntu focal partner

Należy pamiętać, że po każdej modyfikacji repozytoriów należy wykonać ponownie komendę <code>apt-get update</code>!

== Zadanie 5: instalacja pakietów ==
Odnaleźć nazwę pakietu który dostarcza serwer ''ssh'', w tym celu proszę przeszukać paczki które w nazwie mają ''ssh'' a następnie za pomocą grep znaleźć paczki które w nazwie mają server:
apt-cache search ssh | grep server

Za pomocą <code>apt-get install</code> zainstalować program '''emacs''' oraz '''serwer ssh''' (<code>openssh-server</code>).

== Podstawy administracji systemem Linux - użytkownicy ==
=== Dodawanie i usuwanie użytkowników ===
Do dodawania użytkownikow służy komenda <code>adduser</code>, a do ich kasowania <code>deluser</code>.


Wszystkie informacje o użytkowniku znajdują się w pliku <code>/etc/passwd</code>.

=== Grupy użytkowników ===
Użytkownik może należy do jednej bądź wielu '''grup'''. Grupy ułatwiają kontrolę wielu użytkowników (łatwo przypisywać np. użytkownikom prawa dostępu poprzez przypisanie ich do grupy).

By dodać użytkownika do grupy można wykonać:

sudo adduser username group

=== Zarządzanie uprawnieniami <code>sudo</code> ===
Polecenie <code>sudo</code> ma większe możliwości, niż tylko nadanie uprawnień do wykonania dowolnej komendy.

Pozwala ono np. na:
* umożliwienie użytkownikowi wykonania tylko kilku poleceń z uprawnieniami ''root'',
* umożliwienie wykonania niektórych poleceń bez podania hasła.

Konfiguracja polecenia <code>sudo</code> znajduje się w pliku <code>/etc/sudoers</code>, jednak plik ten nie może być tak po prostu edytowany za pomocą zwykłego edytora tekstu - jeśli jego składnia będzie niepoprawna, to kolejne polecenia sudo nie będą mogły się wykonać!

Do edycji pliku <code>/etc/sudoers</code> służy '''tylko i wyłącznie''' polecenie <code>visudo</code>.

<code>'''Uwaga:''' Nie jest łatwo bezpiecznie skonfigurować sudo, przykładowo jeśli damy komuś dostęp do używania edytora vim z uprawnieniami root to, zasadniczo, będzie on mógł wykonywać dowolne operacje w systemie (ponieważ edytor vim sam z siebie pozwala na uruchomienie dowolnej komendy). Przykładowo: komenda '''sudo rm -rf /''' usunie nam cały system operacyjny i wszystkie pliki na dysku!</code>

== Zadanie 6: dodawanie uprawnień <code>sudo</code> użytkownikowi ==
Domyślna konfiguracja <code>sudo</code>, pozwala na wykonanie polecenia z uprawnieniami administratora każdemu użytkownikowi w grupie <code>sudo</code>.

Dodaj w systemie użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

== Zadanie 7: dodawanie wybranych uprawnień <code>sudo</code> ==
Dodaj w systemie nowego użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer (czyli wykonać komendę <code>/sbin/reboot</code>).

== Plik ISO z Ubuntu MATE 20.04 ==
* Link bezpośredni (Princeton): [http://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/20.04.3/release/ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]
* Link bezpośredni (serwer WF PW): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]

Sieci komputerowe 2024/2025 zima

2024-10-04T06:27:56Z

Students

2024-10-04T06:27:35Z

Lgraczyk:

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr zimowy 2024/2025 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2024/2025_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2023/2024 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2022/2023 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]


== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

SK Zadanie 1 remote

2024-03-07T08:55:49Z

Lgraczyk: /* Przeszukiwanie pakietów */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Skrót zadań z Laboratorium 1 ==
=== Zadanie 1 i 2 ===
Należy utworzyć nową maszynę wirtualną przy użyciu programu '''VirtualBox''' o nazwie '''Imie Nazwisko''' (3 GB RAM, 12 GB domyślnego rozmiaru dysku) oraz zainstalować system '''Linux Ubuntu 20.04 LTS 64-bit''' (obraz płyty iso należy ściągnąć ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Ubuntu MATE 20.04] lub z serwera Wydziału Fizyki [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]). Użytkownik: <code>student</code>, hasło: własne, do zapamiętania. Partycja główna 10 GB, ext4. Partycja wymiany swap - pozostała pamięć.

=== Zadanie 3 ===
Powtórzenie komend systemu Linux:
* polecenia: <code>cd, wget, pwd, mkdir, cp, cat</code>
* ścieżka względna oraz ścieżka absolutna

=== Zadanie 4 ===
Zmienić domyślne ścieżki, z których pobierane są repozytoria oprogramowania w ten sposób, by dodać repozytorium Canonical Partners.

=== Zadanie 5 ===
Należy zainstalować programy:
* serwer ''ssh''
* edytor tekstu ''emacs''
Należy pamiętać o komendzie <code>sudo apt-get update</code>!

=== Zadanie 6 ===
Dodaj użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

=== Zadanie 7 ===
Dodaj użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer.

== Wirtualizacja ==
Wirtualizacja - jest jednym ze sposobów wydajniejszego wykorzystania sprzętu komputerowego; w naszym przypadku zajmiemy się wirtualizacją systemu operacyjnego, czyli uruchomieniem dwóch systemów operacyjnych na jednym komputerze '''jednocześnie'''.

Wyróżniamy:
* '''Host''' (lub “matka”) — system, w którym uruchomione są inne systemy operacyjne (poprzez odpowiednie oprogramowanie)
* '''Guest''' (lub "gość") — system, który jest uruchomiony w oprogramowaniu symulującym komputer, które działa na hoście. Jeden host może mieć uruchomionych wiele systemów operacyjnych typu guest. Tego typu wirtualny kompuer nazywamy ''maszyną wirtualną''.

Kiedy wirtualizacja jest przydatna?
* Gdy pracujemy na Windows'ie a musimy uruchomić program napisany pod Linux'a w tym samym czasie
* W dużych zespołach programistycznych - każdy projekt ma dedykowany szablon maszyn wirtualnych, który jest skonfigurowany pod potrzeby tego projektu. W ten sposób programista może pracować nad dwoma projektami, które wymagają różnych konfiguracju systemu operacyjnego.
* Na potrzeby testowania i wdrażania aplikacji. Możemy testować działanie tej samej aplikacji na różnych konfiguracjach systemu operacyjnego (czy nawet na różnych systemach operacyjnych).
* W celu sprawdzenia komunikacji między aplikacjami - każda maszyna wirtualna (każdy system guest) może otrzymać swój indywidualny adres IP w sieci i być widoczny dla hosta i innych komputerów jako rzeczywista maszyna.

W przypadku laboratorium z Sieci komputerowych tworzymy maszynę wirtualną po to, by Państwo mieli pełną kontrolę nad systemem operacyjnym. Przykładowo, ewentualne przypadkowe usunięcie plików systemowych w maszynie wirtualnej uniemożliwi pracę tylko systemowi guest, host zaś będzie pracował normalnie.

== Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej ==
Istnieje wiele programów (narzędzi wirtualizacji), które umożliwiają wirtualizację systemu operacyjnego. W naszym przypadku wykorzystamy program [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle. Instrukcja została dostosowana do angielskiej wersji programu VirtualBox, w przypadku polskiej wersji językowej należy odnaleźć słowne odpowiedniki. Jeśli chodzi o instalowany system operacyjny będziemy również instalować wersję angielską - w przypadku problemów umożliwia to łatwiejsze odnalezienie odpowiedzi w internecie.

W celu stworzenia nowej maszyny wirtualnej postępujemy według poniższego schematu:
# instalujemy aplikację VirtualBox [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle.
# otwieramy aplikację VirtualBox
# włączamy kreator tworzenia nowej maszyny wirtualnej ('''Machine''' -> '''New''')
# '''Name''': ''ImieNazwisko''
# '''Type''': ''Linux''
# '''Version''': ''Ubuntu (64 bit)''
#: <code>'''Uwaga:''' domyślnie będziemy używać systemu [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS] w wersji o 64-bitowej architekturze procesora ze śrdowiskiem graficznym MATE. Na 64-bitowym hoście można postawić system typu guest o architekturze zarówno 64 jak i 32 bity. Na 32-bitowym hoście możliwe jest postawienie tylko 32-bitowego systemu typu guest. Jeśli wasz komputer nie umożliwia instalacji wersji 64 bitowej należy ściągnąć 32 bitowy odpowiednik. Nie wpłynie to na resztę zajęć. </code>
# '''Memory size''': ''3 GB'' (trzeba pamiętać, że pula pamięci RAM jest wspólna dla obu systemów - jeśli udostępnimy za dużo systemowi goszczącemu, możemy doprowadzić do problemów z działaniem hosta; dostosujcie więc wartości do własnej maszyny, pamiętając, by zostawić minimum 1 GB RAMu dla hosta!)
# '''Hard disk''': wybieramy ''Create a virtual hard disk now''
#: <code>'''Uwaga:''' dysk maszyny wirtualnej będzie widoczny '''tylko''' w systemie typu guest. Na maszynie typu host będzie to po prostu zwykły plik.</code>
## '''Hard disk file type''': ''VDI (VirtualBox Disk Image)''
## '''Storage on physical hard disk''': ''Dynamically allocated'' (rozmiar pliku na dysku hosta będzie się zwiększał w zależności od zajętości miejsca w systemie gościa)
## '''File location and size''': w pierwszym polu wpisujemy nazwę dysku dla naszej maszyny (''ImieNazwisko'', dysk zostanie utworzony w katalogu domowym), natomiast rozmiar ustawiamy na około 12 GB.

W tym momencie maszyna wirtualna jest już utworzona. Aby zainstalować system, musimy "włożyć" do wirtualnego napędu maszyny wirtualnej obraz płyty ISO z systemem operacyjnym. W tym celu należy zaznaczyć utworzoną maszynę oraz kliknąć przycisk '''Settings''' (lub kliknąć prawy przycisk myszy i również wybrać '''Settings'''). Następnie przechodzimy do '''Storage''' i tam klikamy na ikonę płyty (podpisaną '''Empty''') znajdującą się pod polem '''Controller: IDE'''. Następnie w menu wybieramy opcję '''Choose Virtual Optical Disk File'''. W okienku wyboru pliku wybieramy plik '''ubuntu-mate-20.04.2.0-desktop-amd64.iso''' uprzednio ściągnięty ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS].

[[File:Open-cdrom.png|750px]]

W tym momencie mamy stworzoną maszynę wirtualną z włożoną "płytą" do wirtualnego napędu optycznego. Możemy zatem przejść do Zadania 2.

== Zadanie 2: instalacja systemu Linux Ubuntu ==
# Uruchamiamy maszynę wirtualną (zaznaczamy maszynę w oknie VirtualBox'a i klikamy '''Start''' w górnym menu)
#: '''Uwaga:''' Jeżeli w trakcie instalacji pokaże się ekran jak poniżej, to wciskamy '''prawy Ctrl + F7''' (pojawi się konsola) i następnie '''prawy Ctrl + F1''' (powinien wrócić graficzny instalator)
#: [[File:UbuntuProblem VB.png|685px]]
# W oknie '''Welcome''' wybieramy język angielski i klikamy '''Install Ubuntu MATE'''
# W ekranie wyboru klawiatury ustawiamy ''Polish'' - ''Polish'' i klikamy '''Continue'''
# W kolejnym oknie '''zaznaczamy''' Normal installation, ściąganie aktualizacji i '''nie zaznaczamy''' ściągania dodatkowego oprogramowania (kodeków MP3, itp.)
# W kolejnym oknie z menu wyboru dotyczącym sposobu instalacji wybieramy '''Something else''' (sami przeprowadzimy partycjonowanie dysku)
#: <code>'''Uwaga:''' polecane jest zapoznanie się z hierarchią systemu plików w systemach Linux (można o tym poczytać [http://osworld.pl/systemowa-hierarchia-plikow/ tutaj] lub [http://www.qkiz.pl/blog/ubuntu/newbie/5-dlaczego-ubuntu-podstawy-i-teoria.html?showall=1 tutaj])</code>
# W kolejnym oknie zaznaczamy dysk <code>/dev/sda</code> oraz klikamy '''New Partition Table''' i następnie w oknie '''Continue''' - pojawi się <code>free space</code>. Tworzymy dwie partycje:
## '''Partycja głównego systemu plików'''
##* Rozmiar: ''10 GB''
##* Typ: ''primary''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''Ext4 journaling file system''
##* Mount point: /
##: <code>'''Uwaga:''' W tej konfiguracji wszystkie dane będą na jednej partycji. W praktyce raczej przydziela się partycje na wybrane podkatalogi; przykładowo katalog /home często tworzony jest na oddzielnej partycji.</code>
## '''Partycja wymiany (swap)'''
##* Rozmiar: ''2 GB'' (pozostały rozmiar dysku)
##* Typ: ''logical''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''swap area''
# Klikamy '''Install now''' i '''Continue'''
# W opcji wyboru lokacji zostawiamy ''Warsaw'' i klikamy '''Continue'''
# W ekranie '''Who are you?''' wpisujemy:
#* '''Your name:''' ''student''
#* '''Your computer's name:''' ''student-XX'', gdzie XX to numer komputera
#* '''Pick a userame:''' ''student''
#* '''Choose a password:''' '''własne, do zapamiętania'''
#* Zaznaczamy opcję, by wpisywać hasło przy logowaniu
# Na koniec instalacji wyskoczy okienko '''Installaction complete''' - klikamy '''Restart Now'''
# Pojawi się ekran proszący o wyjęcie płyty - sprawdzamy, czy obraz iso jest w wirtualnym napędzie ('''Settings''' -> '''Storage'''), jeśli tak - usuwamy i następnie restartujemy system
# Po restarcie pojawi się okno logowania - logujemy się na użytkownika ''student'' i w zasadzie mamy działający system
# Możemy zauważyć, że okienko maszyny wirtualnej ma dość niską rozdzielczość i nie można tego rozmiaru zmienić. W tym celu istalujemy tzw. VirtualBox Guest Additions:
#* w terminalu ('''Applications''' -> '''System Tools''' -> '''MATE Terminal''') wpisujemy komendę: <pre>sudo apt-get install virtualbox-guest-dkms</pre>
#* w menu uruchomionej maszyny wirtualnej wybieramy '''Devices''' -> '''Install Guest Additions CD image'''
#* procedura ta powoduje najpierw pobranie z internetu a następnie włożenie do wirtualnego napędu optycznego "płyty" z odpowiednim oprogramowaniem - napęd z płytą pojawi się na pulpcie, w wyskakujących okienkach i terminalu klikamy tak, by się nam one zainstalowały (jeśli nie wyskoczą okienka, uruchamiamy płytę poprzez skrót na pulpicie)
#* na koniec restartujemy system
# Po ponownym uruchomieniu obraz maszyny powinien się skalować wraz z wielkością okna. Jeśli po uruchomieniu nadal okno maszyny wirtualnej nie skaluje się poprawnie należy sprawdzić czy "View --> Auto-resize Guest Display" jest dostępne i zaznaczone; można również zmienić kilkakrotnie tryb widoku, by maszyna na pewno załadowała skalowanie z rozdzielczością.

== Ustawienia sieci maszyny wirtualnej ==
Ważnym elementem konfiguracji maszyny wirtualnej jest jej podłączenie do sieci ('''Settings''' -> '''Network''' -> '''Adapter 1''' -> '''Attached to'''). Może ona działać w jednym z kilku możliwych trybów:

* '''Not attached''' - w tym trybie system operacyjny zainstalowany na maszynie wirtualnej widzi wirtualną kartę sieciową, ale nie ma połączenia na zewnątrz - tak jakby kabel Ethernet nie był podłączony do komputera. Zmiana statusu w trakcie pracy systemu na ten tryb odpowiada "mechanicznemu" wyjęciu kabla z wtyczki.

* '''NAT Network''' - ''Network Address Translation'', maszyna funkcjonuje w wirtualnej podsieci. Jest to analogiczna sytuacja, gdy ustawiamy router, który tworzy własną sieć lokalną i do niego podłączamy komputer (w tym przypadku takim routerem jest ''host''). Adres IP maszyny wirtualnej nie jest widoczny na zewnątrz.

* '''Bridged networking''' - maszyna wirtualna jest podpięta bezpośrednio do interfejsu sieciowego hosta i będzie widoczna w sieci jako kolejne urządzenie podłączone bezpośrednio do niej. Nasz system dostanie adres IP z puli sieci oraz będzie widoczny dla wszystkich innych komputerów w tej sieci tak jakby to było fizyczne urządzenie.

* '''Generic networking''' - bardzo rzadko uzywany tryb, w którym użytkownik sam wybiera sterownik karty sieciowej (nie bedziemy tego trybu używać)

== Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux ==
Na zajęciach z Sieci komputerowych będziemy pracować w systemie Linux z dużym wykorzystaniem terminala i powłoki <code>bash</code> i stopniowo poznawać bardziej zaawansowane komendy.

Pierwszym zadaniem jest przypomnienie sobie podstawowych komend, znanych jeszcze z PTI:
# Proszę pobrać tekst "Romeo i Julii" po angielsku: <pre>wget http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt</pre>
# Sprawdzić, w którym katalogu się znajdujemy (<code>pwd</code>)
# Stworzyć w katalogu <code>/tmp</code> katalogi <code>foo</code> i <code>bar</code> (do tworzenia katalogów polecenie <code>mkdir</code>, do przejścia do katalogu polecenie <code>cd</code>)
# Skopiować do katalogu <code>foo</code> plik z tekstem dramatu (<code>cp</code>)
# Przejść do katalogu <code>bar</code> i wyświetlić zawartość dramatu za pomocą ''ścieżki absolutnej'' (<code>cat</code>)
# Skopiować dramat z katalogu <code>foo</code> do <code>bar</code> za pomocą ''ścieżki względnej''

== Podstawy administracji systemem Linux - instalacja oprogramowania ==
=== Użytkownik administracyjny i komenda sudo ===
W systemie Linux istnieje bardzo mocno wymuszany podział na administratora komputera oraz zwykłego użytkownika (w nowszych wersjach systemu Windows został wprowadzony analogiczny mechanizm). Do wykonywania czynności administracyjnych stworzono użytkownika o nazwie '''root'''. W nowszych systemach (np. naszym Ubuntu) konto administracyjne jest domyślnie wyłączone (nie da się zalogować na takiego użytkownika), a jego uprawnienia nabywa zwykły użytkownik tymczasowo, z użyciem komendy <code>sudo</code>.

Komenda sudo pozwala aktualnemu użytkownikowi (o ile spełnia dodatkowo pewne wymagania) wykonywać zadania administracyjne.

Przykłady użycia: 
sudo adduser ola # wykona polecenie adduser ola z uprawnieniami administratora 
sudo -i # zalogouje sie do konsoli administratora 
sudo -u ola -i # uruchomi konosole z zalogowanym uzytkownikiem ola

=== Instalowanie oprogramowania ===
Wszystkie sytemy operacyjne Linux przychodzą z (mniej lub bardziej bogatym) zestawem oprogramowania oraz narzędziami do automatycznej instalacji programów. Instalowanie programów w systemach Linux przypomina bardziej znane ze smartfonów aplikacje typu ''Google Play'' czy ''Apple Store'', które pozwalają na automatyczną instalację zweryfikowanych aplikacji. W systemach Linux tego typu "sklepy" z (darmowym) oprogramowaniem nazywamy najczęściej '''repozytoriami''' a programy (jak i dodatkowe biblioteki) '''pakietami''' lub '''paczkami'''. Takie podejście jest znacznie bezpieczniejsze i pewniejsze niż uruchamianie losowych plików typu ''setup.exe'' ściągniętych z podejrzanych stron.

<code>'''Uwaga:''' Oczywiście w systemie Linux istnieje możliwość ściągnięcia i zainstalowania programu, który nie istnieje w repozytoriach. Z reguły ściągamy wtedy archiwum ze skompilowany programem, po czym uruchamiamy dołaczony do niego skrypt instalacyjny.</code>

W Ubuntu (i innych dystrybucjach pochodzących od systemu Debian) do zarządzania pakietami/paczkami służą narzędzia '''dpkg''' oraz '''apt'''.

<code>'''Uwaga:''' Niektóre dystrybucje Linuxa (np. nasze Ubuntu) posiadają całkiem użyteczne graficzne nakładki na system instalacji pakietów z repozytoriów (np. program '''Synaptic'''). Taki graficzny program to już w zasadzie to samo co “sklepy” w smartfonach.</code>

=== Typy repozytoriów w Ubuntu ===
Żródła z których pobieramy oprogramowanie są opisane w pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>.

Domyślne repozytorium Ubuntu podzielone jest na 4 części:
* '''Main''' – aplikacje o otwartym kodzie źródłowym szczególnie ważne i potrzebne, wspierane przez developerów Ubuntu
* '''Restricted''' – programy dodatkowe, wspierane przez Ubuntu, ale nieoparte na wolnej licencji
* '''Universe''' – niewspierane oprogramowanie Open Source
* '''Multiverse''' – niewspierane i niewolne oprogramowanie

Do tego pliku można dopisywać kolejne repozytoria będące poza kontrolą dostawcy.

=== Przeszukiwanie pakietów ===
Po zmianie konfiguracji repozytoriów (tj. modyfikacji pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>) nalezy pobrać informacje o pakietach z repozytorium. Do takiej aktualizacji repozytoriów komenda

sudo apt-get update

Komenda <code>sudo apt-get update</code> pobiera również informacje o nowych pakietach, które wydali twórcy Ubuntu i dobrze ją wykonać przed każdą czynnością dotyczącą pakietów.

Do aktualizacji już zainstalowanych pakietów służy komenda:

sudo apt-get upgrade
lub
sudo apt-get dist-upgrade
(druga komenda nie tylko aktualizuje zainstalowane pakiety, ale również usuwa pakiety już niepotrzebne i usuwa niepotrzebne zależności między pakietami)

Do przeszukiwania repozytorium pakietów służy program <code>apt-cache</code>. By wyszukać pakiety, które mają w nazwie lub opisie ciąg znaków ''foo'', należy napisać polecenie:

apt-cache search foo

By wyszukiwać tylko w nazwie pakietu należy wpisać:

apt-cache search -n foo

== Zadanie 4: dodawanie nowych repozytoriów ==
Należy zmodyfikować plik <code>/etc/apt/sources.list</code> w ten sposób, aby umożliwić korzystanie z oprogramowania Canonical Partners. W tym celu należy odkomentować linijkę:

deb http://archive.canonical.com/ubuntu focal partner

Należy pamiętać, że po każdej modyfikacji repozytoriów należy wykonać ponownie komendę <code>apt-get update</code>!

== Zadanie 5: instalacja pakietów ==
Odnaleźć nazwę pakietu który dostarcza serwer ''ssh'', w tym celu proszę przeszukać paczki które w nazwie mają ''ssh'' a następnie za pomocą grep znaleźć paczki które w nazwie mają server:
apt-cache search ssh | grep server

Za pomocą <code>apt-get install</code> zainstalować program '''emacs''' oraz '''serwer ssh''' (<code>openssh-server</code>).

== Podstawy administracji systemem Linux - użytkownicy ==
=== Dodawanie i usuwanie użytkowników ===
Do dodawania użytkownikow służy komenda <code>adduser</code>, a do ich kasowania <code>deluser</code>.


Wszystkie informacje o użytkowniku znajdują się w pliku <code>/etc/passwd</code>.

=== Grupy użytkowników ===
Użytkownik może należy do jednej bądź wielu '''grup'''. Grupy ułatwiają kontrolę wielu użytkowników (łatwo przypisywać np. użytkownikom prawa dostępu poprzez przypisanie ich do grupy).

By dodać użytkownika do grupy można wykonać:

sudo adduser username group

=== Zarządzanie uprawnieniami <code>sudo</code> ===
Polecenie <code>sudo</code> ma większe możliwości, niż tylko nadanie uprawnień do wykonania dowolnej komendy.

Pozwala ono np. na:
* umożliwienie użytkownikowi wykonania tylko kilku poleceń z uprawnieniami ''root'',
* umożliwienie wykonania niektórych poleceń bez podania hasła.

Konfiguracja polecenia <code>sudo</code> znajduje się w pliku <code>/etc/sudoers</code>, jednak plik ten nie może być tak po prostu edytowany za pomocą zwykłego edytora tekstu - jeśli jego składnia będzie niepoprawna, to kolejne polecenia sudo nie będą mogły się wykonać!

Do edycji pliku <code>/etc/sudoers</code> służy '''tylko i wyłącznie''' polecenie <code>visudo</code>.

<code>'''Uwaga:''' Nie jest łatwo bezpiecznie skonfigurować sudo, przykładowo jeśli damy komuś dostęp do używania edytora vim z uprawnieniami root to, zasadniczo, będzie on mógł wykonywać dowolne operacje w systemie (ponieważ edytor vim sam z siebie pozwala na uruchomienie dowolnej komendy). Przykładowo: komenda '''sudo rm -rf /''' usunie nam cały system operacyjny i wszystkie pliki na dysku!</code>

== Zadanie 6: dodawanie uprawnień <code>sudo</code> użytkownikowi ==
Domyślna konfiguracja <code>sudo</code>, pozwala na wykonanie polecenia z uprawnieniami administratora każdemu użytkownikowi w grupie <code>sudo</code>.

Dodaj w systemie użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

== Zadanie 7: dodawanie wybranych uprawnień <code>sudo</code> ==
Dodaj w systemie nowego użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer (czyli wykonać komendę <code>/sbin/reboot</code>).

== Plik ISO z Ubuntu MATE 20.04 ==
* Link bezpośredni (Princeton): [http://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/20.04.3/release/ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]
* Link bezpośredni (serwer WF PW): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]

SK Zadanie 1 remote

2024-03-07T08:55:08Z

Lgraczyk: /* Przeszukiwanie pakietów */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Skrót zadań z Laboratorium 1 ==
=== Zadanie 1 i 2 ===
Należy utworzyć nową maszynę wirtualną przy użyciu programu '''VirtualBox''' o nazwie '''Imie Nazwisko''' (3 GB RAM, 12 GB domyślnego rozmiaru dysku) oraz zainstalować system '''Linux Ubuntu 20.04 LTS 64-bit''' (obraz płyty iso należy ściągnąć ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Ubuntu MATE 20.04] lub z serwera Wydziału Fizyki [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]). Użytkownik: <code>student</code>, hasło: własne, do zapamiętania. Partycja główna 10 GB, ext4. Partycja wymiany swap - pozostała pamięć.

=== Zadanie 3 ===
Powtórzenie komend systemu Linux:
* polecenia: <code>cd, wget, pwd, mkdir, cp, cat</code>
* ścieżka względna oraz ścieżka absolutna

=== Zadanie 4 ===
Zmienić domyślne ścieżki, z których pobierane są repozytoria oprogramowania w ten sposób, by dodać repozytorium Canonical Partners.

=== Zadanie 5 ===
Należy zainstalować programy:
* serwer ''ssh''
* edytor tekstu ''emacs''
Należy pamiętać o komendzie <code>sudo apt-get update</code>!

=== Zadanie 6 ===
Dodaj użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

=== Zadanie 7 ===
Dodaj użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer.

== Wirtualizacja ==
Wirtualizacja - jest jednym ze sposobów wydajniejszego wykorzystania sprzętu komputerowego; w naszym przypadku zajmiemy się wirtualizacją systemu operacyjnego, czyli uruchomieniem dwóch systemów operacyjnych na jednym komputerze '''jednocześnie'''.

Wyróżniamy:
* '''Host''' (lub “matka”) — system, w którym uruchomione są inne systemy operacyjne (poprzez odpowiednie oprogramowanie)
* '''Guest''' (lub "gość") — system, który jest uruchomiony w oprogramowaniu symulującym komputer, które działa na hoście. Jeden host może mieć uruchomionych wiele systemów operacyjnych typu guest. Tego typu wirtualny kompuer nazywamy ''maszyną wirtualną''.

Kiedy wirtualizacja jest przydatna?
* Gdy pracujemy na Windows'ie a musimy uruchomić program napisany pod Linux'a w tym samym czasie
* W dużych zespołach programistycznych - każdy projekt ma dedykowany szablon maszyn wirtualnych, który jest skonfigurowany pod potrzeby tego projektu. W ten sposób programista może pracować nad dwoma projektami, które wymagają różnych konfiguracju systemu operacyjnego.
* Na potrzeby testowania i wdrażania aplikacji. Możemy testować działanie tej samej aplikacji na różnych konfiguracjach systemu operacyjnego (czy nawet na różnych systemach operacyjnych).
* W celu sprawdzenia komunikacji między aplikacjami - każda maszyna wirtualna (każdy system guest) może otrzymać swój indywidualny adres IP w sieci i być widoczny dla hosta i innych komputerów jako rzeczywista maszyna.

W przypadku laboratorium z Sieci komputerowych tworzymy maszynę wirtualną po to, by Państwo mieli pełną kontrolę nad systemem operacyjnym. Przykładowo, ewentualne przypadkowe usunięcie plików systemowych w maszynie wirtualnej uniemożliwi pracę tylko systemowi guest, host zaś będzie pracował normalnie.

== Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej ==
Istnieje wiele programów (narzędzi wirtualizacji), które umożliwiają wirtualizację systemu operacyjnego. W naszym przypadku wykorzystamy program [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle. Instrukcja została dostosowana do angielskiej wersji programu VirtualBox, w przypadku polskiej wersji językowej należy odnaleźć słowne odpowiedniki. Jeśli chodzi o instalowany system operacyjny będziemy również instalować wersję angielską - w przypadku problemów umożliwia to łatwiejsze odnalezienie odpowiedzi w internecie.

W celu stworzenia nowej maszyny wirtualnej postępujemy według poniższego schematu:
# instalujemy aplikację VirtualBox [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle.
# otwieramy aplikację VirtualBox
# włączamy kreator tworzenia nowej maszyny wirtualnej ('''Machine''' -> '''New''')
# '''Name''': ''ImieNazwisko''
# '''Type''': ''Linux''
# '''Version''': ''Ubuntu (64 bit)''
#: <code>'''Uwaga:''' domyślnie będziemy używać systemu [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS] w wersji o 64-bitowej architekturze procesora ze śrdowiskiem graficznym MATE. Na 64-bitowym hoście można postawić system typu guest o architekturze zarówno 64 jak i 32 bity. Na 32-bitowym hoście możliwe jest postawienie tylko 32-bitowego systemu typu guest. Jeśli wasz komputer nie umożliwia instalacji wersji 64 bitowej należy ściągnąć 32 bitowy odpowiednik. Nie wpłynie to na resztę zajęć. </code>
# '''Memory size''': ''3 GB'' (trzeba pamiętać, że pula pamięci RAM jest wspólna dla obu systemów - jeśli udostępnimy za dużo systemowi goszczącemu, możemy doprowadzić do problemów z działaniem hosta; dostosujcie więc wartości do własnej maszyny, pamiętając, by zostawić minimum 1 GB RAMu dla hosta!)
# '''Hard disk''': wybieramy ''Create a virtual hard disk now''
#: <code>'''Uwaga:''' dysk maszyny wirtualnej będzie widoczny '''tylko''' w systemie typu guest. Na maszynie typu host będzie to po prostu zwykły plik.</code>
## '''Hard disk file type''': ''VDI (VirtualBox Disk Image)''
## '''Storage on physical hard disk''': ''Dynamically allocated'' (rozmiar pliku na dysku hosta będzie się zwiększał w zależności od zajętości miejsca w systemie gościa)
## '''File location and size''': w pierwszym polu wpisujemy nazwę dysku dla naszej maszyny (''ImieNazwisko'', dysk zostanie utworzony w katalogu domowym), natomiast rozmiar ustawiamy na około 12 GB.

W tym momencie maszyna wirtualna jest już utworzona. Aby zainstalować system, musimy "włożyć" do wirtualnego napędu maszyny wirtualnej obraz płyty ISO z systemem operacyjnym. W tym celu należy zaznaczyć utworzoną maszynę oraz kliknąć przycisk '''Settings''' (lub kliknąć prawy przycisk myszy i również wybrać '''Settings'''). Następnie przechodzimy do '''Storage''' i tam klikamy na ikonę płyty (podpisaną '''Empty''') znajdującą się pod polem '''Controller: IDE'''. Następnie w menu wybieramy opcję '''Choose Virtual Optical Disk File'''. W okienku wyboru pliku wybieramy plik '''ubuntu-mate-20.04.2.0-desktop-amd64.iso''' uprzednio ściągnięty ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS].

[[File:Open-cdrom.png|750px]]

W tym momencie mamy stworzoną maszynę wirtualną z włożoną "płytą" do wirtualnego napędu optycznego. Możemy zatem przejść do Zadania 2.

== Zadanie 2: instalacja systemu Linux Ubuntu ==
# Uruchamiamy maszynę wirtualną (zaznaczamy maszynę w oknie VirtualBox'a i klikamy '''Start''' w górnym menu)
#: '''Uwaga:''' Jeżeli w trakcie instalacji pokaże się ekran jak poniżej, to wciskamy '''prawy Ctrl + F7''' (pojawi się konsola) i następnie '''prawy Ctrl + F1''' (powinien wrócić graficzny instalator)
#: [[File:UbuntuProblem VB.png|685px]]
# W oknie '''Welcome''' wybieramy język angielski i klikamy '''Install Ubuntu MATE'''
# W ekranie wyboru klawiatury ustawiamy ''Polish'' - ''Polish'' i klikamy '''Continue'''
# W kolejnym oknie '''zaznaczamy''' Normal installation, ściąganie aktualizacji i '''nie zaznaczamy''' ściągania dodatkowego oprogramowania (kodeków MP3, itp.)
# W kolejnym oknie z menu wyboru dotyczącym sposobu instalacji wybieramy '''Something else''' (sami przeprowadzimy partycjonowanie dysku)
#: <code>'''Uwaga:''' polecane jest zapoznanie się z hierarchią systemu plików w systemach Linux (można o tym poczytać [http://osworld.pl/systemowa-hierarchia-plikow/ tutaj] lub [http://www.qkiz.pl/blog/ubuntu/newbie/5-dlaczego-ubuntu-podstawy-i-teoria.html?showall=1 tutaj])</code>
# W kolejnym oknie zaznaczamy dysk <code>/dev/sda</code> oraz klikamy '''New Partition Table''' i następnie w oknie '''Continue''' - pojawi się <code>free space</code>. Tworzymy dwie partycje:
## '''Partycja głównego systemu plików'''
##* Rozmiar: ''10 GB''
##* Typ: ''primary''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''Ext4 journaling file system''
##* Mount point: /
##: <code>'''Uwaga:''' W tej konfiguracji wszystkie dane będą na jednej partycji. W praktyce raczej przydziela się partycje na wybrane podkatalogi; przykładowo katalog /home często tworzony jest na oddzielnej partycji.</code>
## '''Partycja wymiany (swap)'''
##* Rozmiar: ''2 GB'' (pozostały rozmiar dysku)
##* Typ: ''logical''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''swap area''
# Klikamy '''Install now''' i '''Continue'''
# W opcji wyboru lokacji zostawiamy ''Warsaw'' i klikamy '''Continue'''
# W ekranie '''Who are you?''' wpisujemy:
#* '''Your name:''' ''student''
#* '''Your computer's name:''' ''student-XX'', gdzie XX to numer komputera
#* '''Pick a userame:''' ''student''
#* '''Choose a password:''' '''własne, do zapamiętania'''
#* Zaznaczamy opcję, by wpisywać hasło przy logowaniu
# Na koniec instalacji wyskoczy okienko '''Installaction complete''' - klikamy '''Restart Now'''
# Pojawi się ekran proszący o wyjęcie płyty - sprawdzamy, czy obraz iso jest w wirtualnym napędzie ('''Settings''' -> '''Storage'''), jeśli tak - usuwamy i następnie restartujemy system
# Po restarcie pojawi się okno logowania - logujemy się na użytkownika ''student'' i w zasadzie mamy działający system
# Możemy zauważyć, że okienko maszyny wirtualnej ma dość niską rozdzielczość i nie można tego rozmiaru zmienić. W tym celu istalujemy tzw. VirtualBox Guest Additions:
#* w terminalu ('''Applications''' -> '''System Tools''' -> '''MATE Terminal''') wpisujemy komendę: <pre>sudo apt-get install virtualbox-guest-dkms</pre>
#* w menu uruchomionej maszyny wirtualnej wybieramy '''Devices''' -> '''Install Guest Additions CD image'''
#* procedura ta powoduje najpierw pobranie z internetu a następnie włożenie do wirtualnego napędu optycznego "płyty" z odpowiednim oprogramowaniem - napęd z płytą pojawi się na pulpcie, w wyskakujących okienkach i terminalu klikamy tak, by się nam one zainstalowały (jeśli nie wyskoczą okienka, uruchamiamy płytę poprzez skrót na pulpicie)
#* na koniec restartujemy system
# Po ponownym uruchomieniu obraz maszyny powinien się skalować wraz z wielkością okna. Jeśli po uruchomieniu nadal okno maszyny wirtualnej nie skaluje się poprawnie należy sprawdzić czy "View --> Auto-resize Guest Display" jest dostępne i zaznaczone; można również zmienić kilkakrotnie tryb widoku, by maszyna na pewno załadowała skalowanie z rozdzielczością.

== Ustawienia sieci maszyny wirtualnej ==
Ważnym elementem konfiguracji maszyny wirtualnej jest jej podłączenie do sieci ('''Settings''' -> '''Network''' -> '''Adapter 1''' -> '''Attached to'''). Może ona działać w jednym z kilku możliwych trybów:

* '''Not attached''' - w tym trybie system operacyjny zainstalowany na maszynie wirtualnej widzi wirtualną kartę sieciową, ale nie ma połączenia na zewnątrz - tak jakby kabel Ethernet nie był podłączony do komputera. Zmiana statusu w trakcie pracy systemu na ten tryb odpowiada "mechanicznemu" wyjęciu kabla z wtyczki.

* '''NAT Network''' - ''Network Address Translation'', maszyna funkcjonuje w wirtualnej podsieci. Jest to analogiczna sytuacja, gdy ustawiamy router, który tworzy własną sieć lokalną i do niego podłączamy komputer (w tym przypadku takim routerem jest ''host''). Adres IP maszyny wirtualnej nie jest widoczny na zewnątrz.

* '''Bridged networking''' - maszyna wirtualna jest podpięta bezpośrednio do interfejsu sieciowego hosta i będzie widoczna w sieci jako kolejne urządzenie podłączone bezpośrednio do niej. Nasz system dostanie adres IP z puli sieci oraz będzie widoczny dla wszystkich innych komputerów w tej sieci tak jakby to było fizyczne urządzenie.

* '''Generic networking''' - bardzo rzadko uzywany tryb, w którym użytkownik sam wybiera sterownik karty sieciowej (nie bedziemy tego trybu używać)

== Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux ==
Na zajęciach z Sieci komputerowych będziemy pracować w systemie Linux z dużym wykorzystaniem terminala i powłoki <code>bash</code> i stopniowo poznawać bardziej zaawansowane komendy.

Pierwszym zadaniem jest przypomnienie sobie podstawowych komend, znanych jeszcze z PTI:
# Proszę pobrać tekst "Romeo i Julii" po angielsku: <pre>wget http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt</pre>
# Sprawdzić, w którym katalogu się znajdujemy (<code>pwd</code>)
# Stworzyć w katalogu <code>/tmp</code> katalogi <code>foo</code> i <code>bar</code> (do tworzenia katalogów polecenie <code>mkdir</code>, do przejścia do katalogu polecenie <code>cd</code>)
# Skopiować do katalogu <code>foo</code> plik z tekstem dramatu (<code>cp</code>)
# Przejść do katalogu <code>bar</code> i wyświetlić zawartość dramatu za pomocą ''ścieżki absolutnej'' (<code>cat</code>)
# Skopiować dramat z katalogu <code>foo</code> do <code>bar</code> za pomocą ''ścieżki względnej''

== Podstawy administracji systemem Linux - instalacja oprogramowania ==
=== Użytkownik administracyjny i komenda sudo ===
W systemie Linux istnieje bardzo mocno wymuszany podział na administratora komputera oraz zwykłego użytkownika (w nowszych wersjach systemu Windows został wprowadzony analogiczny mechanizm). Do wykonywania czynności administracyjnych stworzono użytkownika o nazwie '''root'''. W nowszych systemach (np. naszym Ubuntu) konto administracyjne jest domyślnie wyłączone (nie da się zalogować na takiego użytkownika), a jego uprawnienia nabywa zwykły użytkownik tymczasowo, z użyciem komendy <code>sudo</code>.

Komenda sudo pozwala aktualnemu użytkownikowi (o ile spełnia dodatkowo pewne wymagania) wykonywać zadania administracyjne.

Przykłady użycia: 
sudo adduser ola # wykona polecenie adduser ola z uprawnieniami administratora 
sudo -i # zalogouje sie do konsoli administratora 
sudo -u ola -i # uruchomi konosole z zalogowanym uzytkownikiem ola

=== Instalowanie oprogramowania ===
Wszystkie sytemy operacyjne Linux przychodzą z (mniej lub bardziej bogatym) zestawem oprogramowania oraz narzędziami do automatycznej instalacji programów. Instalowanie programów w systemach Linux przypomina bardziej znane ze smartfonów aplikacje typu ''Google Play'' czy ''Apple Store'', które pozwalają na automatyczną instalację zweryfikowanych aplikacji. W systemach Linux tego typu "sklepy" z (darmowym) oprogramowaniem nazywamy najczęściej '''repozytoriami''' a programy (jak i dodatkowe biblioteki) '''pakietami''' lub '''paczkami'''. Takie podejście jest znacznie bezpieczniejsze i pewniejsze niż uruchamianie losowych plików typu ''setup.exe'' ściągniętych z podejrzanych stron.

<code>'''Uwaga:''' Oczywiście w systemie Linux istnieje możliwość ściągnięcia i zainstalowania programu, który nie istnieje w repozytoriach. Z reguły ściągamy wtedy archiwum ze skompilowany programem, po czym uruchamiamy dołaczony do niego skrypt instalacyjny.</code>

W Ubuntu (i innych dystrybucjach pochodzących od systemu Debian) do zarządzania pakietami/paczkami służą narzędzia '''dpkg''' oraz '''apt'''.

<code>'''Uwaga:''' Niektóre dystrybucje Linuxa (np. nasze Ubuntu) posiadają całkiem użyteczne graficzne nakładki na system instalacji pakietów z repozytoriów (np. program '''Synaptic'''). Taki graficzny program to już w zasadzie to samo co “sklepy” w smartfonach.</code>

=== Typy repozytoriów w Ubuntu ===
Żródła z których pobieramy oprogramowanie są opisane w pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>.

Domyślne repozytorium Ubuntu podzielone jest na 4 części:
* '''Main''' – aplikacje o otwartym kodzie źródłowym szczególnie ważne i potrzebne, wspierane przez developerów Ubuntu
* '''Restricted''' – programy dodatkowe, wspierane przez Ubuntu, ale nieoparte na wolnej licencji
* '''Universe''' – niewspierane oprogramowanie Open Source
* '''Multiverse''' – niewspierane i niewolne oprogramowanie

Do tego pliku można dopisywać kolejne repozytoria będące poza kontrolą dostawcy.

=== Przeszukiwanie pakietów ===
Po zmianie konfiguracji repozytoriów (tj. modyfikacji pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>) nalezy pobrać informacje o pakietach z repozytorium. Do takiej aktualizacji pakietów komenda

sudo apt-get update

Komenda <code>sudo apt-get update</code> pobiera również informacje o nowych pakietach, które wydali twórcy Ubuntu i dobrze ją wykonać przed każdą czynnością dotyczącą pakietów.

Do aktualizacji już zainstalowanych pakietów służy komenda:

sudo apt-get upgrade
lub
sudo apt-get dist-upgrade
(druga komenda nie tylko aktualizuje zainstalowane pakiety, ale również usuwa pakiety już niepotrzebne i usuwa niepotrzebne zależności między pakietami)

Do przeszukiwania repozytorium pakietów służy program <code>apt-cache</code>. By wyszukać pakiety, które mają w nazwie lub opisie ciąg znaków ''foo'', należy napisać polecenie:

apt-cache search foo

By wyszukiwać tylko w nazwie pakietu należy wpisać:

apt-cache search -n foo

== Zadanie 4: dodawanie nowych repozytoriów ==
Należy zmodyfikować plik <code>/etc/apt/sources.list</code> w ten sposób, aby umożliwić korzystanie z oprogramowania Canonical Partners. W tym celu należy odkomentować linijkę:

deb http://archive.canonical.com/ubuntu focal partner

Należy pamiętać, że po każdej modyfikacji repozytoriów należy wykonać ponownie komendę <code>apt-get update</code>!

== Zadanie 5: instalacja pakietów ==
Odnaleźć nazwę pakietu który dostarcza serwer ''ssh'', w tym celu proszę przeszukać paczki które w nazwie mają ''ssh'' a następnie za pomocą grep znaleźć paczki które w nazwie mają server:
apt-cache search ssh | grep server

Za pomocą <code>apt-get install</code> zainstalować program '''emacs''' oraz '''serwer ssh''' (<code>openssh-server</code>).

== Podstawy administracji systemem Linux - użytkownicy ==
=== Dodawanie i usuwanie użytkowników ===
Do dodawania użytkownikow służy komenda <code>adduser</code>, a do ich kasowania <code>deluser</code>.


Wszystkie informacje o użytkowniku znajdują się w pliku <code>/etc/passwd</code>.

=== Grupy użytkowników ===
Użytkownik może należy do jednej bądź wielu '''grup'''. Grupy ułatwiają kontrolę wielu użytkowników (łatwo przypisywać np. użytkownikom prawa dostępu poprzez przypisanie ich do grupy).

By dodać użytkownika do grupy można wykonać:

sudo adduser username group

=== Zarządzanie uprawnieniami <code>sudo</code> ===
Polecenie <code>sudo</code> ma większe możliwości, niż tylko nadanie uprawnień do wykonania dowolnej komendy.

Pozwala ono np. na:
* umożliwienie użytkownikowi wykonania tylko kilku poleceń z uprawnieniami ''root'',
* umożliwienie wykonania niektórych poleceń bez podania hasła.

Konfiguracja polecenia <code>sudo</code> znajduje się w pliku <code>/etc/sudoers</code>, jednak plik ten nie może być tak po prostu edytowany za pomocą zwykłego edytora tekstu - jeśli jego składnia będzie niepoprawna, to kolejne polecenia sudo nie będą mogły się wykonać!

Do edycji pliku <code>/etc/sudoers</code> służy '''tylko i wyłącznie''' polecenie <code>visudo</code>.

<code>'''Uwaga:''' Nie jest łatwo bezpiecznie skonfigurować sudo, przykładowo jeśli damy komuś dostęp do używania edytora vim z uprawnieniami root to, zasadniczo, będzie on mógł wykonywać dowolne operacje w systemie (ponieważ edytor vim sam z siebie pozwala na uruchomienie dowolnej komendy). Przykładowo: komenda '''sudo rm -rf /''' usunie nam cały system operacyjny i wszystkie pliki na dysku!</code>

== Zadanie 6: dodawanie uprawnień <code>sudo</code> użytkownikowi ==
Domyślna konfiguracja <code>sudo</code>, pozwala na wykonanie polecenia z uprawnieniami administratora każdemu użytkownikowi w grupie <code>sudo</code>.

Dodaj w systemie użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

== Zadanie 7: dodawanie wybranych uprawnień <code>sudo</code> ==
Dodaj w systemie nowego użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer (czyli wykonać komendę <code>/sbin/reboot</code>).

== Plik ISO z Ubuntu MATE 20.04 ==
* Link bezpośredni (Princeton): [http://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/20.04.3/release/ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]
* Link bezpośredni (serwer WF PW): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]

SK Zadanie 1 remote

2024-03-07T08:51:02Z

Lgraczyk: /* Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Skrót zadań z Laboratorium 1 ==
=== Zadanie 1 i 2 ===
Należy utworzyć nową maszynę wirtualną przy użyciu programu '''VirtualBox''' o nazwie '''Imie Nazwisko''' (3 GB RAM, 12 GB domyślnego rozmiaru dysku) oraz zainstalować system '''Linux Ubuntu 20.04 LTS 64-bit''' (obraz płyty iso należy ściągnąć ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Ubuntu MATE 20.04] lub z serwera Wydziału Fizyki [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]). Użytkownik: <code>student</code>, hasło: własne, do zapamiętania. Partycja główna 10 GB, ext4. Partycja wymiany swap - pozostała pamięć.

=== Zadanie 3 ===
Powtórzenie komend systemu Linux:
* polecenia: <code>cd, wget, pwd, mkdir, cp, cat</code>
* ścieżka względna oraz ścieżka absolutna

=== Zadanie 4 ===
Zmienić domyślne ścieżki, z których pobierane są repozytoria oprogramowania w ten sposób, by dodać repozytorium Canonical Partners.

=== Zadanie 5 ===
Należy zainstalować programy:
* serwer ''ssh''
* edytor tekstu ''emacs''
Należy pamiętać o komendzie <code>sudo apt-get update</code>!

=== Zadanie 6 ===
Dodaj użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

=== Zadanie 7 ===
Dodaj użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer.

== Wirtualizacja ==
Wirtualizacja - jest jednym ze sposobów wydajniejszego wykorzystania sprzętu komputerowego; w naszym przypadku zajmiemy się wirtualizacją systemu operacyjnego, czyli uruchomieniem dwóch systemów operacyjnych na jednym komputerze '''jednocześnie'''.

Wyróżniamy:
* '''Host''' (lub “matka”) — system, w którym uruchomione są inne systemy operacyjne (poprzez odpowiednie oprogramowanie)
* '''Guest''' (lub "gość") — system, który jest uruchomiony w oprogramowaniu symulującym komputer, które działa na hoście. Jeden host może mieć uruchomionych wiele systemów operacyjnych typu guest. Tego typu wirtualny kompuer nazywamy ''maszyną wirtualną''.

Kiedy wirtualizacja jest przydatna?
* Gdy pracujemy na Windows'ie a musimy uruchomić program napisany pod Linux'a w tym samym czasie
* W dużych zespołach programistycznych - każdy projekt ma dedykowany szablon maszyn wirtualnych, który jest skonfigurowany pod potrzeby tego projektu. W ten sposób programista może pracować nad dwoma projektami, które wymagają różnych konfiguracju systemu operacyjnego.
* Na potrzeby testowania i wdrażania aplikacji. Możemy testować działanie tej samej aplikacji na różnych konfiguracjach systemu operacyjnego (czy nawet na różnych systemach operacyjnych).
* W celu sprawdzenia komunikacji między aplikacjami - każda maszyna wirtualna (każdy system guest) może otrzymać swój indywidualny adres IP w sieci i być widoczny dla hosta i innych komputerów jako rzeczywista maszyna.

W przypadku laboratorium z Sieci komputerowych tworzymy maszynę wirtualną po to, by Państwo mieli pełną kontrolę nad systemem operacyjnym. Przykładowo, ewentualne przypadkowe usunięcie plików systemowych w maszynie wirtualnej uniemożliwi pracę tylko systemowi guest, host zaś będzie pracował normalnie.

== Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej ==
Istnieje wiele programów (narzędzi wirtualizacji), które umożliwiają wirtualizację systemu operacyjnego. W naszym przypadku wykorzystamy program [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle. Instrukcja została dostosowana do angielskiej wersji programu VirtualBox, w przypadku polskiej wersji językowej należy odnaleźć słowne odpowiedniki. Jeśli chodzi o instalowany system operacyjny będziemy również instalować wersję angielską - w przypadku problemów umożliwia to łatwiejsze odnalezienie odpowiedzi w internecie.

W celu stworzenia nowej maszyny wirtualnej postępujemy według poniższego schematu:
# instalujemy aplikację VirtualBox [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle.
# otwieramy aplikację VirtualBox
# włączamy kreator tworzenia nowej maszyny wirtualnej ('''Machine''' -> '''New''')
# '''Name''': ''ImieNazwisko''
# '''Type''': ''Linux''
# '''Version''': ''Ubuntu (64 bit)''
#: <code>'''Uwaga:''' domyślnie będziemy używać systemu [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS] w wersji o 64-bitowej architekturze procesora ze śrdowiskiem graficznym MATE. Na 64-bitowym hoście można postawić system typu guest o architekturze zarówno 64 jak i 32 bity. Na 32-bitowym hoście możliwe jest postawienie tylko 32-bitowego systemu typu guest. Jeśli wasz komputer nie umożliwia instalacji wersji 64 bitowej należy ściągnąć 32 bitowy odpowiednik. Nie wpłynie to na resztę zajęć. </code>
# '''Memory size''': ''3 GB'' (trzeba pamiętać, że pula pamięci RAM jest wspólna dla obu systemów - jeśli udostępnimy za dużo systemowi goszczącemu, możemy doprowadzić do problemów z działaniem hosta; dostosujcie więc wartości do własnej maszyny, pamiętając, by zostawić minimum 1 GB RAMu dla hosta!)
# '''Hard disk''': wybieramy ''Create a virtual hard disk now''
#: <code>'''Uwaga:''' dysk maszyny wirtualnej będzie widoczny '''tylko''' w systemie typu guest. Na maszynie typu host będzie to po prostu zwykły plik.</code>
## '''Hard disk file type''': ''VDI (VirtualBox Disk Image)''
## '''Storage on physical hard disk''': ''Dynamically allocated'' (rozmiar pliku na dysku hosta będzie się zwiększał w zależności od zajętości miejsca w systemie gościa)
## '''File location and size''': w pierwszym polu wpisujemy nazwę dysku dla naszej maszyny (''ImieNazwisko'', dysk zostanie utworzony w katalogu domowym), natomiast rozmiar ustawiamy na około 12 GB.

W tym momencie maszyna wirtualna jest już utworzona. Aby zainstalować system, musimy "włożyć" do wirtualnego napędu maszyny wirtualnej obraz płyty ISO z systemem operacyjnym. W tym celu należy zaznaczyć utworzoną maszynę oraz kliknąć przycisk '''Settings''' (lub kliknąć prawy przycisk myszy i również wybrać '''Settings'''). Następnie przechodzimy do '''Storage''' i tam klikamy na ikonę płyty (podpisaną '''Empty''') znajdującą się pod polem '''Controller: IDE'''. Następnie w menu wybieramy opcję '''Choose Virtual Optical Disk File'''. W okienku wyboru pliku wybieramy plik '''ubuntu-mate-20.04.2.0-desktop-amd64.iso''' uprzednio ściągnięty ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS].

[[File:Open-cdrom.png|750px]]

W tym momencie mamy stworzoną maszynę wirtualną z włożoną "płytą" do wirtualnego napędu optycznego. Możemy zatem przejść do Zadania 2.

== Zadanie 2: instalacja systemu Linux Ubuntu ==
# Uruchamiamy maszynę wirtualną (zaznaczamy maszynę w oknie VirtualBox'a i klikamy '''Start''' w górnym menu)
#: '''Uwaga:''' Jeżeli w trakcie instalacji pokaże się ekran jak poniżej, to wciskamy '''prawy Ctrl + F7''' (pojawi się konsola) i następnie '''prawy Ctrl + F1''' (powinien wrócić graficzny instalator)
#: [[File:UbuntuProblem VB.png|685px]]
# W oknie '''Welcome''' wybieramy język angielski i klikamy '''Install Ubuntu MATE'''
# W ekranie wyboru klawiatury ustawiamy ''Polish'' - ''Polish'' i klikamy '''Continue'''
# W kolejnym oknie '''zaznaczamy''' Normal installation, ściąganie aktualizacji i '''nie zaznaczamy''' ściągania dodatkowego oprogramowania (kodeków MP3, itp.)
# W kolejnym oknie z menu wyboru dotyczącym sposobu instalacji wybieramy '''Something else''' (sami przeprowadzimy partycjonowanie dysku)
#: <code>'''Uwaga:''' polecane jest zapoznanie się z hierarchią systemu plików w systemach Linux (można o tym poczytać [http://osworld.pl/systemowa-hierarchia-plikow/ tutaj] lub [http://www.qkiz.pl/blog/ubuntu/newbie/5-dlaczego-ubuntu-podstawy-i-teoria.html?showall=1 tutaj])</code>
# W kolejnym oknie zaznaczamy dysk <code>/dev/sda</code> oraz klikamy '''New Partition Table''' i następnie w oknie '''Continue''' - pojawi się <code>free space</code>. Tworzymy dwie partycje:
## '''Partycja głównego systemu plików'''
##* Rozmiar: ''10 GB''
##* Typ: ''primary''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''Ext4 journaling file system''
##* Mount point: /
##: <code>'''Uwaga:''' W tej konfiguracji wszystkie dane będą na jednej partycji. W praktyce raczej przydziela się partycje na wybrane podkatalogi; przykładowo katalog /home często tworzony jest na oddzielnej partycji.</code>
## '''Partycja wymiany (swap)'''
##* Rozmiar: ''2 GB'' (pozostały rozmiar dysku)
##* Typ: ''logical''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''swap area''
# Klikamy '''Install now''' i '''Continue'''
# W opcji wyboru lokacji zostawiamy ''Warsaw'' i klikamy '''Continue'''
# W ekranie '''Who are you?''' wpisujemy:
#* '''Your name:''' ''student''
#* '''Your computer's name:''' ''student-XX'', gdzie XX to numer komputera
#* '''Pick a userame:''' ''student''
#* '''Choose a password:''' '''własne, do zapamiętania'''
#* Zaznaczamy opcję, by wpisywać hasło przy logowaniu
# Na koniec instalacji wyskoczy okienko '''Installaction complete''' - klikamy '''Restart Now'''
# Pojawi się ekran proszący o wyjęcie płyty - sprawdzamy, czy obraz iso jest w wirtualnym napędzie ('''Settings''' -> '''Storage'''), jeśli tak - usuwamy i następnie restartujemy system
# Po restarcie pojawi się okno logowania - logujemy się na użytkownika ''student'' i w zasadzie mamy działający system
# Możemy zauważyć, że okienko maszyny wirtualnej ma dość niską rozdzielczość i nie można tego rozmiaru zmienić. W tym celu istalujemy tzw. VirtualBox Guest Additions:
#* w terminalu ('''Applications''' -> '''System Tools''' -> '''MATE Terminal''') wpisujemy komendę: <pre>sudo apt-get install virtualbox-guest-dkms</pre>
#* w menu uruchomionej maszyny wirtualnej wybieramy '''Devices''' -> '''Install Guest Additions CD image'''
#* procedura ta powoduje najpierw pobranie z internetu a następnie włożenie do wirtualnego napędu optycznego "płyty" z odpowiednim oprogramowaniem - napęd z płytą pojawi się na pulpcie, w wyskakujących okienkach i terminalu klikamy tak, by się nam one zainstalowały (jeśli nie wyskoczą okienka, uruchamiamy płytę poprzez skrót na pulpicie)
#* na koniec restartujemy system
# Po ponownym uruchomieniu obraz maszyny powinien się skalować wraz z wielkością okna. Jeśli po uruchomieniu nadal okno maszyny wirtualnej nie skaluje się poprawnie należy sprawdzić czy "View --> Auto-resize Guest Display" jest dostępne i zaznaczone; można również zmienić kilkakrotnie tryb widoku, by maszyna na pewno załadowała skalowanie z rozdzielczością.

== Ustawienia sieci maszyny wirtualnej ==
Ważnym elementem konfiguracji maszyny wirtualnej jest jej podłączenie do sieci ('''Settings''' -> '''Network''' -> '''Adapter 1''' -> '''Attached to'''). Może ona działać w jednym z kilku możliwych trybów:

* '''Not attached''' - w tym trybie system operacyjny zainstalowany na maszynie wirtualnej widzi wirtualną kartę sieciową, ale nie ma połączenia na zewnątrz - tak jakby kabel Ethernet nie był podłączony do komputera. Zmiana statusu w trakcie pracy systemu na ten tryb odpowiada "mechanicznemu" wyjęciu kabla z wtyczki.

* '''NAT Network''' - ''Network Address Translation'', maszyna funkcjonuje w wirtualnej podsieci. Jest to analogiczna sytuacja, gdy ustawiamy router, który tworzy własną sieć lokalną i do niego podłączamy komputer (w tym przypadku takim routerem jest ''host''). Adres IP maszyny wirtualnej nie jest widoczny na zewnątrz.

* '''Bridged networking''' - maszyna wirtualna jest podpięta bezpośrednio do interfejsu sieciowego hosta i będzie widoczna w sieci jako kolejne urządzenie podłączone bezpośrednio do niej. Nasz system dostanie adres IP z puli sieci oraz będzie widoczny dla wszystkich innych komputerów w tej sieci tak jakby to było fizyczne urządzenie.

* '''Generic networking''' - bardzo rzadko uzywany tryb, w którym użytkownik sam wybiera sterownik karty sieciowej (nie bedziemy tego trybu używać)

== Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux ==
Na zajęciach z Sieci komputerowych będziemy pracować w systemie Linux z dużym wykorzystaniem terminala i powłoki <code>bash</code> i stopniowo poznawać bardziej zaawansowane komendy.

Pierwszym zadaniem jest przypomnienie sobie podstawowych komend, znanych jeszcze z PTI:
# Proszę pobrać tekst "Romeo i Julii" po angielsku: <pre>wget http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt</pre>
# Sprawdzić, w którym katalogu się znajdujemy (<code>pwd</code>)
# Stworzyć w katalogu <code>/tmp</code> katalogi <code>foo</code> i <code>bar</code> (do tworzenia katalogów polecenie <code>mkdir</code>, do przejścia do katalogu polecenie <code>cd</code>)
# Skopiować do katalogu <code>foo</code> plik z tekstem dramatu (<code>cp</code>)
# Przejść do katalogu <code>bar</code> i wyświetlić zawartość dramatu za pomocą ''ścieżki absolutnej'' (<code>cat</code>)
# Skopiować dramat z katalogu <code>foo</code> do <code>bar</code> za pomocą ''ścieżki względnej''

== Podstawy administracji systemem Linux - instalacja oprogramowania ==
=== Użytkownik administracyjny i komenda sudo ===
W systemie Linux istnieje bardzo mocno wymuszany podział na administratora komputera oraz zwykłego użytkownika (w nowszych wersjach systemu Windows został wprowadzony analogiczny mechanizm). Do wykonywania czynności administracyjnych stworzono użytkownika o nazwie '''root'''. W nowszych systemach (np. naszym Ubuntu) konto administracyjne jest domyślnie wyłączone (nie da się zalogować na takiego użytkownika), a jego uprawnienia nabywa zwykły użytkownik tymczasowo, z użyciem komendy <code>sudo</code>.

Komenda sudo pozwala aktualnemu użytkownikowi (o ile spełnia dodatkowo pewne wymagania) wykonywać zadania administracyjne.

Przykłady użycia: 
sudo adduser ola # wykona polecenie adduser ola z uprawnieniami administratora 
sudo -i # zalogouje sie do konsoli administratora 
sudo -u ola -i # uruchomi konosole z zalogowanym uzytkownikiem ola

=== Instalowanie oprogramowania ===
Wszystkie sytemy operacyjne Linux przychodzą z (mniej lub bardziej bogatym) zestawem oprogramowania oraz narzędziami do automatycznej instalacji programów. Instalowanie programów w systemach Linux przypomina bardziej znane ze smartfonów aplikacje typu ''Google Play'' czy ''Apple Store'', które pozwalają na automatyczną instalację zweryfikowanych aplikacji. W systemach Linux tego typu "sklepy" z (darmowym) oprogramowaniem nazywamy najczęściej '''repozytoriami''' a programy (jak i dodatkowe biblioteki) '''pakietami''' lub '''paczkami'''. Takie podejście jest znacznie bezpieczniejsze i pewniejsze niż uruchamianie losowych plików typu ''setup.exe'' ściągniętych z podejrzanych stron.

<code>'''Uwaga:''' Oczywiście w systemie Linux istnieje możliwość ściągnięcia i zainstalowania programu, który nie istnieje w repozytoriach. Z reguły ściągamy wtedy archiwum ze skompilowany programem, po czym uruchamiamy dołaczony do niego skrypt instalacyjny.</code>

W Ubuntu (i innych dystrybucjach pochodzących od systemu Debian) do zarządzania pakietami/paczkami służą narzędzia '''dpkg''' oraz '''apt'''.

<code>'''Uwaga:''' Niektóre dystrybucje Linuxa (np. nasze Ubuntu) posiadają całkiem użyteczne graficzne nakładki na system instalacji pakietów z repozytoriów (np. program '''Synaptic'''). Taki graficzny program to już w zasadzie to samo co “sklepy” w smartfonach.</code>

=== Typy repozytoriów w Ubuntu ===
Żródła z których pobieramy oprogramowanie są opisane w pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>.

Domyślne repozytorium Ubuntu podzielone jest na 4 części:
* '''Main''' – aplikacje o otwartym kodzie źródłowym szczególnie ważne i potrzebne, wspierane przez developerów Ubuntu
* '''Restricted''' – programy dodatkowe, wspierane przez Ubuntu, ale nieoparte na wolnej licencji
* '''Universe''' – niewspierane oprogramowanie Open Source
* '''Multiverse''' – niewspierane i niewolne oprogramowanie

Do tego pliku można dopisywać kolejne repozytoria będące poza kontrolą dostawcy.

=== Przeszukiwanie pakietów ===
Po zmianie konfiguracji repozytoriów (tj. modyfikacji pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>) nalezy pobrać informacje o pakietach z repozytorium. Służy do tego komenda

sudo apt-get update

Komenda <code>sudo apt-get update</code> pobiera również informacje o nowych pakietach, które wydali twórcy Ubuntu i dobrze ją wykonać przed każdą czynnością dotyczącą pakietów.

Do aktualizacji pakietów służy komenda:

sudo apt-get upgrade
lub
sudo apt-get dist-upgrade
(druga komenda nie tylko aktualizuje zainstalowane pakiety, ale również usuwa pakiety już niepotrzebne i usuwa niepotrzebne zależności między pakietami)

Do przeszukiwania repozytorium pakietów służy program <code>apt-cache</code>. By wyszukać pakiety, które mają w nazwie lub opisie ciąg znaków ''foo'', należy napisać polecenie:

apt-cache search foo

By wyszukiwać tylko w nazwie pakietu należy wpisać:

apt-cache search -n foo

== Zadanie 4: dodawanie nowych repozytoriów ==
Należy zmodyfikować plik <code>/etc/apt/sources.list</code> w ten sposób, aby umożliwić korzystanie z oprogramowania Canonical Partners. W tym celu należy odkomentować linijkę:

deb http://archive.canonical.com/ubuntu focal partner

Należy pamiętać, że po każdej modyfikacji repozytoriów należy wykonać ponownie komendę <code>apt-get update</code>!

== Zadanie 5: instalacja pakietów ==
Odnaleźć nazwę pakietu który dostarcza serwer ''ssh'', w tym celu proszę przeszukać paczki które w nazwie mają ''ssh'' a następnie za pomocą grep znaleźć paczki które w nazwie mają server:
apt-cache search ssh | grep server

Za pomocą <code>apt-get install</code> zainstalować program '''emacs''' oraz '''serwer ssh''' (<code>openssh-server</code>).

== Podstawy administracji systemem Linux - użytkownicy ==
=== Dodawanie i usuwanie użytkowników ===
Do dodawania użytkownikow służy komenda <code>adduser</code>, a do ich kasowania <code>deluser</code>.


Wszystkie informacje o użytkowniku znajdują się w pliku <code>/etc/passwd</code>.

=== Grupy użytkowników ===
Użytkownik może należy do jednej bądź wielu '''grup'''. Grupy ułatwiają kontrolę wielu użytkowników (łatwo przypisywać np. użytkownikom prawa dostępu poprzez przypisanie ich do grupy).

By dodać użytkownika do grupy można wykonać:

sudo adduser username group

=== Zarządzanie uprawnieniami <code>sudo</code> ===
Polecenie <code>sudo</code> ma większe możliwości, niż tylko nadanie uprawnień do wykonania dowolnej komendy.

Pozwala ono np. na:
* umożliwienie użytkownikowi wykonania tylko kilku poleceń z uprawnieniami ''root'',
* umożliwienie wykonania niektórych poleceń bez podania hasła.

Konfiguracja polecenia <code>sudo</code> znajduje się w pliku <code>/etc/sudoers</code>, jednak plik ten nie może być tak po prostu edytowany za pomocą zwykłego edytora tekstu - jeśli jego składnia będzie niepoprawna, to kolejne polecenia sudo nie będą mogły się wykonać!

Do edycji pliku <code>/etc/sudoers</code> służy '''tylko i wyłącznie''' polecenie <code>visudo</code>.

<code>'''Uwaga:''' Nie jest łatwo bezpiecznie skonfigurować sudo, przykładowo jeśli damy komuś dostęp do używania edytora vim z uprawnieniami root to, zasadniczo, będzie on mógł wykonywać dowolne operacje w systemie (ponieważ edytor vim sam z siebie pozwala na uruchomienie dowolnej komendy). Przykładowo: komenda '''sudo rm -rf /''' usunie nam cały system operacyjny i wszystkie pliki na dysku!</code>

== Zadanie 6: dodawanie uprawnień <code>sudo</code> użytkownikowi ==
Domyślna konfiguracja <code>sudo</code>, pozwala na wykonanie polecenia z uprawnieniami administratora każdemu użytkownikowi w grupie <code>sudo</code>.

Dodaj w systemie użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

== Zadanie 7: dodawanie wybranych uprawnień <code>sudo</code> ==
Dodaj w systemie nowego użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer (czyli wykonać komendę <code>/sbin/reboot</code>).

== Plik ISO z Ubuntu MATE 20.04 ==
* Link bezpośredni (Princeton): [http://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/20.04.3/release/ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]
* Link bezpośredni (serwer WF PW): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]

KADD 2023/2024

2024-02-20T11:04:54Z

Sieci komputerowe 2023/2024 lato

2024-02-20T11:04:10Z

Students

2024-02-20T11:03:29Z

Lgraczyk:

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr letni 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2023/2024 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2022/2023 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]


== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

SK Zadanie 2

2023-11-03T09:10:06Z

Lgraczyk: /* Projekt 1 */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Zadania ==

=== Zadanie 1 ===

Za pomocą polecenia <code>echo</code> wyświetlić wszystkie pliki kończące się na <code>.conf</code> z katalogu <code>/etc</code>

=== Zadanie 2 ===

Proszę pobrać tekst Romeo i Julii po angielsku ze strony: http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt

Po kolei należy:
# Wypisać linie zawierające słowo Juliet.
# Wypisać linie zawierające słowo Juliet z numerami linii.
# Wypisać linie zawierające na raz słowa Juliet i Romeo oraz zapisać do pliku.

=== Zadanie 3===
Proszę uruchomić edytor tekstu pluma, wstrzymać go, a następnie wznowić jego proces.

=== Zadanie 4 ===
Proszę ustawić zmienną <code>PATH</code> na pusty ciąg znaków i sprawdzić jakie polecenia działają z następującej listy: <code>cd</code>, <code>pwd</code>, <code>ls</code>, <code>cat</code>, <code>grep</code>

=== Zadanie 5 ===
Napisać skrypt, który wypisze 3 linijki:

* Ścieżka do Twojego katalogu domowego (np. <code>/home/foo</code>) (skorzystać z odpowiedniej zmiennej środowiskowej)
* <code>${HOME}</code> (w konsoli ma się pojawić dokładnie taki napis)
* aktualna data to: pon, 9 mar 2015, 17:47:38 CET (skorzystać z polecenia <code>date</code>)

=== Zadanie 6 ===
Napisać skrypt (i uruchomić z 3. dowolnymi argumentami), który:

# wypisze liczbę argumentów skryptu
# wypisze drugi argument
# wypisze wszystkie dostępne zmienne środowiskowe, które w swojej wartości zawierają Państwa nazwę użytkownika (użyć zmiennej $USER)

=== Zadanie 7 ===
Napisać skrypt, który:

# sprawdzi czy istnieje plik <code>~/.xsession-errors</code> i wypisze odpowiednią informację
# porówna liczbę plików w katalogu głównym oraz domowym i wypisze odpowiednią informację

=== Zadanie 8 ===
Napisz funkcję, która liczy silnię jej argumentu, wykonaj ją dla liczb od 1 do 15.

=== Projekt 1 ===
Dostępne tematy można znaleźć [http://db.fizyka.pw.edu.pl/sk-2015/zaj2/prace.html tutaj].

== Powłoka Bash ==

Bash jest jedną z powłok systemowych, czyli programów, które pośredniczą między systemem operacyjnym a użytkownikiem. Użytkownik za pomocą powłoki uruchamia programy, jak i programy zwracają do powłoki wynik swojego działania, który następnie jest przekazywany użytkownikowi. Programy mogą komunikować sie z użytkownikiem również niezależnie (np. programy okienkowe).

Każda powłoka zawiera polecenia, które wykonują podstawowe operacje w systemie operacyjnym (np. tworzenie folderów). Paletę domyślnych poleceń wzbogacają zewnętrzne programy, które wykonują operacje nie będące zawartymi poleceniami.

Praktycznie każda dystrybucja Linuxa (z Androidem włącznie) zawiera powłokę Bash.

== Powłoka Bash: Podstawy ==

Jednym z podstawowych poleceń jest <code>echo</code>, służące do wyświetlania tekstu podanego mu jako argument:

echo foo
foo
W poleceniu echo możemy również stosować tzw. metaznaki. Przykładem takiego znaku jest <code>*</code>:

cd /
echo *
bin boot dev etc home initrd.img initrd.img.old lib lib32 lib64 lost+found media mnt opt optl proc root run sbin selinux srv sys tmp usr var vmlinuz vmlinuz.old
echo b*
bin boot
W powyższym przykładzie widzimy, że Bash rozwija znak <code>*</code> zastępując go dowolnym ciągiem znaków.

Innym przykładem metaznaku jest <code>~</code>, który zastępuje katalog domowy.

echo ~
/home/jb

== Zadanie 1 ==

Za pomocą polecenia <code>echo</code> wyświetlić wszystkie pliki kończące się na <code>.conf</code> z katalogu <code>/etc</code>

== Powłoka Bash: Przekierowania i Potoki ==

* '''cat'''
Program <code>cat</code> odczytuje zawartość plików i przekierowuje ją na standardowe wyjście:

cat nazwa_pliku

* '''grep'''
Służy do wyszukiwania w tekście i wyodrębniania linii zawierających ciąg znaków pasujący do podanego wyrażenia.
grep opcje wzorzec plik

* '''Przekierownia > i >>'''
By przekierować standardowe wyjście programu do pliku należy użyć operatora <code>></code> lub <code>>></code>.

cat plik1 plik2 >> polaczonepliki
W wariancie z <code>></code> polecenie to spowoduje nadpisanie pliku zawartością standardowego wyjścia, w wariancie <code>>></code> spowoduje dopisanie treści na końcu pliku.

* '''Mechanizm potoku (ang. pipe)'''
Załóżmy, że mamy dwa polecenia: <code>polecenieB</code> i <code>polecenieB</code> i chcemy, aby <code>polecenieB</code> na swoje standardowe wejście przyjęło wynik działania <code>polecenieA</code>. W takim przypadku należy wpisać:

polecenieA | polecenieB

*'''tail'''

Program <code>tail</code> okazuje koncówkę pliku
cat /usr/share/romeo | tail -n 100

*'''head'''

Program <code>head</code> pokazuje początek pliku

* '''Strumienie wyjściowe.''' Każdy program ma podłączone dwa standardowe strumienie wyjściowe:
** Standardowe wyjście
** Standardowy strumień błędów

Rozróżnienie wynika z tego, aby wynik działania programu mógł być zwracany przez jeden strumień (np. polecenie tar zwróci spakowany folder), a informacje o ewentualnych błędach przez inny strumień.

By przekierować standardowy strumień błędów należy użyć <code>2></code> lub <code>2>></code>.

* '''Podsumowanie'''
# Zapisuje wynik działania do pliku: <pre> > </pre>
# Dodaje wynik działania do pliku: <pre> >> </pre>
# Przekierowuje strumień błędów: <pre> 2> </pre>
# Przesyła wynik działania (ang. output) programu na wejście (ang. input) drugiego programu: <pre> | </pre>

Więcej informacji: [http://ryanstutorials.net/linuxtutorial/piping.php http://ryanstutorials.net/].

== Zadanie 2 ==

Proszę pobrać tekst Romeo i Julii po angielsku pg1112.txt
wget http://www.gutenberg.org/cache/epub/1112/pg1112.txt
Po kolei należy:

# Wypisać linie zawierające słowo Juliet.
# Wypisać linie zawierające słowo Juliet z numerami linii.
# Wypisać linie zawierające na raz słowa Juliet i Romeo oraz zapisać do pliku.

== Pliki specjalne ==
Plik <code>/dev/null</code> to plik, który przyjmuje dowolne dane, które potem znikają.

Jest on przydatny kiedy chcemy się pozbyć jakiegoś strumienia danych (np. komunikatów o błędach).

polecenie 2> /dev/null
Plik <code>/dev/random</code> oraz <code>/dev/urandom</code> zawierają nieskończone ciągi losowych liczb.

Taka komenda pozwala na wpipsanie kilku losowych znaków:

cat /dev/urandom | head -c 66 | base64

== Sygnały ==
Sygnały są metodą na komunikację między procesami w systemach Linux’owych. Pozwalają, na przykład, na:

* Poproszenie procesu o wyłączenie się
* Wymuszenie wyłączenia procesu
* Zatrzymanie wykonania procesu
* Do wysyłania sygnałów służą polecenia oraz <code>pkill</code>, <code>kill</code>.

Polecenie '''kill''' przyjmuje id procesu, polecenie '''pkill''' wysyła sygnał do procesów, których nazwa zawiera ciąg znaków podanych w tym poleceniu.

jb /tmp/bar $ ps -e | grep iceweasel
5020 ? 00:13:16 iceweasel
kill 5020
To samo zadanie wykona:

pkill iceweasel
Domyślnie '''pkill''' i '''kill''' wysyłają sygnał '''TERM''', który prosi proces by ten się wyłączył (proces może się na to nie zgodzić).

Polecenia '''pkill -9''' oraz '''kill -9''' pozwalają na zabicie procesu (proces zawsze się wyłączy).

Polecenie ''''pkill --signal SIGSTOP''' spowoduje wstrzymanie wykonania procesu, a ''''pkill --signal SIGCONT'''' włączy go ponownie.

== Zadanie 3==
Proszę uruchomić edytor tekstu pluma, wstrzymać go, a następnie wznowić jego proces.

== Zmienne w Bash ==
W Bash’u można również tworzyć zmienne.

jb@gautama:/$ foo="bar";
jb@gautama:/$ echo $foo;
bar
jb@gautama:/$ echo ${foo}; #Równoważne do $foo
bar

Czyli by ustawić zmienną, podajemy jej nazwę po której następuje znak "=" a następnie wartość. By odczytać zmienną, musimy użyć jej nazwy poprzedzonej znakiem '''$'''.

Uwaga: Białe znaki mają znaczenie: tj. poniższy kod jest niepoprawny: <code>foo = "bar"</code>

Export powoduje, że zmienne są dostępne również dla podprocesów (czyli np. drugi terminal uruchomiony poleceniem z pierwszego terminala).

export foo="bar";
Nie ma możliwości udostępnienia zmiennych dla nadprocesów.

By ustawić zmienne środowiskowe ‘na stałe’ należy umieścić odpowiednie polecenia '''export''' w plikach:
* '''/etc/bash.bashrc''' wtedy zmienne będą widoczne dla wszystkich użytkowników
* '''~/.bashrc''' wtedy będą widoczne dla danego użytkownika.

== Zmienna path ==
Zmienna '''$PATH''' jest magiczną zmienną powłoki BASH, pozwala ona na zdefiniowanie w jakich katalogach bash szuka plików wykonywalnych.

<codE>'''Note:''' Zmienna '''$PATH''' określa listę katalogów, które będą przeszukiwane podczas uruchamiania programu.</code>

Jeśli '''$PATH''' to '''/usr/local/bin:/usr/bin:/bin:/usr/local/games:/usr/games''' oznacza to, że po wykonaniu polecenia np. nano zostaną przeszukane takie położenia: '''/usr/local/bin/nano''', '''/usr/bin/nano'''. itp.

Wszystkie zmienne środowiskowe można wyświetlić za pomocą polecenia '''printenv'''.

== Zadanie 4 ==
Proszę ustawić zmienną <code>PATH</code> na pusty ciąg znaków i sprawdzić jakie polecenia działają.

Czy działa:

* <code>cd</code>
* <code>pwd</code>
* <code>ls</code>
* <code>cat</code>
* <code>grep</code>
Polecenia, które działają są wbudowanymi poleceniami powłoki bash, pozstałe są programami.

== Cytowanie ==
Powiedzmy, że mamy katalog o nazwie <code>Moje Dokumenty</code>, który znajduje się w bieżącym katalogu. Chcemy go usunąć, jednak nie udaje się to:

rm Moje Dokumenty
rm: cannot remove ‘Moje’: No such file or directory
rm: cannot remove ‘Dokumenty’: No such file or directory
Okazuje się, że bash potraktował <code>Moje Dokumenty</code> jako dwa katalogi, jeden o nazwie Moje, drugi o nazwie Dokumenty.

By usunąć ten folder należy użyć cytowania, czyli powiedzieć bashowi: ten ciąg znaków ze spacją jest jednym słowem, służą do tego podwójne cudzysłowy.

Taka komenda zadziała:

rm "Moje Dokumenty"
Powiedzmy, że nasz skrypt chce wyświetlić użytkownikowi napis: <code>Dodaj katalog foo do zmiennej ${PATH}</code>.

Polecenie:

echo "Dodaj katalog foo do zmiennej ${PATH}"
wyświetli:

Dodaj katalog foo do zmiennej /usr/local/bin:/usr/local/bin:/usr/bin:/bin:/usr/local/games:/usr/games
Znów musimy zacytować nasz ciąg znaków, ale tym razem trzeba użyć pojedyńczego apostrofu:

echo 'Dodaj katalog foo do zmiennej ${PATH}'
Wyświetla:

Dodaj katalog foo do zmiennej ${PATH}

== Linia hashbang <code>#!/bin/bash</code> ==
Skrypty bash mogą być uruchamiane tak samo jak zwykłe programy, o ile:

* nadano im uprawnienia do wykonywania '''chmod +x nazwa.sh'''
* rozpoczynają się od linii hashbang, czyli od: '''#!/bin/bash''', w linii tej po znakach #! znajduje się pełna ścieżka do interpretera, który wykona ów program.

Przykład najprostszego skryptu:
#!/bin/bash
echo hello ze skryptu

== Zadanie 5 ==
Napisać skrypt, który wypisze 3 linijki:

* Ścieżka do Twojego katalogu domowego (np. <code>/home/foo</code>) (skorzystać z odpowiedniej zmiennej środowiskowej)
* <code>${HOME}</code> (w konsoli ma się pojawić dokładnie taki napis)
* Następujący tekst (skorzystać z polecenia <code>date</code>):
aktualna data to:
pon, 9 mar 2015, 17:47:38 CET
== Zapisywanie wyniku polecenia w zmiennej ==
Czasem chcemy zapisać wynik polecenia do zmiennej, np. polecenie date wyświetla do wyświetlania daty służy polecenie date:

date +%Y-%m-%d
wyświetla:

2015-10-05
Chcemy stworzyć plik o nazwie kopia-zapasowa-data:

curr_date=$(date +%Y-%m-%d)
file_name="kopia-zapasowa-${curr_date}"
echo > $file_name
można to zrobić prościej:

touch "kopia-zapasowa-$(date +%Y-%m-%d)"
'''Note:''' Uwaga! Działanie '''$()''' można osiągnść również poprzez zastosowanie odwróconych cudzysłowów (`), tj:
touch "kopia-zapasowa-`date +%Y-%m-%d`"
Jednak by oszczędzić Wam problemów z , ‘ oraz ”, na zajęciach będzie wykorzystywane zawsze ``$()`.

==Specjalne zmienne==
Skrypt basha zawiera specjalne zmienne:

* $0 nazwa skryptu
* $1-$9 argumenty skryptu
* $# liczba argumentów
* $@ wszystkie argumenty na raz

== Zadanie 6 ==
Napisać skrypt (i uruchomić z 3. dowolnymi argumentami), który:

# wypisze liczbę argumentów skryptu
# wypisze drugi argument
# wypisze wszystkie dostępne zmienne środowiskowe, które w swojej wartości zawierają Państwa nazwę użytkownika (użyć zmiennej <code>$USER</code>)

== Instrukcje warunkowe ==
Wykonanie każdego programu może skończyć się albo sukcesem, albo porażką, do syngalizowania sukcesu lub porażki służy tzw. kod wyjścia.

'''Note:''' W C kod wyjścia programu jest sygnalizowani (między innymi) wartością zwracaną przez funkcję main.
Jeśli program wykonmał się poprawnie funkcja zwraca 0, jeśli nie poprawnie inną wartość.

'''Note:''' Jest to notacja odwrotna od tej stosowanej w C, tam 0 oznacza fałsz, a 1 prawdę.
Powód takiej notacji w jest prosty: Program może poprawnie się wykoanć tylko w jeden sposób, może natomiast napotkać na wiele problemów, które spowodują błędne wykonanie.

Do sprawdzenia kodu wyjścia ostatniego polecenia można użyć magicznej zmiennej $?.

Instrukcja if w Bash ma następującą składnię:
if warunek
then
fi
Gdzie warunek jest dowolnym programem. Jeśli program ten zwróci kod wyjścia 0 warunek się wykona, nie wykona się natomiast jeśli zwróci inny kod wyjścia.

Przykładowo by sprawdzić czy foo jest nazwą użytkownika można użyć:

if grep foo /etc/ passwd > /dev/null
then
echo "Jest"
fi

'''Note:''' Uwaga została zastosowana tu nowa składnia polecenia grep jest to składnia '''grep wzorzec nazwa pliku''' oraz wyjście z grep zostało przekierowane do pliku <code>/dev/null</code>.

Pełna składnia if jest taka:

if warunek1
then
polecenie1
elif warunek2
then
polecenie2
else
polecenie3
fi
W warunku if często korzysta się z polecenia test, na przykład <code>test -e</code> plik sprawdza czy plik istnieje:

if test -e /tmp/foo
then
echo istnieje
else
echo nie istnieje
fi

Polecam sprawdzenie jak działa polecenie test za pomocą man test.

Polecenie test można wykorzystać również za pomocą krótszej postaci, tj. nawiasów kwadratowych:

if [ -e /tmp/foo ]
then
echo istnieje
else
echo nie istnieje
fi
Uwaga: między [ oraz ], a warunkiem musi znajdować się przynajmniej jedna spacja.

== Zadanie 7 ==
Napisać skrypt, który:

# sprawdzi czy istnieje plik <code>~/.xsession-errors</code> i wypisze odpowiednią informację
# porówna liczbę plików w katalogu głównym oraz domowym i wypisze odpowiednią informację

'''Note:''' Polecam program '''wc''' (proszę przeczytać <code>man wc</code>)

== Obliczenia arytmetyczne ==
Do obliczeń arytmetycznych służy funkcja '''let''':

let x=10
echo $x # wypisze 10
let "x /= 3"
echo $x # wypisze 3
let "x *= x"
echo $x # wypisze 9
'''Warning''' Bash może wspierać tylko arytmetykę stałoprzecinkową, dla której 10/3 wynosi dokładnie 3.

'''Warning''' Przy wykonywaniu operacji należy umieszczać spacje wokół operatora =.

==Funkcje==

Niektóre fragmenty skryptu można zamknąć w funkcję, składnia funkcji jest następująca:

function func {
# Treść
}
By wykonać funkcję należy napisać jej nazwę.

Do funkcji można przekazywać parametry. Parametry funkcji są dostępne za pomocą tych samych zmiennych co argumenty skyptu, tj:

* $1-$9 argumenty funkcji
* $# liczba argumentów
* $@ wszystkie argumenty na raz

== Pętle ==
'''Pętla for''' pozwala na iterowanie po zbiorze elementów separowanych spacją:

for i in a b c d
do
echo "wartość iteratora to $i"
done

for i in /etc/*conf
do
echo "$i"
done
'''Note:''' Można skonfigurować basha tak, by separatorem był inny znak, ale poprzestańmy na spacji.

'''while''' - sprawdza, czy warunek jest prawdziwy, jeśli tak, pętla wykonuje się, aż warunek stanie się fałszywy:

a=0
while [ $a -lt 5 ]
do
echo "pętla wykonuje się po raz: $a"
a=$[a + 1] # lub a=$(( $a + 1 ))
done
'''until''' - sprawdza, czy warunek jest fałszywy, jeśli tak, pętla wykonuje się aż warunek stanie się prawdziwy:

a=0
until [ $a -gt 5 ]
do
echo "pętla wykonuje się po raz: $a"
a=$[a + 1]
done

== Zadanie 8 ==
Napisz funkcję, która liczy silnię jej argumentu, wykonaj ją dla liczb od 1 do 15.

== Polecenia, które trzeba znać ==
Wszystkie, które pojawiły się podczas tego laboratorium, oraz:
* <code>cp</code>
* <code>mv</code>
* <code>mkdir</code>
* <code>touch</code>
* <code>ssh</code>
* <code>scp</code>
* <code>more</code>
* <code>ls</code>, <code>ls -a</code>, <code>ls -h</code>, <code>ls -t</code>, <code>ls -l</code>, <code>ls -r</code>
* <code>rm</code>
* <code>grep</code>
* <code>pwd</code>
* <code>find</code>
* <code>ps</code>
* <code>top</code>
* <code>ping</code>
* <code>wget</code>
* <code>cat</code>
Więcej informacji można znaleźć [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/zaj2.html tutaj], na dole strony.

== Projekt 1 ==
Projekty realizowane są pojedynczo. Z projektu można uzyskać maksymalnie 15 punktów. Dostępne tematy można znaleźć [https://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/zaj2/prace.html tutaj].

== Zadania i informacje dodatkowe ==

Proszę wylistować użytkowników z pliku <code>/etc/passwd</code> za pomocą polecenia <code>cut</code>.

'''Note''' Polecenie <code>cut</code> służy do wypisywania wybranych części (elementów) linii z pliku tekstowego. W naszym przypadku używamy to polecenie z opcją <code>-d :</code>, która powoduje, że linie dzielone są na części odseparowane od siebie znakiem :. Użycie opcji <code>-f 1</code> wybiera 1 część (z 2 drugą część, itd.)

Sieci komputerowe 2023/2024 zima

2023-10-06T06:15:13Z

Lgraczyk: /* Wykłady */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr hab. inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.

Wykład bieżący [link].




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na tej stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

Sieci komputerowe 2023/2024 zima

2023-10-06T06:14:41Z

Lgraczyk: /* Informacje */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr hab. inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.

Wykład bieżący [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/lato/Wykla65-2022l.pdf link].




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na tej stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

Sieci komputerowe 2023/2024 zima

2023-10-06T06:14:31Z

Lgraczyk: Created page with " {| align="right" | __TOC__ |} == Informacje == Prowadzący przedmiot: dr inż. Łukasz Graczykowski e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl konsultacje: um..."

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.

Wykład bieżący [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/lato/Wykla65-2022l.pdf link].




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na tej stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

Students

2023-10-06T06:14:01Z

Lgraczyk:

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr zimowy 2023/2024 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2023/2024_zima Sieci komputerowe]

== Semestr letni 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2022/2023 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]


== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

Students

2023-02-17T10:12:36Z

Lgraczyk: /* Semestr letni 2021/2022 */

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr letni 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2022/2023 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]


== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

KADD 2022/2023

2023-02-17T10:10:25Z

Lgraczyk: Created page with " {| align="right" | __TOC__ |} == Informacje - wykład == Wykład z przedmiotu Komputerowa analiza danych doświadczalnych Prowadzący: dr inż. Łukasz Graczykowsk..."

Sieci komputerowe 2022/2023 lato

2023-02-17T10:08:38Z

Lgraczyk: /* Laboratorium - Bieżące wyniki */

Students

2023-02-17T10:08:02Z

Lgraczyk: /* Semestr letni 2022/2023 */

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr letni 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2022/2023 Komputerowa analiza danych doświadczalnych]

== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2021/2022 Komputerowa analiza danych doświadczalnych (stacjonarne)]

== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

Students

2023-02-17T10:07:53Z

Lgraczyk:

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr letni 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2022/2023 Komputerowa analiza danych doświadczalnych

== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2021/2022 Komputerowa analiza danych doświadczalnych (stacjonarne)]

== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

SK Zadanie 6

2022-12-15T09:55:28Z

Lgraczyk: /* Zadanie 4 */

{| align="right"
| __TOC__
|}

==Zadania==
=== Zadanie 1 ===
Wyłączyć logowanie <code>ssh</code> dla użytkownika <code>foo</code>.

===Zadanie 2===
Zalogować się z maszyny matki na maszynę wirtualną za pomocą '''klucza ssh'''.

===Zadanie 3.A===
Proszę zainstalować firewall '''ufw''', a następnie korzystając z informacji z <code>man ufw</code>:

* Wyłączyć możliwość wykonywania połączeń przychodzących
* Zweryfikować brak możliwości podłączania się z serwerem ssh
* Umożliwić łączenie się na port 22 (port SSH)
* Zweryfikować że ssh działa
* Wyłączyć firewall ufw

===Zadanie 3.B===
* Wykonać zadanie 3.A przy użyciu graficznej wersji '''gufw'''
* Użyć programu '''netstat''' do monitorowania obecnych połączeń. Następnie włączyć nasłuch na porcie 4444 (przy użyciu <code>ncat</code>) i połączyć się przy użyciu programu <code>telnet</code>. Przy użyciu ponownie wywołanego programu <code>netstat</code> należy zaobserwować nowe połączenie.
* Użyć komendy '''last''' by zaobserwować ostatnie logowania.
* Włączyć logowanie w ufw, wykonać nieudaną próbę połączenia, obejrzeć plik z logami.

===Zadanie 4===
Proszę:

* Zainstalować serwer '''NFS''' (Network File System)
* Korzystając z <code>man exports</code> udostępnić katalog <code>/home/<<waszlogin>>/foo</code> dla całego laboratorium (tj. dla sieci 192.168.1.0/24), zarówno do odczytu jak i zapisu.
* Zamontować katalog, który został udostępniony przez jedną z koleżanek/kolegów i następnie zapisać coś w tym katalogu (sprawdzić, czy obie osoby widzą tą rzecz).

==Zmiana interfejsu sieciowego==
Włączamy maszynę wirtualną w trybie '''bridged adapter'''. Przypomnienie:

Settings -> Network Adapters -> Attached to: Bridged Adapter, eth0

==Serwer ssh==
Protokół SSH poznaliśmy po krótce już na poprzednich zajęciach. Jest to szyfrowany protokół komunikacyjny w architekturze klient-serwer, działający w niezabezpieczonej sieci, który umożliwia:

* bezpieczną zdalną pracę na komputerze podłączonym do Internetu,
* bezpieczne logowanie za pomocą pary kryptograficznych kluczy,
* tworzenie bezpiecznych tuneli pozwalających np. na omijanie niektórych firewalli.

===Konfiguracja serwera ssh===
Konfiguracja serwera ssh mieści się w katalogu <code>/etc/ssh/sshd_config</code> ('''Uwaga!''' Proszę nie pomylić z <code>ssh_config</code> — bez "d" w środku).

Aby zapoznać się z możliwościami konfiguracyjnymi ssh za pomocą tego pliku, proszę przejrzeć stronę manuala: <code>man sshd_config</code>.

=== Zadanie 1 ===
Proszę wyłączyć możliwość logowania ssh dla użytkownika <code>foo</code>.

Po wykonaniu zmian należy zrestartować serwer wykonując polecenie:

sudo service ssh restart

==Logowanie za pomocą klucza==

===Logowanie na zdalną maszynę===
Logowanie na zdalną maszynę:

ssh username@numer_ip
Przy pierwszym logowaniu pojawi się ostrzeżenie:

The server's host key is not cached in the registry. You
have no guarantee that the server is the computer you
think it is.
The server's rsa2 key fingerprint is:
ssh-rsa 2048 xx:xx:xx:xx:xx:xx:xx:xx:xx:xx:xx:xx:xx:xx:xx:
Mówi ono że:

Nie łączyliście się z tym serwerem do tej pory i sygnatura tego serwera nie znajduje się w rejestrze.

System SSH nie ma pewności, że połączyliście się z właściwym serwerem - w pliku <code>~/.ssh/known_hosts</code> zabrakło sygnatury serwera. W takim wypadku komputer zwykle pyta (1) czy na pewno chcemy się połączyć z nieznanym serwerem, oraz (2) czy od razu dodać jego sygnaturę do rejestru. Oczywiście, gdybyśmy ręcznie dodali sygnaturę serwera do tego pliku, ssh nie wyświetliłby tego komentarza nawet za pierwszym połączeniem.

===Działanie logowania za pomocą klucza===
'''Kryptografia klucza publicznego''' (nazywana również '''kryptografią asymetryczną''') to rodzaj kryptografii, w którym używa się zestawów dwu lub więcej powiązanych ze sobą kluczy, umożliwiających wykonywanie różnych czynności kryptograficznych. Jeden z kluczy może być udostępniony publicznie bez utraty bezpieczeństwa danych zabezpieczanych tym kryptosystemem ([https://pl.wikipedia.org/wiki/Kryptografia_klucza_publicznego więcej]).

Klient generuje parę kluczy, zwanych publicznym i prywatnym, klucze te (bez wchodzenia w szczegóły) pozwalają na wykonanie kryptograficznego podpisu wiadomości. Klucz prywatny pozwala na podpisanie wiadomości, a publiczny na weryfikację poprawności podpisu i jej otwarcie. Mając klucz publiczny nie da się ani podpisać wiadomości, ani uzyskać klucza prywatnego.

Procedura logowania za pomocą klucza wygląda następująco:
* Klient i serwer negocjują połączenie 1-do-1, którego nikt nie może podsłuchać.
* Serwer udowadnia klientowi, że jest tym serwerem do którego klient chciał się połączyć (patrz wyżej).
* Klient wysyłą prośbę: chcę zalogować się jako użytkownik <code>xyz</code>.
* Serwer odpowiada: w takim razie podpisz mi ten losowy ciąg znaków.
* Klient swoim kluczem prywatnym podpisuje ów losowy ciąg znaków.
* Serwer znajduje odpowiedni klucz publiczny i sprawdza poprawność podpisu.

Klucze mają następujące przewagi nad hasłami:

* Bezpieczne hasła są bardzo trudne do zapamiętania (długi ciąg losowych znaków). Klucze są zapamiętywane przez komputer, więc mogą zawierać więcej “losowości”.
* Hasło jest wysyłane w tekście jawnym na serwer, w autoryzacji kluczem publicznym w komunikacji nie pojawiają się dane, które pozwalają na autoryzację.
* Hasło trzeba podawać przy każdym kolejnym logowaniu. Istnieją natomiast dość standardowe metody bezpiecznego przechowywania kluczy ssh w pamięci RAM komputera (hasło do klucza podaje się tylko raz przy logowaniu na komputer; my na zajęciach będziemy używali kluczy bez hasła)

===Instalacja swojego klucza na serwerze===
By wygenerować klucz należy wykonać polecenie <code>ssh-keygen</code>, można podać hasło do klucza, ale na dziś sobie to darujemy. Polecenie to wykonujemy na komputerze, z którego chcemy się zalogować.

Polecenie <code>ssh-keygen</code> tworzy dwa pliki:

* <code>~/.ssh/id_rsa.pub</code> — zawiera klucz publiczny
* <code>~/.ssh/id_rsa </code>— zawiera klucz prywatny
Plik <code>$HOME/.ssh/authorized_keys</code> zawiera listę kluczy publicznych, po jednym w każdej linii. Klucz prywatny powiązany z dowolnym z tych kluczy publicznych może posłużyć do logowania się do serwera.



'''Uwaga 2!''' Postępowanie:
* Generujemy na komputerze, z którego się logujemy, klucz prywatny i publiczny.
* Klucz publiczny wysyłamy na komputer, na który chcemy się zalogować (do folderu <code>~/.ssh</code>).
* Na komputerze, na który chcemy sie zalogować kopiujemy zawartość klucza publicznego do pliku <code>~/.ssh/authorized_keys</code>.
* Przed pierwszym logowaniem, w nowszych wersjach Ubuntu, musimy również na maszynie, z której się będziemy logować, wykonać polecenie <code>ssh-add</code> (komenda dodaje dane klucza prywatnego do specjalnego agenta ssh, <code>ssh-agent</code>, który zarządza kluczami prywatnymi na danej maszynie).

===Zadanie 2===
Zalogować się z maszyny wirtualnej na maszynę-matkę za pomocą klucza ssh.

==Instalacja firewalla==
Firewall to oprogramowanie pozwalające na kontrolę pakietów IP przetwarzanych przez maszynę.

W systemach GNU/Linux firewall jest częścią jądra systemu i można go kontrolować za pomocą polecenia <code>iptables</code>. Polecenie to jednak nie jest bardzo przyjazne, więc poznamy bardzo prostą nakładkę na <code>iptables</code>, którą jes program <code>ufw</code>.

===Zadanie 3.A===
Proszę zainstalować program <code>ufw</code>, a następnie korzystając z informacji z <code>man ufw</code>:

* Wyłączyć możliwość wykonywania połączeń przychodzących
* Zweryfikować brak możliwości podłączania się z serwerem ssh
* Umożliwić łączenie się na port 22 (port SSH)
* Zweryfikować że ssh działa
* Wyłączyć firewall.

==Firewall i bezpieczeństwo - ciąg dalszy==
* <code>gufw</code> - graficzna nakładna na ufw
* <code>ufw logging on</code> - zablokowane próby nawiązania połączenia będą zapisywane w katalogu <code>/var/log/</code> w plikach o nazwach zaczynających się od <code>ufw</code>.
* <code>netstat</code> - rozbudowany program wyświetlajacy informacje o połączeniach sieciowych
** Należy wypróbować: <code>netstat -atunp</code>

Active Internet connections (servers and established)
Proto Recv-Q Send-Q Local Address Foreign Address State PID/Program name
'''Port 53''': DNS
tcp 0 0 127.0.1.1:53 0.0.0.0:* LISTEN -
'''Port 22''': SSH
tcp 0 0 0.0.0.0:22 0.0.0.0:* LISTEN -
'''Port 631''': IPP (Internet Printing Protocol)
tcp 0 0 127.0.0.1:631 0.0.0.0:* LISTEN -
tcp6 0 0 :::22 :::* LISTEN -
tcp6 0 0 ::1:631 :::* LISTEN -
udp 0 0 0.0.0.0:5353 0.0.0.0:* -
udp 0 0 0.0.0.0:59398 0.0.0.0:* -
udp 0 0 127.0.1.1:53 0.0.0.0:* -
udp 0 0 0.0.0.0:68 0.0.0.0:* -
udp 0 0 194.29.175.249:123 0.0.0.0:* -
udp 0 0 127.0.0.1:123 0.0.0.0:* -
udp 0 0 0.0.0.0:123 0.0.0.0:* -
udp 0 0 0.0.0.0:631 0.0.0.0:* -
udp6 0 0 :::5353 :::* -
udp6 0 0 :::51224 :::* -
udp6 0 0 fe80::15a4:1221:4cd:123 :::* -
udp6 0 0 ::1:123 :::* -
udp6 0 0 :::123 :::* -

* <code>last</code> - komenda wyświetlająca informacje o ostatnich logowaniach na komputer/serwer

===Zadanie 3.B===
* Wykonać zadanie 3.A przy użyciu <code>gufw</code>
* Użyć <code>netstat</code> do monitorowania obecnych połączeń. Następnie włączyć nasłuch na porcie 4444 (przy użyciu <code>ncat</code>) i połączyć się przy użyciu programu <code>telnet</code>. Przy użyciu ponownie wywołanego programu <code>netstat</code> należy zaobserwować nowe połączenie.
* Użyć komendy <code>last</code> by zaobserwować ostatnie logowania.
* Włączyć logowanie w <code>ufw</code>, wykonać nieudaną próbę połączenia, obejrzeć plik z logami.

==Instalacja serwera i klienta NFS==
NFS (Network File System) to sieciowy system plików, który pozwala na dostęp do wybranych plików wielu komputerom w danej sieci komputerowej. Oprócz NFS istnieje wiele innych sieciowych systemów plików. Inne ważne to:
* Samba (protokół współdzielenia plików i innych rzeczy w systemie Windows)
* Lustre (klastrowy system plików)

===Instalacja serwera NFS===
By zainstalować narzędzia NFS należy zainstalować dwie paczki: <code>nfs-kernel-server</code> oraz <code>nfs-common</code>. Pierwsza z nich służy do udostępniania katalogów, druga do montowania katalogów już udostępnionych.

===Zadanie 4===
Proszę:

* Zainstalować NFS.
* Korzystając z <code>man exports</code> udostępnić katalog <code>/home/<<waszlogin>>/foo</code> dla kolegi/koleżanki w parze (tj. dla numeru IP drugiej osoby), zarówno do odczytu jak i zapisu (należy zmienić uprawnienia folderu na 777 (chmod) oraz właściciela folderu na nobody:nogroup (chown)). Konfiguracja NFS jest dostępna w katalogu <code>/etc/exports</code>.
* Zamontować sobie katalog, który został udostępniony przez jedną z koleżanek/kolegów i następnie zapisać coś w tym katalogu.

Do montowania plików i katalogów służy polecenie <code>mount <skąd> <dokąd></code>, gdzie <code><dokąd></code> musi być '''istniejącym katalogiem''' lokalnym. Z kolei <code><skąd></code> w przypadku <code>nfs</code> ma postać <code>IP:ścieżka(rw,sync)</code>.

'''Uwaga!''' Po zmianie pliku <code>/etc/exports</code> należy zrestartować serwer <code>nfs</code> (<code>/etc/init.d/nfs-kernel-server restart</code>) oraz wykonać: <code>/etc/init.d/rpcbind restart</code>

Students

2022-11-17T15:07:41Z

Lgraczyk: /* Semestr zimowy 2022/2023 */

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2021/2022 Komputerowa analiza danych doświadczalnych (stacjonarne)]

== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

Sieci komputerowe 2022/2023 lato

2022-11-04T09:56:01Z

Lgraczyk:

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.

Wykład bieżący [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/lato/Wykla65-2022l.pdf link].




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1-Cnk9BDDuZwNyBCaZNa7hdofi-1tOB-tYrTGNW0y5ic/edit#gid=0 tej] stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

Students

2022-11-04T09:55:26Z

Lgraczyk: /* Semestr zimowy 2022/2023 */

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe (stacjonarne) - olimp3]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2021/2022 Komputerowa analiza danych doświadczalnych (stacjonarne)]

== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

Sieci komputerowe 2022/2023 lato

2022-10-28T08:27:57Z

Lgraczyk: /* Laboratorium - Bieżące wyniki */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.

Wykład bieżący [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/lato/Wykla65-2022l.pdf link].




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1-Cnk9BDDuZwNyBCaZNa7hdofi-1tOB-tYrTGNW0y5ic/edit#gid=0 tej] stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

Sieci komputerowe 2022/2023 lato

2022-10-07T08:38:01Z

Lgraczyk: /* Zadania */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.

Wykład bieżący [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/lato/Wykla65-2022l.pdf link].




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na tej stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

Sieci komputerowe 2022/2023 lato

2022-10-07T08:37:25Z

Lgraczyk: /* Regulamin */

Students

2022-10-07T08:37:06Z

Lgraczyk: /* Semestr zimowy 2022/2023 */

{| align="right"
| __TOC__
|}
== Semestr zimowy 2022/2023 ==
* [http://olimp3.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2022/2023_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]

== Semestr letni 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_lato Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/KADD_2021/2022 Komputerowa analiza danych doświadczalnych (stacjonarne)]

== Semestr zimowy 2021/2022 ==
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Sieci_komputerowe_2021/2022_zima Sieci komputerowe (stacjonarne)]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/Jezyki_programowania_2021/2022 Języki programowania (stacjonarne)]

SK Zadanie 1 remote

2022-10-06T09:25:46Z

Lgraczyk: /* Instalowanie oprogramowania */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Skrót zadań z Laboratorium 1 ==
=== Zadanie 1 i 2 ===
Należy utworzyć nową maszynę wirtualną przy użyciu programu '''VirtualBox''' o nazwie '''Imie Nazwisko''' (3 GB RAM, 12 GB domyślnego rozmiaru dysku) oraz zainstalować system '''Linux Ubuntu 20.04 LTS 64-bit''' (obraz płyty iso należy ściągnąć ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Ubuntu MATE 20.04] lub z serwera Wydziału Fizyki [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]). Użytkownik: <code>student</code>, hasło: własne, do zapamiętania. Partycja główna 10 GB, ext4. Partycja wymiany swap - pozostała pamięć.

=== Zadanie 3 ===
Powtórzenie komend systemu Linux:
* polecenia: <code>cd, wget, pwd, mkdir, cp, cat</code>
* ścieżka względna oraz ścieżka absolutna

=== Zadanie 4 ===
Zmienić domyślne ścieżki, z których pobierane są repozytoria oprogramowania w ten sposób, by dodać repozytorium Canonical Partners.

=== Zadanie 5 ===
Należy zainstalować programy:
* serwer ''ssh''
* edytor tekstu ''emacs''
Należy pamiętać o komendzie <code>sudo apt-get update</code>!

=== Zadanie 6 ===
Dodaj użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

=== Zadanie 7 ===
Dodaj użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer.

== Wirtualizacja ==
Wirtualizacja - jest jednym ze sposobów wydajniejszego wykorzystania sprzętu komputerowego; w naszym przypadku zajmiemy się wirtualizacją systemu operacyjnego, czyli uruchomieniem dwóch systemów operacyjnych na jednym komputerze '''jednocześnie'''.

Wyróżniamy:
* '''Host''' (lub “matka”) — system, w którym uruchomione są inne systemy operacyjne (poprzez odpowiednie oprogramowanie)
* '''Guest''' (lub "gość") — system, który jest uruchomiony w oprogramowaniu symulującym komputer, które działa na hoście. Jeden host może mieć uruchomionych wiele systemów operacyjnych typu guest. Tego typu wirtualny kompuer nazywamy ''maszyną wirtualną''.

Kiedy wirtualizacja jest przydatna?
* Gdy pracujemy na Windows'ie a musimy uruchomić program napisany pod Linux'a w tym samym czasie
* W dużych zespołach programistycznych - każdy projekt ma dedykowany szablon maszyn wirtualnych, który jest skonfigurowany pod potrzeby tego projektu. W ten sposób programista może pracować nad dwoma projektami, które wymagają różnych konfiguracju systemu operacyjnego.
* Na potrzeby testowania i wdrażania aplikacji. Możemy testować działanie tej samej aplikacji na różnych konfiguracjach systemu operacyjnego (czy nawet na różnych systemach operacyjnych).
* W celu sprawdzenia komunikacji między aplikacjami - każda maszyna wirtualna (każdy system guest) może otrzymać swój indywidualny adres IP w sieci i być widoczny dla hosta i innych komputerów jako rzeczywista maszyna.

W przypadku laboratorium z Sieci komputerowych tworzymy maszynę wirtualną po to, by Państwo mieli pełną kontrolę nad systemem operacyjnym. Przykładowo, ewentualne przypadkowe usunięcie plików systemowych w maszynie wirtualnej uniemożliwi pracę tylko systemowi guest, host zaś będzie pracował normalnie.

== Zadanie 1: tworzenie maszyny wirtualnej ==
Istnieje wiele programów (narzędzi wirtualizacji), które umożliwiają wirtualizację systemu operacyjnego. W naszym przypadku wykorzystamy program [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle. Instrukcja została dostosowana do angielskiej wersji programu VirtualBox, w przypadku polskiej wersji językowej należy odnaleźć słowne odpowiedniki. Jeśli chodzi o instalowany system operacyjny będziemy również instalować wersję angielską - w przypadku problemów umożliwia to łatwiejsze odnalezienie odpowiedzi w internecie.

W celu stworzenia nowej maszyny wirtualnej postępujemy według poniższego schematu:
# instalujemy aplikację VirtualBox [https://www.virtualbox.org/ VirtualBox] firmy Oracle.
# otwieramy aplikację VirtualBox
# włączamy kreator tworzenia nowej maszyny wirtualnej ('''Machine''' -> '''New''')
# '''Name''': ''ImieNazwisko''
# '''Type''': ''Linux''
# '''Version''': ''Ubuntu (64 bit)''
#: <code>'''Uwaga:''' domyślnie będziemy używać systemu [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS] w wersji o 64-bitowej architekturze procesora ze śrdowiskiem graficznym MATE. Na 64-bitowym hoście można postawić system typu guest o architekturze zarówno 64 jak i 32 bity. Na 32-bitowym hoście możliwe jest postawienie tylko 32-bitowego systemu typu guest. Jeśli wasz komputer nie umożliwia instalacji wersji 64 bitowej należy ściągnąć 32 bitowy odpowiednik. Nie wpłynie to na resztę zajęć. </code>
# '''Memory size''': ''3 GB'' (trzeba pamiętać, że pula pamięci RAM jest wspólna dla obu systemów - jeśli udostępnimy za dużo systemowi goszczącemu, możemy doprowadzić do problemów z działaniem hosta; dostosujcie więc wartości do własnej maszyny, pamiętając, by zostawić minimum 1 GB RAMu dla hosta!)
# '''Hard disk''': wybieramy ''Create a virtual hard disk now''
#: <code>'''Uwaga:''' dysk maszyny wirtualnej będzie widoczny '''tylko''' w systemie typu guest. Na maszynie typu host będzie to po prostu zwykły plik.</code>
## '''Hard disk file type''': ''VDI (VirtualBox Disk Image)''
## '''Storage on physical hard disk''': ''Dynamically allocated'' (rozmiar pliku na dysku hosta będzie się zwiększał w zależności od zajętości miejsca w systemie gościa)
## '''File location and size''': w pierwszym polu wpisujemy nazwę dysku dla naszej maszyny (''ImieNazwisko'', dysk zostanie utworzony w katalogu domowym), natomiast rozmiar ustawiamy na około 12 GB.

W tym momencie maszyna wirtualna jest już utworzona. Aby zainstalować system, musimy "włożyć" do wirtualnego napędu maszyny wirtualnej obraz płyty ISO z systemem operacyjnym. W tym celu należy zaznaczyć utworzoną maszynę oraz kliknąć przycisk '''Settings''' (lub kliknąć prawy przycisk myszy i również wybrać '''Settings'''). Następnie przechodzimy do '''Storage''' i tam klikamy na ikonę płyty (podpisaną '''Empty''') znajdującą się pod polem '''Controller: IDE'''. Następnie w menu wybieramy opcję '''Choose Virtual Optical Disk File'''. W okienku wyboru pliku wybieramy plik '''ubuntu-mate-20.04.2.0-desktop-amd64.iso''' uprzednio ściągnięty ze strony [https://ubuntu-mate.org/download/amd64/focal/ Linux Ubuntu 20.04 LTS].

[[File:Open-cdrom.png|750px]]

W tym momencie mamy stworzoną maszynę wirtualną z włożoną "płytą" do wirtualnego napędu optycznego. Możemy zatem przejść do Zadania 2.

== Zadanie 2: instalacja systemu Linux Ubuntu ==
# Uruchamiamy maszynę wirtualną (zaznaczamy maszynę w oknie VirtualBox'a i klikamy '''Start''' w górnym menu)
#: '''Uwaga:''' Jeżeli w trakcie instalacji pokaże się ekran jak poniżej, to wciskamy '''prawy Ctrl + F7''' (pojawi się konsola) i następnie '''prawy Ctrl + F1''' (powinien wrócić graficzny instalator)
#: [[File:UbuntuProblem VB.png|685px]]
# W oknie '''Welcome''' wybieramy język angielski i klikamy '''Install Ubuntu MATE'''
# W ekranie wyboru klawiatury ustawiamy ''Polish'' - ''Polish'' i klikamy '''Continue'''
# W kolejnym oknie '''zaznaczamy''' Normal installation, ściąganie aktualizacji i '''nie zaznaczamy''' ściągania dodatkowego oprogramowania (kodeków MP3, itp.)
# W kolejnym oknie z menu wyboru dotyczącym sposobu instalacji wybieramy '''Something else''' (sami przeprowadzimy partycjonowanie dysku)
#: <code>'''Uwaga:''' polecane jest zapoznanie się z hierarchią systemu plików w systemach Linux (można o tym poczytać [http://osworld.pl/systemowa-hierarchia-plikow/ tutaj] lub [http://www.qkiz.pl/blog/ubuntu/newbie/5-dlaczego-ubuntu-podstawy-i-teoria.html?showall=1 tutaj])</code>
# W kolejnym oknie zaznaczamy dysk <code>/dev/sda</code> oraz klikamy '''New Partition Table''' i następnie w oknie '''Continue''' - pojawi się <code>free space</code>. Tworzymy dwie partycje:
## '''Partycja głównego systemu plików'''
##* Rozmiar: ''10 GB''
##* Typ: ''primary''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''Ext4 journaling file system''
##* Mount point: /
##: <code>'''Uwaga:''' W tej konfiguracji wszystkie dane będą na jednej partycji. W praktyce raczej przydziela się partycje na wybrane podkatalogi; przykładowo katalog /home często tworzony jest na oddzielnej partycji.</code>
## '''Partycja wymiany (swap)'''
##* Rozmiar: ''2 GB'' (pozostały rozmiar dysku)
##* Typ: ''logical''
##* Location: ''Beginning of this space''
##* Use as: ''swap area''
# Klikamy '''Install now''' i '''Continue'''
# W opcji wyboru lokacji zostawiamy ''Warsaw'' i klikamy '''Continue'''
# W ekranie '''Who are you?''' wpisujemy:
#* '''Your name:''' ''student''
#* '''Your computer's name:''' ''student-XX'', gdzie XX to numer komputera
#* '''Pick a userame:''' ''student''
#* '''Choose a password:''' '''własne, do zapamiętania'''
#* Zaznaczamy opcję, by wpisywać hasło przy logowaniu
# Na koniec instalacji wyskoczy okienko '''Installaction complete''' - klikamy '''Restart Now'''
# Pojawi się ekran proszący o wyjęcie płyty - sprawdzamy, czy obraz iso jest w wirtualnym napędzie ('''Settings''' -> '''Storage'''), jeśli tak - usuwamy i następnie restartujemy system
# Po restarcie pojawi się okno logowania - logujemy się na użytkownika ''student'' i w zasadzie mamy działający system
# Możemy zauważyć, że okienko maszyny wirtualnej ma dość niską rozdzielczość i nie można tego rozmiaru zmienić. W tym celu istalujemy tzw. VirtualBox Guest Additions:
#* w terminalu ('''Applications''' -> '''System Tools''' -> '''MATE Terminal''') wpisujemy komendę: <pre>sudo apt-get install virtualbox-guest-dkms</pre>
#* w menu uruchomionej maszyny wirtualnej wybieramy '''Devices''' -> '''Install Guest Additions CD image'''
#* procedura ta powoduje najpierw pobranie z internetu a następnie włożenie do wirtualnego napędu optycznego "płyty" z odpowiednim oprogramowaniem - napęd z płytą pojawi się na pulpcie, w wyskakujących okienkach i terminalu klikamy tak, by się nam one zainstalowały (jeśli nie wyskoczą okienka, uruchamiamy płytę poprzez skrót na pulpicie)
#* na koniec restartujemy system
# Po ponownym uruchomieniu obraz maszyny powinien się skalować wraz z wielkością okna. Jeśli po uruchomieniu nadal okno maszyny wirtualnej nie skaluje się poprawnie należy sprawdzić czy "View --> Auto-resize Guest Display" jest dostępne i zaznaczone; można również zmienić kilkakrotnie tryb widoku, by maszyna na pewno załadowała skalowanie z rozdzielczością.

== Ustawienia sieci maszyny wirtualnej ==
Ważnym elementem konfiguracji maszyny wirtualnej jest jej podłączenie do sieci ('''Settings''' -> '''Network''' -> '''Adapter 1''' -> '''Attached to'''). Może ona działać w jednym z kilku możliwych trybów:

* '''Not attached''' - w tym trybie system operacyjny zainstalowany na maszynie wirtualnej widzi wirtualną kartę sieciową, ale nie ma połączenia na zewnątrz - tak jakby kabel Ethernet nie był podłączony do komputera. Zmiana statusu w trakcie pracy systemu na ten tryb odpowiada "mechanicznemu" wyjęciu kabla z wtyczki.

* '''NAT Network''' - ''Network Address Translation'', maszyna funkcjonuje w wirtualnej podsieci. Jest to analogiczna sytuacja, gdy ustawiamy router, który tworzy własną sieć lokalną i do niego podłączamy komputer (w tym przypadku takim routerem jest ''host''). Adres IP maszyny wirtualnej nie jest widoczny na zewnątrz.

* '''Bridged networking''' - maszyna wirtualna jest podpięta bezpośrednio do interfejsu sieciowego hosta i będzie widoczna w sieci jako kolejne urządzenie podłączone bezpośrednio do niej. Nasz system dostanie adres IP z puli sieci oraz będzie widoczny dla wszystkich innych komputerów w tej sieci tak jakby to było fizyczne urządzenie.

* '''Generic networking''' - bardzo rzadko uzywany tryb, w którym użytkownik sam wybiera sterownik karty sieciowej (nie bedziemy tego trybu używać)

== Zadanie 3: powtórzenie podstawowych komend systemu Linux ==
Na zajęciach z Sieci komputerowych będziemy pracować w systemie Linux z dużym wykorzystaniem terminala i powłoki <code>bash</code> i stopniowo poznawać bardziej zaawansowane komendy.

Pierwszym zadaniem jest przypomnienie sobie podstawowych komend, znanych jeszcze z PTI:
# Proszę pobrać tekst "Romeo i Julii" po angielsku: <pre>wget http://db.fizyka.pw.edu.pl/sk-2015/_downloads/pg1112.txt</pre>
# Sprawdzić, w którym katalogu się znajdujemy (<code>pwd</code>)
# Stworzyć w katalogu <code>/tmp</code> katalogi <code>foo</code> i <code>bar</code> (do tworzenia katalogów polecenie <code>mkdir</code>, do przejścia do katalogu polecenie <code>cd</code>)
# Skopiować do katalogu <code>foo</code> plik z tekstem dramatu (<code>cp</code>)
# Przejść do katalogu <code>bar</code> i wyświetlić zawartość dramatu za pomocą ''ścieżki absolutnej'' (<code>cat</code>)
# Skopiować dramat z katalogu <code>foo</code> do <code>bar</code> za pomocą ''ścieżki względnej''

== Podstawy administracji systemem Linux - instalacja oprogramowania ==
=== Użytkownik administracyjny i komenda sudo ===
W systemie Linux istnieje bardzo mocno wymuszany podział na administratora komputera oraz zwykłego użytkownika (w nowszych wersjach systemu Windows został wprowadzony analogiczny mechanizm). Do wykonywania czynności administracyjnych stworzono użytkownika o nazwie '''root'''. W nowszych systemach (np. naszym Ubuntu) konto administracyjne jest domyślnie wyłączone (nie da się zalogować na takiego użytkownika), a jego uprawnienia nabywa zwykły użytkownik tymczasowo, z użyciem komendy <code>sudo</code>.

Komenda sudo pozwala aktualnemu użytkownikowi (o ile spełnia dodatkowo pewne wymagania) wykonywać zadania administracyjne.

Przykłady użycia: 
sudo adduser ola # wykona polecenie adduser ola z uprawnieniami administratora 
sudo -i # zalogouje sie do konsoli administratora 
sudo -u ola -i # uruchomi konosole z zalogowanym uzytkownikiem ola

=== Instalowanie oprogramowania ===
Wszystkie sytemy operacyjne Linux przychodzą z (mniej lub bardziej bogatym) zestawem oprogramowania oraz narzędziami do automatycznej instalacji programów. Instalowanie programów w systemach Linux przypomina bardziej znane ze smartfonów aplikacje typu ''Google Play'' czy ''Apple Store'', które pozwalają na automatyczną instalację zweryfikowanych aplikacji. W systemach Linux tego typu "sklepy" z (darmowym) oprogramowaniem nazywamy najczęściej '''repozytoriami''' a programy (jak i dodatkowe biblioteki) '''pakietami''' lub '''paczkami'''. Takie podejście jest znacznie bezpieczniejsze i pewniejsze niż uruchamianie losowych plików typu ''setup.exe'' ściągniętych z podejrzanych stron.

<code>'''Uwaga:''' Oczywiście w systemie Linux istnieje możliwość ściągnięcia i zainstalowania programu, który nie istnieje w repozytoriach. Z reguły ściągamy wtedy archiwum ze skompilowany programem, po czym uruchamiamy dołaczony do niego skrypt instalacyjny.</code>

W Ubuntu (i innych dystrybucjach pochodzących od systemu Debian) do zarządzania pakietami/paczkami służą narzędzia '''dpkg''' oraz '''apt'''.

<code>'''Uwaga:''' Niektóre dystrybucje Linuxa (np. nasze Ubuntu) posiadają całkiem użyteczne graficzne nakładki na system instalacji pakietów z repozytoriów (np. program '''Synaptic'''). Taki graficzny program to już w zasadzie to samo co “sklepy” w smartfonach.</code>

=== Typy repozytoriów w Ubuntu ===
Żródła z których pobieramy oprogramowanie są opisane w pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>.

Domyślne repozytorium Ubuntu podzielone jest na 4 części:
* '''Main''' – aplikacje o otwartym kodzie źródłowym szczególnie ważne i potrzebne, wspierane przez developerów Ubuntu
* '''Restricted''' – programy dodatkowe, wspierane przez Ubuntu, ale nieoparte na wolnej licencji
* '''Universe''' – niewspierane oprogramowanie Open Source
* '''Multiverse''' – niewspierane i niewolne oprogramowanie

Do tego pliku można dopisywać kolejne repozytoria będące poza kontrolą dostawcy.

=== Przeszukiwanie pakietów ===
Po zmianie konfiguracji repozytoriów (tj. modyfikacji pliku <code>/etc/apt/sources.list</code>) nalezy pobrać informacje o pakietach z repozytorium. Służy do tego komenda

sudo apt-get update

Komenda <code>sudo apt-get update</code> pobiera również informacje o nowych pakietach, które wydali twórcy Ubuntu i dobrze ją wykonać przed każdą czynnością dotyczącą pakietów.

Do aktualizacji pakietów służy komenda:

sudo apt-get upgrade
lub
sudo apt-get dist-upgrade
(druga komenda nie tylko aktualizuje zainstalowane pakiety, ale również usuwa pakiety już niepotrzebne i usuwa niepotrzebne zależności między pakietami)

Do przeszukiwania repozytorium pakietów służy program <code>apt-cache</code>. By wyszukać pakiety, które mają w nazwie lub opisie ciąg znaków ''foo'', należy napisać polecenie:

apt-cache search foo

By wyszukiwać tylko w nazwie pakietu należy wpisać:

apt-cache search -n foo

== Zadanie 4: dodawanie nowych repozytoriów ==
Należy zmodyfikować plik <code>/etc/apt/sources.list</code> w ten sposób, aby umożliwić korzystanie z oprogramowania Canonical Partners. W tym celu należy odkomentować linijkę:

deb http://archive.canonical.com/ubuntu focal partner

Należy pamiętać, że po każdej modyfikacji repozytoriów należy wykonać ponownie komendę <code>apt-get update</code>!

== Zadanie 5: instalacja pakietów ==
Odnaleźć nazwę pakietu który dostarcza serwer ''ssh'', w tym celu proszę przeszukać paczki które w nazwie mają ''ssh'' a następnie za pomocą grep znaleźć paczki które w nazwie mają server:
apt-cache search ssh | grep server

Za pomocą <code>apt-get install</code> zainstalować program '''emacs''' oraz '''serwer ssh''' (<code>openssh-server</code>).

== Podstawy administracji systemem Linux - użytkownicy ==
=== Dodawanie i usuwanie użytkowników ===
Do dodawania użytkownikow służy komenda <code>adduser</code>, a do ich kasowania <code>deluser</code>.


Wszystkie informacje o użytkowniku znajdują się w pliku <code>/etc/passwd</code>.

=== Grupy użytkowników ===
Użytkownik może należy do jednej bądź wielu '''grup'''. Grupy ułatwiają kontrolę wielu użytkowników (łatwo przypisywać np. użytkownikom prawa dostępu poprzez przypisanie ich do grupy).

By dodać użytkownika do grupy można wykonać:

sudo adduser username group

=== Zarządzanie uprawnieniami <code>sudo</code> ===
Polecenie <code>sudo</code> ma większe możliwości, niż tylko nadanie uprawnień do wykonania dowolnej komendy.

Pozwala ono np. na:
* umożliwienie użytkownikowi wykonania tylko kilku poleceń z uprawnieniami ''root'',
* umożliwienie wykonania niektórych poleceń bez podania hasła.

Konfiguracja polecenia <code>sudo</code> znajduje się w pliku <code>/etc/sudoers</code>, jednak plik ten nie może być tak po prostu edytowany za pomocą zwykłego edytora tekstu - jeśli jego składnia będzie niepoprawna, to kolejne polecenia sudo nie będą mogły się wykonać!

Do edycji pliku <code>/etc/sudoers</code> służy '''tylko i wyłącznie''' polecenie <code>visudo</code>.

<code>'''Uwaga:''' Nie jest łatwo bezpiecznie skonfigurować sudo, przykładowo jeśli damy komuś dostęp do używania edytora vim z uprawnieniami root to, zasadniczo, będzie on mógł wykonywać dowolne operacje w systemie (ponieważ edytor vim sam z siebie pozwala na uruchomienie dowolnej komendy). Przykładowo: komenda '''sudo rm -rf /''' usunie nam cały system operacyjny i wszystkie pliki na dysku!</code>

== Zadanie 6: dodawanie uprawnień <code>sudo</code> użytkownikowi ==
Domyślna konfiguracja <code>sudo</code>, pozwala na wykonanie polecenia z uprawnieniami administratora każdemu użytkownikowi w grupie <code>sudo</code>.

Dodaj w systemie użytkownika '''test''' i nadaj mu uprawnienia do wykonywania dowolnych poleceń.

== Zadanie 7: dodawanie wybranych uprawnień <code>sudo</code> ==
Dodaj w systemie nowego użytkownika '''user''', który za pomocą polecenia <code>sudo</code> może tylko zrestartować komputer (czyli wykonać komendę <code>/sbin/reboot</code>).

== Plik ISO z Ubuntu MATE 20.04 ==
* Link bezpośredni (Princeton): [http://cdimage.ubuntu.com/ubuntu-mate/releases/20.04.3/release/ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]
* Link bezpośredni (serwer WF PW): [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/iso//ubuntu-mate-20.04.3-desktop-amd64.iso link]

Sieci komputerowe 2021/2022 lato

2022-10-03T10:37:56Z

Lgraczyk: /* Wykłady */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://www.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1a-YikXtgCDpEK6nF8JhnniHl4XBzztRqM5aCT02uB8s/edit?usp=sharing tej] stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

Sieci komputerowe 2022/2023 lato

2022-10-03T09:20:57Z

Lgraczyk: /* Laboratorium - Bieżące wyniki */

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.

Wykład bieżący [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/lato/Wykla65-2022l.pdf link].




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://www.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na tej stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

Sieci komputerowe 2022/2023 lato

2022-10-03T09:20:45Z

{| align="right"
| __TOC__
|}

== Informacje ==
Prowadzący przedmiot: 
dr inż. Łukasz Graczykowski 
e-mail: lukasz.graczykowski [at] pw.edu.pl 
konsultacje: umawiamy się indywidualnie (najlepiej pisząc mi wiadomość w MS Teams) 

== Wykłady ==
Pliki w zespole MS Teams.

Wykład bieżący [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/SK2022/lato/Wykla65-2022l.pdf link].




== Regulamin ==
Pełna treść regulaminu (zajęcia stacjonarne) znajduje się [http://www.if.pw.edu.pl/~majanik/data/SK/RegulaminSieciKomputerowe.pdf tutaj].

'''Warunki zaliczenia'''
Maksymalna suma punktów do uzyskania to: '''100''' 
Składa się na nią:
* '''20 pkt''' - kolokwium na wykładzie
* '''30 pkt''' - projekty (2 projekty x 15 pkt)
* '''30 pkt''' - wejściówki na laboratorium (6 wejściówek x 5 pkt)
* '''14 pkt''' - obecność (7 zajęć x 2 pkt)
* '''6 pkt''' - praca na laboratorium (subiektywna ocena zaangażowania studenta przez prowadzącego)

Zaliczenie: '''>50 pkt''' 
<code>'''Uwaga:''' Aby przedmiot zaliczyć, należy również przekroczyć 50% punktów z kolokwium wykładowego (>10 pkt), projektów (traktowanych łącznie; >15 pkt) oraz wejściówek (>15 pkt). </code>

'''Oceny:'''
* <= 50 pkt - 2.0 (niezaliczone)
* 50.5 - 60 pkt - 3.0
* 60.5 - 70 pkt - 3.5
* 70.5 - 80 pkt - 4.0
* 80.5 - 90 pkt - 4.5
* >90 pkt - 5.0

== Laboratorium - Bieżące wyniki ==
Bieżące wyniki znajdują się na [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1a-YikXtgCDpEK6nF8JhnniHl4XBzztRqM5aCT02uB8s/edit?usp=sharing tej] stronie.

== Zadania ==
Zadania na laboratorium - tryb stacjonarny:

* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_1_remote Zajęcia 1],
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_2 Zajęcia 2]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_4 Zajęcia 3]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_5 Zajęcia 4]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_3 Zajęcia 5]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_6 Zajęcia 6]
* [http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/wiki/index.php/SK_Zadanie_7 Zajęcia 7]



Stara strona laboratorium:
http://www.if.pw.edu.pl/~lgraczyk/sk/html/ 
<code>'''Uwaga:''' Aby powyższa strona się poprawnie wyświetlała, należy ręcznie ustawić kodowanie ''Unicode'' w przeglądarce.</code>

Students

2022-10-03T08:35:32Z

Lgraczyk:

KADD 2021/2022

2022-06-13T12:23:28Z

Lgraczyk: /* Exercises (group Mondays, 2 PM - 4 PM) */