Podstawy Użytkowania Komputerów (PUK)

 Program zajęć 2003/2004 r

1. Wprowadzenie do pracy w sieci komputerowej LAN i WAN - 4 zajęcia

     Podstawowe komendy UNIX

     Poczta elektroniczna

     telnet, ftp

     Edytory tekstu

     Przeglądarki internetowe: Netscape Navigator, Internet Explorer

     Elementy języka HTML

     Zakładanie własnej strony WWW

     Wprowadzenie strony WWW na inny serwer, rejestracja, aliasy, licznik

2. Aplikacje Microsoft Office - 6 zajęć

    Word

    Excel

    FrontPage

    PowerPoint

3. Przykłady analizy danych z wykorzystaniem Excela - 4 zajęcia

    Błędy systematyczne, metoda różniczki zupełnej

    Błędy przypadkowe, rozkład Gaussa

    Metody prezentacji danych

    Histogramowanie

    Metoda najmniejszych kwadratów

    Porównanie rozkładu doświadczalnego z funkcją teoretyczną

    Testowanie hipotez statystycznych, test χ².

UNIX - powstał w laboratoriach Bella firmy AT&T w 1971 roku

LILO (Linux LOader) - menedżer startu

Głównymi serwerami na wydz. Fizyki dostępnymi dla studentów są:

olimp.if.pw.edu.pl podstawowy serwer WF IP 194.29.174.2

dingo.if.pw.edu.pl pomocniczy serwer WF IP 194.29.174.5

wulkan.if.pw.edu.pl serwer pracowni studenckich IP 194.29.174.166

UNIX  - środowisko tekstowe

Każdy komputer musi pracować pod kontrolą jakiegoś systemu operacyjnego ( MS-DOS lub Windows 9x/NT/2000). Windows 95/98 mimo terminologii stosowanej przez firmę Microsoft nie jest systemem operacyjnym w ścisłym tego słowa znaczeniu, ponieważ wciąż opiera się na systemie DOS 7.00.

W dużych ośrodkach rozpowszechniony jest system operacyjny UNIX a na jego bazie powstał LINUX. Jest wiele odmian Linux'a, zwanych dystrybucjami.

Po włączeniu komputera z zainstalowanym Linuksem na początku zgłasza się BIOS prezentujący właściwości komputera a później widać efekt programu ładującego system (LILO lub GRUB). Program daje możliwości wyboru systemu operacyjnego. Jeżeli nie dokonamy wyboru systemu, automatycznie uruchomiony zostanie system Linux. 

Niezależnie od wybranego systemu i trybu (graficznego lub tekstowego), otrzymujemy komunikat o tym, że należy otworzyć konto "zalogować się" (podać nazwę użytkownika - login i hasło - password).

Początkujący użytkownicy dostają po uzgodnieniu swoje nazwy (login) i ustalone przez zarządzającego siecią (root@olimp.if.pw.edu.pl) hasło (password).

Przy pierwszym posiedzeniu należy to hasło zmienić i zapamiętać (min 6 znaków, max 8 znaków - małe duże litery, cyfry).

Wylogowanie poleceniem exit lub logout lub quit

Do wyboru mamy dwa tryby pracy:

tekstowy: wyboru dokonujemy kombinacją przycisków Ctrl+Alt+F3 (F4) (F5)

graficzny: wyboru dokonujemy kombinacją przycisków (Ctrl+) Alt+F7

Rozpoczęcie pracy z systemem Linux

Logowanie

Login: Kowalski¶ - ustalona nazwa użytkownika

Password: wpisujemy hasło

Password: - na ekranie wyświetlane są ******

Wylogowanie

logout lub exit lub naciskamy Ctrl-D.  Czasami należy powtórzyć ten rozkaz, ponieważ komputer wypisze nam: There are stopped jobs.

Zmiana hasła (komenda - passwd lub yppasswd

[root@localhost root]$ yppasswd¶ - odpowiedź systemu i wpisanie komendy

lub

[root@localhost root]$ passwd¶ - odpowiedź systemu i wpisanie komendy

Changing password for Kowalski

(current) UNIX password: ******* - odpowiedź systemu i wpisanie aktualnego hasła

New UNIX password:****** - odpowiedź systemu i wpisanie nowego hasła

Retype new UNIX password:****** - odpowiedź systemu i powtórzenie nowego hasła

Uważaj na komunikaty po wprowadzeniu hasła i pamiętaj, że mogą wystąpić tylko 3 pomyłki.

Ustalenie lub zmiana opisu konta (komenda - ypchfn)

Changing finger information for Kowalski - odpowiedź systemu

Password:*******¶ - hasło

Name []: Kowalski

Office[]:231p - wpisujemy lokalizację na uczelni

Office Phone[]:7344 - wpisujemy telefon na uczelni

Home Phone[]:123456789 - wpisujemy telefon na domowy

Gdzie się znajdujemy?

pwd - otrzymamy całą ścieżkę od głównego katalogu aż do tego, w którym w danej chwili jesteśmy.

W Linux-ie poszczególne katalogi w ścieżce oddzielane są znakiem "/" (tzw. slash), a nie "\" (backslash), jak w DOS-ie i w Windows.

Identyfikator użytkownika

id nawa_użytkownika

id - własna identyfikacja

Prezentacja danych o sesjach użytkownika

last nawa_użytkownika

last 

Zapytanie o ilość miejsca na dysku

df [nazwa katalogu] 

-k wyświetlanie w kilobajtach

-h wyświetlanie w formacie łatwym do przeczytania

Operacje katalogowe 

historia komend wprowadzonych z klawiatury

  ↑- poprzednia linijka z komendami

  ¯- następna linijka z komendami

Wywołanie podręcznika (pomocy)

man [opcja] [sekcja] [tytuł]

np.: man 1s

operacje wyświetlania:

Spacja - następny ekran

Enter - następny wiersz

PgDn lub PgUp - następny, poprzedni ekran

Q - zakończenie polecenia

Informacje

przewijanie ekrasnu po stronie - po komendzie -  |more

apropos napis - wyszukuje dokładnych wystąpień wyspecyfikowanego napisu

lub man-k

help - wypisuje informację na temat wyspecyfikowanego polecenie shella

info - opisy poleceń podobne do man

whatis - informacje o określonym słowie

whereis - wyszukuje w systemie plików

which - wypisuje listę plików, które zostały uruchomione w poleceniach

opcje polecenia whereis:

-b - pliki binarne

-m - pliki systemowe

-s - pliki z kodem źródłowym

-u - wyszukanie pików innych niż -b,-m,-s,

-B dir ... - ograniczenie wyszukiwania do katalogu ...

-M dir ... - ograniczenie do plików systemowego podręcznika 

finger kto pracuje na danym komputerze - pełna informacja

who kto pracuje na danym komputerze

finger jloola informacja czy jest zalogowany jloola

Sprawdzanie połączenia sieciowego

ping dingo.if.pw.edu.pl - wysłanie danych z żądaniem odesłania i podanie komunikatów - koniec Ctrl C

traceroute - podaje kolejne nazwy i adresy komputerów, przez które przepływają dane z komputera lokalnego do zdalnego, podanego jako parametr. Polecenie to pozwala wysledzić, w którym miejscu połączenie jest uszkodzone. 

Przykład: traceroute sunsite.icm.edu.pl         - podaje kompletną drogę, jaką pokonują pakiety danych z maszyny lokalnej do serwera sunsite.icm.edu.pl 

Prezentacja katalogu

dir [nazwa_katalogu] - prezentacja "nazwa_katalogu" jeżeli jesteśmy w innym

ls - wyświetla listę plików na naszym koncie (które w rzeczywistości jest po prostu katalogiem na dysku serwera, w którym mamy prawo umieszczać swoje pliki)

i naciskamy ENTER.  Pojawi się nam lista plików i podkatalogów, z której właściwie niewiele wynika - po prostu same nazwy, na przykład coś takiego:

ls -l - pełna lista plków z prawami dostępu i ich długością w bajtach i xczasem utworzenia. Napis root oznacza właściciela pliku i tutaj jest nim administrator systemu, gdyż ma on zawsze właśnie taką nazwę.

ls -al - pokazuje także pliki ukryte.

ls [nazwa_katalogu] - prezentacja "nazwa_katalogu" jeżeli jesteśmy w innym

-a - wszystkie pliki których nazwa zaczyna się od kropki

-d - lista podkatalogów

-l - pełna informacja

-F - dołącz informacje o typie

np.: ls -l usr/users/students/

np.: ls -l |more - zatrzymanie po zapełnieniu ekranu

Prawa dostępu

Każdy plik ma swoje atrybuty, między innymi również właściciela, komendą ls -l można je obejrzeć.

Czasami istnieje potrzeba zmiany właściciela, na przykład gdy jedna osoba ze swojego konta kopiuje drugiej osobie jakiś plik.

chown nowy_właściciel nazwa_pliku - zmiana praw właściciela

Każdemu plikowi i katalogowi przypisany jest identyfikator właściciela

Są to znaki:

r    - uprawnienia do odczytu

w  - uprawnienia do zapisu

x   - dostęp do zawartości katalogu

-   - brak uprawnienia

np.:

     drwxr-x--x 12 root root

użytkownik może odczytywać (r), zmieniać (w) oraz ma dostęp do zawartości (x)

grupa może odczytywać (r) oraz ma dostęp do zawartości (x)

pozostali mają dostęp do zawartości (x)

Sposób nadawania uprawnień:

wagi liczb dla rwx

4 2 1

r w x

np.:

rwx = 7

r-x = 5

r-- = 4

z poprzedniego:

drwxr-x--x 12 root root

d 7 5 1

chmod - (change mode) zmienia prawa dostępu do pliku. Przykład:
chmod u+rwx alfa                      - nadaje prawa czytania, pisania i uruchamiania dla własciciela

Zmiana katalogu

cd [nazwa_katalogu] - zmienia katalog na "nazwa katalogu"

np.: cd usr/users/students/

cd nazwa_katalogu  -"nazwa_katalogu" jest nazwą katalogu, do którego chcemy wejść.

cd .. - wejście do katalogu  wyżej

cd / -  wejście do głównego katalogu

cd /katalog_1/.../katalog_n - jeżeli chcemy zmienić katalog na jakiś inny, który jest o wiele "kroków" od naszego aktualnego, nie musimy "dreptać" po kolejnych katalogach

tworzenie i kasowanie katalogu

mkdir [nazwa_katalogu] - utworzenie katalogu "nazwa katalogu"

rmdir [nazwa katalogu] - kasowanie katalogu "nazwa katalogu"

mkdir nowy_katalog - tworzenie katalogu w miejscu, gdzie się aktualnie znajdujemy

rmdir stary_katalog -usuwanie katalogu pod warunkiem, że usuwany katalog jest pusty, to znaczy nie ma w nim żadnych plików, nawet ukrytych

permission denied - taki sam komunikat otrzymamy gdy będziemy chcieli usunąć katalog, do którego nie mamy odpowiednich praw

Operacje plikowe 

kopiowanie pliku

cp

-a zachowuje oryginalne uprawnienia

-i potwierdzenie kopiowania każdego pliku

-f nadpisuje na plik o tej samej nazwie

-r kopiuje piki z katalogu źródłowego i wszystkich jego podkatalogów

np.: cp log.txt /usr/users/star/kowalski/nauka - kopiuje z bieżącego katalogu do wskazanego 

cp log.txt aaa.txt - kopiuje i inną nazwą w tym samym katalogu 

cp * /tmp - kopiuje wszystko z bieżącego kat. do kat tmp

 cp plik_źródłowy nowy_plik - kopiowanie pliku, "plik źródłowy" to nazwa pliku do skopiowania, zaś "nowy_plik" to nowa nazwa

cp plik1 /katalog1/katalog2/plik2 - przy kopiowaniu możemy też ująć całą ścieżkę, np. skopiowanie "pliku1" do katalogu "katalog2", który jest podkatalogiem w katalogu "katalog1", który z kolei mieści się w głównym katalogu systemu plików

mv stara_nazwa nowa_nazwa - "przesuwanie" pliku z jednego katalogu do drugiego

mv stara_nazwa /nowy_katalog_1/.../nowy_katalog_n/nowa_nazwas skopiowanie pliku w nowe położenie i skasowanie w poprzednim.

usuwanie pliku

rm nazwa_pliku

-r - również w podkatalogach

-f - usuwa pliki do odczytu

-i - wymaga potwierdzenia

rm nazwa_pliku - usuwanie plików

rm *.*- że kasujemy wszystkie pliki o jakiejkolwiek nazwie

przenoszenie plików i katalogów

mv nawa_pliku

-f - nadpisanie

-i - potwierdzenie operacji

wyświetla zawartość pliku

less nawa_pliku

f,b - przewijanie ekranu w górę / dół

d,u - przewijanie o pół ekranu w górę / dół

/,? - wyszukiwanie do przodu / tyłu

-i - rozróżnia / nie rozróżnia małych dużych liter

n,N - powtórzenie wyszukiwania do przodu / tyłu

F - odczyt od końca pliku

v - uruchamia edytor vi

nadanie uprawnień

chmod 777 nazwa_pliku - nadanie pełnych uprawnień 

chmod u+rw nazwa_pliku - nadanie "rw" właścicielowi

chmod o-w nazwa_pliku - odebranie "w" innym użytkownikom

"-" oznacza odebranie uprawnień, "+" oznacza nadanie uprawnień

u - właściciel pliku 

g - grupa

o - inni użytkownicy 

zmiana właściciela pliku

chown nazwa_użytkownika nazwa_pliku/katalogu....

porównanie plików

diff plik1 plik2 

wyszukiwanie plików

find nawa_pliku

kompresja plików

zzip nawa_pliku

gunzip ccc.txt.gz

wyszukuje pliki

ln nawa_pliku

informacje o pliku

wc nazwa_pliku

-l - wyświetla ilość wierszy

-w - wyświetla ilość słów

-c - wyświetla ilość znaków

Adres każdego komputera w sieci jest unikalny i określony za pomocą czterech liczb oddzielonych kropkami. Adres "słowny" typu "ketlin.univ.szczecin.pl", czyli adres DNS jest jedynie sprawą wtórną, służącą łatwiejszemu zapamiętywaniu przez użytkowników komputerów. Adres "liczbowy" (adres IP)  serwera to: 212.14.9.190. Dla określenia adresu liczbowego na podstawie słownego - można tego dokonać za pomocą instrukcji:

nslookup nazwa_serwera

gdzie nazwa_serwera to adres serwera, np. ketlin.univ.szczecin.pl. W odpowiedzi wtedy dostaniemy zgodnie z oczekiwaniami

212.14.9.190. 

ping euler.univ.szczecin.pl - w ten sposób sprawdzimy połączenie z komputerem o adresie euler.mat.univ.szczecin.pl. Możemy też zamiast adresu "słownego" użyć liczbowego, czyli adresu IP, efekt będzie taki sam.

W Linux-ie dostępna jest również komenda telnet, za pomocą której możemy zdalnie logować się z naszego konta na inny serwer. Najlepiej użyć składni:

telnet nazwa_serwera lub telnet adres_IP

ftp (File Transfer Protocol)

pomoc

ftp> ? lub ftp> help np.: ftp> ? get

połączenie z komputerem

ftp sunsite.icm.edu.pl

login:xxxx lub login:anonymous lub guest 

password:**** password:nazawa@if.pw.edu.pl

ściąganie pliku

get nazwa - pobranie wskazanego pliku

ściąganie wielu plików

get foto*.jpg - * zastępuje znaki

wysyłanie pliku:

put nazwa 

bye  - koniec pracy 

telnet

praca na innym komputerze

telnet olimp.if.pw.edu.pl - wymagane jest posiadanie konta na tym komputerze

login:xxxx

password:****

po zalogowaniu Twój komputer jest terminalem komputera z którym się połączyłeś 

W identyczny sposób można się połączyć przez modem z domowego komputera i innych miejsc.

pine

opis 

strona główna M - powrót do głównej strony

menu pine 

wysłanie listów (e-mail)

kasowanie listów, przesyłanie dalej

odczytywanie załączników do listów

Ćwiczenie: wysłanie pliku

1. dla wysłania pliku, należy umieść go w swoim katalogu.

2. w linii "Attchmnt:" należy wpisać nazwę pliku. Zwróć uwagę na podaną ścieżkę.

3. powtórz ćwiczenie z wybraniem pliku i ścieżki

    odczytanie poczty, odpowiadanie, przesyłanie dalej, kasowanie

    odczytanie załączników

Ćwiczenie: książka adresowa

Utwórz samodzielnie swoją książkę adresową

Edytory

pico

bardzo prosty edytor - można się samemu nauczyć

HTTP (hypertext transfer protocol)

PODSTAWY HTML

jak zacząć?

1. Utwórz w swoim katalogu (folderze) podkatalog np.: nauka_WWW.

2. Utwórz plik tekstowy "tekst.html", główna strona powinna mieć nazwę "indx.html" - taki jest wymóg niektórych operatorów.

3. W pliku zapisz treść strony WWW w języku HTML.

4. Sprawdź wygląd strony w przeglądarce np. Netscape.

ogólna postać zapisu wyrażenia

pary znaczników (otwierające i zamykające)

<TR><TD><FONT SISE="5">Moja strona WWW</FONT></TD> </TR><P>

<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Tranitional//EN"> wersja HTML

<HTML LANG="pl"> w jakim języku (pl-polski, en-angielski, de-niemieckim)

<HEAD>

<TITLE>Tekst na pasku okna - wykonawca Ania</TITLE>

<META HTTP-EQUIV="content-type" CONTENT="text/html; CHARSET=windows-1250">

wygodny standard polskich znaków, a dla profesjonalistów:

<META HTTP-EQUIV="content-type" CONTENT="text/html; CHARSET=iso-8859-2">

<META NAME="author" CONTENT="Ania"> autor strony

<META NAME="description" CONTENT=" pedagogika, historia, witraże, podróże">

krótka zawartość strony

<META NAME="keywords" CONTENT="moja strona"> opisowa zawartość strony

</HEAD>

ZAPISY ZNAJDUJĄCE SIĘ POWYŻEJ PRZEZNACZONE SĄ DLA WYSZUKIWAREK I NIE SĄ JAWNIE PREZENTOWANE NA STRONIE WWW

<BODY> korpus

<CODE>Tekst przykładowy 1, </CODE>

<TT> Tekst przykładowy 2, </TT> 

<FONT FACE="arial">Ładna czcionka arial.</FONT>

<BR> - koniec linii

<P> - początek nowego akapitu

<CODE>Wiersz 1, </CODE><P ALIGN="left"> - ALIGN położenie tekstu

<SAMP> Wiersz 2, </SAMP><P ALIGN="center">

<TT> Tytuł - "również", </TT><P ALIGN="right">

<FONT FACE="arial">Ania</FONT><P ALIGN="left">

grubość linii, rozmiar liter

<BIG> Wiersz 3</BIG><BR> - tekst powiększony

<SMAL> Wiersz 4</SMAL><BR> - tekst pomniejszony

<B> Wiersz 5</B><BR> - pogrubiony

<I> Wiersz 6</I><BR> - kursywa

<U> Wiersz 7</U><BR> - podkreślony

<S>Wiresz 8</S><BR> - przekreślony

<FONT FACE="arial" SISE="12">Wiersz 9</FONT> - ustalona czcionka I rozmiar

<BASEFRONT SIZE="liczba"> - odnosi się do całego dokumentu

kolory i indeksy

<FONT COLOR="red"> - zmiana koloru na czerwony

Koniec pisania prostych tekstów<BR>

Teraz wpisywanie <FONT COLOR="blue">indeksów</FONT><BR> - zmiana na niebieski

bezpieczne kolory - white, silver, gray, red, maroon, green, lime, blue, navy, magneta, purple,

yellow, olive, cyan, teal, black

<FONT COLOR="green">

Dzisiaj gorąco + 27,8<SUP>o</SUP>C<BR> - SUP indeks górny, SUB indeks dolny 

linie

Linia 1<BR>

<HR> - HR umieszczenie linii

Linia 2<BR>

<HR WIDTH="300" SIZE="4"> - WIDTH dł (liczba pikseli), SIZE grubość (liczba pikseli)

Linia 3<BR>+++

<HR WIDTH="100" SIZE="8" NOSHADE ALIGN="right">

- NOSHADE bez cieniowania, domyślnie cieniowanie

obrazki

<IMG SRC="obrazki/kk.jpg" WIDTH="200" HEIGHT="260" ALIGN="center"><BR>

- wprowadzenie ilustracji

- SFR względna ścieżka

</BODY> koniec korpusu

</HTML>

Zakładanie strony WWW (World Wide Web)

Pliki które mają być widoczne na stronach WWW tworzone są w języku HTML.

Aby strona WWW była widoczne należy: 

1. w swoim prywatnym katalogu założyć podkatalog public_html

2. nadać następujące prawa dostępu np.: chmod a+rx public_html

3. w podkatalogu zapisać plik (główny plik strony WWW) index.html

4. nadać plikowi następujące prawa dostępu np.: chmod a+r index.html

5. wszystkim dodatkowym plikom (*.html, *.gif, *.jpg itd.) nadać prawa dostępu jak w p.4. strona będzie widoczna pod adresem:

http://www.if.pw.edu.pl/~username/

pojedyncze pliki będą widoczne pod adresem:

http://www.if.pw.edu.pl/~username/filename.html

username - swoja nazwa

filename.html - nazwa pliku

Jeżeli strona ma być podłączona do strony głównej Wydziału Fizyki PW, należy wysłać list do administratora www z prośbą o jej umieszczenie.

Wprowadzenie strony na inny serwer, rejestracja, aliasy, licznik

Dla opublikowania strony na dysku komputera-serwera należy ją wysłać na wybrany serwer.

W tym celu należy wykupić kilka megabajtów u dowolnego dostawcy Internetu (strony komercyjne). Dla stron niekomercyjnych można skorzystać z oferty firm, dających darmowe miejsce na swoim serwerze (dla studentów Wydz. Fizyki  PW serwer OLIMP).

Przy wyborze serwera należy zwrócić uwagę na pojemność konta oraz szybkość wczytywania, a dopiero w dalszej kolejności na inne możliwości (nieciekawy adres można zmienić zakładając alias konta). Strona startowa (główna) nie powinna być większa niż ok. 40-60 KB (należy zsumować teksty obrazki, ramki).

Dla sprawdzenia szybkości wczytywania strony z danego serwera należy w wyszukiwarce internetowej (np. onet) w zaawansowanych opcjach szukania wybrać: "Szukaj w adresie URL" i wpisać ten fragment adresu, który się powtarza dla danego serwera (np. dla "http://strony.wp.pl/wp/login" będzie to: "strony.wp.pl/wp/").

Tak można porównać różne serwery w odniesieniu do stron o podobnej objętości (objętość strony można sprawdzić np. po zapisaniu jej na dysku).

W tabeli przedstawione są adresy i opisy darmowych serwerów (należy sprawdzić aktualność oferty):